Gedrag & samenleving

Nederland lijkt keurig omlijnd op de kaart. Een duidelijke grens scheidt ons van België en Duitsland. Maar hoe is die lijn eigenlijk ontstaan? En is die wel zo vast als we denken?

Studenten gebruiken massaal AI om teksten te schrijven, samenvattingen te maken en zelfs complexe vraagstukken op te lossen. Wat een paar jaar geleden nog experimenteel was, is nu onderdeel van het dagelijks onderwijs. Maar dat roept een fundamentele vraag op: wat moeten studenten eigenlijk nog zelf kunnen, en wat laten we over aan AI?

Waarom stemmen zoveel Enschedeërs níet bij de gemeenteraadsverkiezingen? Het korte antwoord: omdat ongelijkheid, wantrouwen en dagelijkse zorgen samen een drempel opwerpen die hoger is dan één verkiezingsdag kan slechten. In een gesprek met politicoloog Floris Vermeulen ontvouwt zich een complex, maar niet hopeloos verhaal. “Lage opkomst is geen desinteresse in politiek. Het is vaak een rationele reactie op jarenlange ervaringen.”

Een partner die altijd luistert, nooit boos wordt en precies doet wat je wilt. Wat betekent dat voor hoe we naar intimiteit kijken? Promovenda Maaike van der Horst onderzoekt aan de Universiteit Twente hoe seksrobots onze ideeën over relaties, verlangen en menselijkheid veranderen.

Nu AI-tools steeds vaker worden gebruikt bij studentopdrachten, wetenschappelijke publicaties en data-analyse, worstelen universiteiten wereldwijd met de vraag wat ‘ethisch gebruik’ precies inhoudt. Sommigen trekken een duidelijke grens bij het laten schrijven van teksten door tools als ChatGPT, anderen vragen vooral om transparantie en eerlijkheid.

Ademhalen. Je doet het al sinds je geboorte, dus wat kan daar nou misgaan? Best veel, blijkt uit onderzoek van longfysioloog Frans de Jongh van de Universiteit Twente. Sterker nog: miljoenen mensen ademen verkeerd, vaak zonder dat ze het doorhebben.

Wanneer we het hebben over kunstmatige intelligentie, denken we al snel aan data, algoritmes en efficiëntie. Maar wat als we technologie zouden benaderen als iets wat niet alleen functioneel is, maar ook menselijk? Iets wat ons niet vervangt, maar verbindt?

Verkiezingsprogramma’s, debatten, nieuws en campagnes. Bijna alles wat met verkiezingen te maken heeft, speelt zich tegenwoordig online af. Maar niet iedereen heeft daar dezelfde toegang toe. Wat betekent dat voor onze democratie?

We googelen wat af. Het wedstrijdschema van FC Twente, de releasedatum van GTA 6, een recept voor pasta carbonara. En zodra de verkiezingen dichterbij komen, zoeken we ook naar partijprogramma’s, stemwijzers en het factchecken van verkiezingsbeloften. Onze zoektocht naar informatie begint vaak met een zoekmachine. Maar wat als juist dat zoekgedrag bijdraagt aan verdeeldheid in plaats van begrip?

Het is een gedachte die veel mensen herkennen zodra de verkiezingen dichterbij komen. Toch duikt het begrip tactisch stemmen elk jaar weer op in gesprekken, campagnes en talkshows. Kun je met jouw stem de uitslag echt beïnvloeden? En is er zoiets als een wiskundig ‘beste keuze’?

Migratie. Het komt elk verkiezingsjaar weer terug als één van de meest besproken onderwerpen van Nederland. Maar waarom migreren mensen eigenlijk? En in hoeverre is het überhaupt mogelijk voor de overheid om “meer grip te krijgen” op migratie?

We doen alles online, van bankieren en boodschappen tot het boeken van vakanties. Waarom stemmen we dan nog met papier en potlood? In de reeks Verkiezingsvragen 2026 onderzoeken UT onderzoekers hoe wetenschap helpt om verkiezingsdilemma’s beter te begrijpen. Deze keer spraken we met Roland van Rijswijk-Deij, hoogleraar internetveiligheid, over de vraag: waarom stemmen we eigenlijk nog niet digitaal?

