1997

97-16

WETENSCHAPSAGENDA 97/16 05-11-97

Agenda

Congressen en Symposia

Samenvattingen promoties

Stellingen

Persberichten

Deze wetenschapsagenda is een periodieke uitgave van de Universiteit Twente. Zij verschijnt 20 maal per jaar in een oplage van 500 stuks. Bel of mail ons voor nadere informatie of een gratis abonnement.

Dienst Voorlichting en Externe Betrekkingen, Postbus 217, 7500 AE Enschede, telefoon (053) 489 43 85, E-mail: a.m.dijkstra@veb.utwente.nl


Congressen en Symposia

Communicatie in het Fin de Siècle

Symposium 10 december

...Ik krijg maar informatie
het raast maar door mijn kop
moord, verkrachting, racisme
reclame, verveling, vervuiling
het houdt niet op
niets is nog heilig
alles is te koop
wie zijn kop in het zand steekt
moet verder zonder hoop...
(Hans Teeuwen, Met een Breiderdeck

Het is 1997. Nog drie jaar en dan is de eeuwwisseling. Anders gezegd: dit is het einde van een eeuw, het Fin de Siècle. Een tijd, die ondermeer gekenmerkt wordt door afvlakking, desinteresse, individualisering en informatie-overload.

Studievereniging Communiqué van de opleiding Toegepaste CommunicatieWetenschap heeft besloten niet haar kop in het zand te steken, maar wil juist enige structuur aanbrengen in een chaotische wereld. Tijdens het symposium van 10 december aanstaande over ‘Communicatie in het Fin de Siècle. Storm in een glas water?!’ wil zij antwoord zoeken op de volgende vragen. Hoe gaan organisaties om met deze personen bij een organisatieverandering? Wat is de invloed van de digitale communicatietechnieken op de individualisering? Hoe kom je in contact met de in subculturen versplinterende jeugd? Hoe gaan bedrijven om met het magische jaar 2000? En wat heeft communicatie bijgedragen aan dit wereldbeeld? Maar wat gaat er gebeuren na 2000? Zijn de huidige ontwikkelingen enkel ingezet door het besef van het Fin de Siècle en blijkt het straks in 2001 niets meer dan een storm in een glas water?

Het symposium bestaat uit verschillende lezingen, workshops en een afsluitend debat. Studievereniging Communiqué probeert de storm te trotseren en de luwte te vinden in het glas water.


Meer informatie bij:
Studievereniging Communiqué
Postbus 217
7500 AE Enschede
telefoon (053) 489 44 61
fax (053) 489 42 59
e-mail Communiqué@student.utwente.nl

Spiritualiteit in de moderne maatschappij

Congres


De spirituele kant van het menselijke bestaan is het onderwerp van een tweedaags congres, georganiseerd door de Europese studentenvereniging AEGEE-Enschede. Het congres ‘Fear Your Mind?!’ vindt plaats op 29 en 30 november aan de Universiteit Twente en bestaat uit lectures, discussies en workshops. Vragen die aan de orde komen, zijn: Is geloof een stimulans of een beperking voor de ontwikkeling van de mensheid? Moet geloof zich richten op het individu of op de massa?

Na de opening door prof.dr. F.A. van Vught, Rector Magnificus van de Universiteit Twente, begint de dag, zaterdag 29 november, met een inleidende lezing over de sociale aspecten van religie en geloof door prof. G.P.P. van Tillo (UvA). Mevrouw dr. B. Roukema-Koning (Theologische Universiteit Kampen) gaat dieper in op psychologische aspecten. De rest van de dag richt zich op de geschiedenis van geloof en religie en op de Oosterse en Zuidamerikaanse ‘religies’. Sprekers zijn onder andere prof. J. den Boeft (UvU), dr. F. Spier (UvA), dr. P. van de Velde (KUN) en dr. H. de Waardt (Erasmus Universiteit). Mevrouw J. de Groot (onder andere van Oibibio) sluit de dag af met een gezamenlijke meditatie.