Steeds meer mensen stellen hun vragen aan een chatbot. Razendsnel, lekker makkelijk, en vaak zelfs met een kant‑en‑klaar advies. Maar hoe verstandig is het om ChatGPT advies te vragen voor jouw stemkeuze op 29 oktober bij de Tweede Kamerverkiezingen 2025? En als je het dan toch wilt gebruiken, wat is dan de beste manier? Ik ga hierover in gesprek met Maurice van Keulen, adjunct professor Data Science bij Universiteit Twente.

Heb je weleens het gevoel dat jouw vrienden meer mensen kennen dan jijzelf? Dat is geen toeval, en het ligt zeker niet aan jou. Het is een wiskundig fenomeen dat bekendstaat als de vriendschapsparadox. Gemiddeld gezien hebben jouw vrienden meer vrienden dan jij. Hoe dat precies zit, legt wiskundige Clara Stegehuis van Universiteit Twente uit in deze video van de Universiteit van Nederland.

Gezondheidstips, leefstijladviezen en zelfhulpboeken zijn er genoeg. Maar UT-onderzoeker Dr. Femke Nijboer besloot het om te draaien: hoe maak je jezelf zo snel mogelijk kapot?

Oorlogen, politieke verdeeldheid, zorgen over klimaat en toekomst: de wereld voelt vaak onzeker. Maar hoe ga je daarmee om? Volgens Professor Ernst Bohlmeijer, hoogleraar psychologie aan de Universiteit Twente ligt het antwoord in hoop. Geen blind optimisme dat zegt ‘het komt wel goed’, maar een houding die je helpt grip te krijgen, zelfs als je de uitkomst niet kent.

In korte tijd alles kwijt zijn. Je huis onder water, geen veilige plek meer om te wonen. Voor miljoenen mensen over de hele wereld is dat geen uitzonderlijke gebeurtenis, maar iets wat vaker voorkomt dan we denken. Ook in Europa stijgt het aantal rampen en wordt het steeds duidelijker hoe kwetsbaar onze woningen kunnen zijn.

Een kort, bewust moment in de natuur kan je mentale welzijn al verbeteren. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Twente. Doelgerichte mindfulness-oefeningen in de natuur hebben een positief effect op geestelijk welzijn en spirituele beleving. Vooral de combinatie van natuur en mindfulness blijkt krachtig: ze bevordert rust, kalmte en een gevoel van verbondenheid met het leven om je heen. Promovendus Xingjian Ruan, afkomstig uit China, is bij het onderzoek betrokken via de vakgroep Psychologie.

Francesca Toso, universitair docent Human Centered Design in de HCD Groep aan de Universiteit Twente, onderzoekt of technologie voor mensen en naasten bij dementie een rol kan spelen in de ondersteuning van de acceptatie, de voorbereiding op de dood en de rouwverwerking. Het Technisch Medisch Centrum (TechMed Centrum) van de universiteit speelt in haar onderzoek een belangrijke faciliterende rol.

De zaak Gisèle Pelicot, de nieuwe Netflix-serie Adolescence en de schadelijke invloed van vrouwonvriendelijke influencers zoals Andrew Tate – geweld tegen vrouwen krijgt meer aandacht in de traditionele media dan ooit tevoren. Helaas leidt deze toenemende bewustwording niet direct tot vooruitgang: wereldwijd heeft bijna één op de drie vrouwen minstens één keer in haar leven te maken gehad met fysiek en/of seksueel geweld*. Communication Science studenten Carly, Ioanna, Leonie en Nancy doken in het complexe probleem van geweld tegen vrouwen in onze moderne samenleving.

Stel je voor: je zit op TikTok, kijkt een paar filmpjes, en voor je het weet scroll je door een eindeloze stroom video’s van mannen die je vertellen hoe de wereld écht in elkaar zit. Mannen die zich sterk en succesvol voordoen, met dure auto’s, sigaren en snelle meningen. Misschien voelt het even alsof ze je begrijpen. Alsof ze jou een waarheid aanbieden waar de rest van de wereld niet aan wil. Dat is de aantrekkingskracht van de manosfeer, een online subcultuur waarin traditionele ideeën over mannelijkheid, macht en vrouwen opnieuw worden verpakt in flashy content.

Wat gebeurt er als je iemand zonder enige ervaring een asfaltwals laat besturen? In deze aflevering van Kees Study onderzoekt Kees hoe mensen nieuwe vaardigheden aanleren met technologie.

Je bent jong, worstelt met je identiteit en voelt je niet begrepen door de mensen om je heen. Wanneer je eindelijk de stap zet om hulp te zoeken, kom je op een wachtlijst van twee jaar. In de tussentijd? Weinig begeleiding. Voor veel LHBTI-jongeren is dit geen fictief scenario, maar de harde realiteit. Het zorgsysteem zit vast: huisartsen weten zich geen raad en psychologische zorg is overbelast. Maar wat als digitale technologie hier een rol in kan spelen?

Baby’s drinken melk, die vaak uit de borst van de moeder komt. Deze borstvoeding is belangrijk voor baby’s en moeders, maar wat weten we er eigenlijk over? Te weinig, volgens adjunct hoogleraar Nienke Bosschaart aan de Universiteit Twente. Daarom ontwikkelt ze nieuwe innovaties om beter in de borst te kunnen kijken.

We krijgen allemaal wel eens te maken met verlies. Voor sommige mensen wordt het verdriet steeds dragelijker, maar andere worstelen jaren lang met hun verdriet. Daarom werkt onderzoeker Lonneke Lenferink aan de rouwmeter, een wetenschappelijk gevalideerde vragenlijst die de ernst van rouw meet en daarmee een oogje in het zeil houdt.

Propaganda werd vroeger verspreid via pamfletten of uitgezonden via de radio. Tegenwoordig bereikt het ons via onze smartphones en zijn de berichten afgestemd op onze voorkeuren. De manier waarop we informatie consumeren is veranderd - en daarmee ook de manier waarop we onze overtuigingen over politieke en sociale instellingen vormen. Universitair docent Adam Heschke maakt zich zorgen over wat er komen gaat.

Je kunt er niet omheen: games zijn ‘s werelds grootste entertainmentindustrie. Vraag je bezorgde ouders wat zij van games vinden, dan komt er vaak een behoorlijk negatief beeld naar boven. Ze zien games als verslavende tijdverspillers die mensen isoleren. Hoe kan het dan dat deze zogenaamde ‘slechte’ dingen wereldwijd miljarden spelers aantrekken?

Traditionele spellen voor mensen met slechtziendheid bestaan voornamelijk uit speelkaarten met braille – leuk, maar lang niet zo meeslepend en boeiend als een goed spel kan zijn. Dat is wat studenten Industrial Design Engineering Jonathan, Kara, Leire, Martina, Marcello en Nuria dachten toen ze begonnen met het ontwikkelen van BRIGHT, een inclusief samenwerkings- en communicatiespel. Nu, anderhalf jaar later, hebben ze hun spel gepresenteerd tijdens Dutch Design Week 2024.

Wanneer mensen herstellen van een beroerte, beginnen ze vaak met oefeningen in een kliniek. Maar als eenmaal thuis, moeten ze blijven oefenen om hun handen en polsen functioneel te houden. Deze oefeningen voelen saai en zijn lastig vol te houden. Veel mensen slaan de aanbevolen dertig minuten dagelijkse oefeningen over, wat hun herstel vertraagt of omkeert. Maar wat als tandenpoetsen of het drinken van je ochtendkoffie je kan helpen beter te worden?

We weten allemaal dat te veel tijd op je telefoon doorbrengen je mentale gezondheid negatief kan beïnvloeden. Toch is het niet makkelijk om hier vanaf te stappen – veel mensen brengen het grootste deel van hun (vrije) tijd door op schermen, met alle gevolgen van dien. Daarom besloot student Creative Technology Nina met haar projectgroep een interactieve installatie te maken om mensen te laten nadenken over hun schermtijd en geluk. In dit artikel vertelt ze alles over dit project en het belang ervan in onze digitale samenleving.

In projecten waarin beelden van satellietsensoren of drones worden gebruikt, worden vaak beelden weergegeven voor visuele inspectie. Voordat we technische kwesties bespreken die invloed hebben op de weergave, laten we eerst focussen op iets wat we denken dat we gemeen hebben: ons eigen visuele systeem.

Massale uitzettingen, dagelijkse stroomuitval en pikzwarte straten 's nachts: de uitdagingen waar mensen in het Mondiale Zuiden mee te maken hebben, blijven grotendeels verborgen. Hoe kunnen satellietbeelden de verborgen realiteit van verstedelijking blootleggen? Het onderzoek van Prof. Dr. Monika Kuffer brengt stedelijke ongelijkheden aan het licht en zet beleidsmakers aan te zetten tot actie.

Niet-duurzame ontwikkeling leidt tot schaarste van grondstoffen en brengt onze toekomst in gevaar. De traditionele 'take-make-use-dispose'-methode in de lineaire economie zorgt voor druk op de toeleveringsketens. De enige weg vooruit volgens Devrim Yazan? Een duurzame circulaire economie. Maar hoe leer je studenten over de complexiteit van deze duurzaamheidsaanpak?

Stel je voor, een ontmoeting tussen twee onderzoekers uit totaal verschillende onderzoeksrichtingen, wat zou er dan gebeuren? In deze video ontmoeten onderzoekers Anne Dijkstra en Douwe Dresscher elkaar, elk met hun eigen unieke onderzoeksgebied. Is het een match?

De meesten van ons hebben het wel eens gedaan: door bekende straten lopen of je eigen huis bekijken met een mobilemappingdienst als Street View. Stel je nu voor dat je dit doet met een complete virtuele replica. Elke straat, elke auto, elke persoon die naar zijn werk loopt, wordt nauwkeurig gesimuleerd. Dit is een 'digital twin' stad. Ontdek hoe onderzoekers van de Digital Twin Geohub van de Universiteit Twente stedelijke planning transformeren - virtuele stad voor virtuele stad.

Bijna iedereen is online. Het internet is een vrijwel oneindige informatiebron, een plek waar we contact houden met geliefden, waar we werken en consumeren. Maar wat als je niet online kúnt, omdat je niet weet hoe dat moet, omdat je geen computer hebt of simpelweg geen interesse in de digitale wereld hebt? Digitale ongelijkheid vergroot de sociale kloof tussen mensen en kan zelfs leiden tot uitsluiting. Hoogleraar communicatiewetenschap Alexander van Deursen van de Universiteit Twente onderzoekt hoe digitale ongelijkheid ontstaat en hoe we dat kunnen bestrijden.

In 2050 woont bijna 70% van de wereldbevolking in steden. Beslissingen die vandaag worden genomen voor de stedelijke planning, hebben een cruciale impact op de toekomst. Dat betekent dat er minder ruimte is voor vallen en opstaan. Hoe kunnen we de toename van de stedelijke bevolking aanpakken en toekomstige steden duurzamer maken?

Slimme smartwatches die eenzaamheid onder leerlingen met specifieke behoeften, zoals autisme, in kaart brengen. Dankzij UT-hoogleraar prof. Carolien Rieffe en haar team wordt dit binnenkort mogelijk. Carolien ontving van wetenschapsfinancierder NWO een flinke som geld voor het project Building 4 Belonging.

In een wereld waar technologieën zoals kunstmatige intelligentie (AI) zich razendsnel ontwikkelen, rijst de vraag: wordt AI onze volgende docent? Stel je voor: collegezalen gevuld met chatbots, robots en hologrammen die colleges geven. Klinkt als iets uit een sciencefictionfilm, toch? Toch is dit scenario minder vergezocht dan het lijkt, gezien de snelheid waarmee AI zich ontwikkelt. Maar volgens Kim Schildkamp, hoogleraar bij de lerarenopleiding ELAN van de Universiteit Twente, zullen deze technologieën nooit volledig onze docenten vervangen, omdat menselijke relaties veel te belangrijk in de collegezaal.

Ontdek de toekomst in onze podcastserie "My Future Dream Job", waarin Anic van Damme je meeneemt naar het jaar 2030. Onze wetenschappers verkennen toekomstige carrières in cyberbeveiliging, klimaatadaptatie en energietransitie. Luister mee en kom meer te weten over de beroepen die ontstaan aan de Universiteit Twente.

Ontdek de toekomst in onze podcastserie "My Future Dream Job", waarin Anic van Damme je meeneemt naar het jaar 2030. Onze wetenschappers verkennen toekomstige carrières in cyberbeveiliging, klimaatadaptatie en energietransitie. Luister mee en kom meer te weten over de beroepen die ontstaan aan de Universiteit Twente.

De arbeidsmarkt staat onder druk. Van de drukke luchthavens van Schiphol tot de hectische ziekenhuisgangen, overal is er een schreeuwend tekort aan personeel. Misschien merk je zelf ook al de gevolgen. Restaurants draaien met minder personeel, wat leidt tot langere wachttijden voor je eten. Klassen zitten voller, omdat er een gebrek is aan juffen of meesters. En je pakketjes? Die laten langer op zich wachten door onderbezette bezorgdiensten. Zelfs de bussen en treinen zijn minder vaak op de weg en het spoor te vinden.