Sektes
Na een morning-healing-session verzorgd door mevr. Wilhelm van ‘Green Journeys’ zal zondag 30 november een overzicht geven van ‘moderne’ uitingen van geloof, zoals verschillende soorten sektes en de Scientology Church. Onder meer de heer W. Smeets (KUN) spreekt hierover. Als afsluiting is er een discussie over (de rol van) geloof in de hedendaagse maatschappij. De Universiteit Twente, de Gemeente Enschede en de Provincie Overijssel steunen het symposium.
Plaats: Universiteit Twente, Gebouw voor Bestuur- en Beheer.


Voor meer informatie: telefoon (053) 432 10 40 (van 12.00 - 17.00 uur),
email: AEGEE@student.utwente.nl

Samenvattingen promoties

nieuw lesmateriaal voor het vak techniek in de basisvorming

* 29 oktober

promotie B.G. Doornekamp, Toegepaste Onderwijskunde: 'Probleemoplossen bij techniek. Een studie naar effectieve domeinspecifieke ontwerprichtlijnen'

De invoering van de basisvorming in 1993 betekende een drastische verandering voor het vak techniek. Vanaf dat moment kreeg een veel uitgebreidere groep leerlingen techniekonderwijs. De bestaande lesmethodes speelden nog niet goed in op deze nieuwe doelgroep. Drs. B.G. Doornekamp heeft daarom lesmateriaal ontwikkeld voor het vak techniek in de basisvorming. Hij onderzocht bij twee technische problemen voor het vak techniek hoe met verbeterd lesmateriaal betere resultaten over de kwaliteit van het eindproduct en de bestede tijd bereikt kunnen worden.Voor het ontwikkelingen van het lesmateriaal bij deze technische problemen - een constructieprobleem en een verklaringsprobleem - heeft hij eerst zogeheten 'domeinspecifieke ontwerprichtlijnen' opgesteld. Deze ontwerprichtlijnen geven aan hoe het lesmateriaal moet worden vormgegeven.

Vervolgens testte hij de methode in twee experimenten waarin de ontwikkelde versie vergeleken is met de oorspronkelijke versie. Bij het eerste probleem, het constructieprobleem, bleek de nieuwe methode geen effect te hebben. De methode is wel effectief bij het tweede probleem, het verklaringsprobleem, en zorgt voor een verbetering van de kwaliteit van het eindproduct. De studie is verricht in samenwerking met het Instituut voor leerplanontwikkeling (SLO).

promotor prof. dr. W.J. Nijhof
assistent-promotor dr. N.J. Streumer
informatie: drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 43 85
email: a.m.dijkstra@veb.utwente.nl

gedrag van de verbinding van een regelaar en een systeem

* 31 oktober

promotie drs. R.A.B. van der Geest, Faculteit Toegepaste Wiskunde: ‘On behavioural control'

De huidige besturingstheorie met onderwerpen als poolplaatsing en lineaire kwadratische en H-oneindig optimale besturing is ontwikkeld vanuit het zogenaamde 'intelligente besturingsparadigma'. Drs. R.A.B. van der Geest heeft deze moderne besturingstheorie bestudeert vanuit een alternatief 'behaviouristisch' standpunt. Het idee van deze aanpak is het bestuderen van het gedrag van de verbinding van een regelaar en een systeem. Dit behaviouristische perspectief was de gebruikelijke benadering van besturing in de tijd van James Clark Maxwell, voordat Black zijn terugkoppelingsversterker uitvond, en het moderne denken in termen van ingangs- en uitgangssignalen in zwang kwam. In zijn proefschrift heeft Van der Geest de behaviouristische aanpak voor regeltheorie met succes aangepakt. Zijn nieuwe aanpak sluit beter aan bij het gevoel en de belevingswereld van de ingenieur die het systeem modelleert dan geldende technieken.

promotor prof. dr. ir. H. Kwakernaak
informatie: drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 43 85
email: a.m.dijkstra@veb.utwente.nl

pesticiden opsporen met licht

*7 november 1997, 15.00 uur

promotie ir. E.F. Schipper, faculteit Technische Natuurkunde: ‘Waveguide immunosensing of small molecules’

Het meten van concentraties kleine moleculen, zoals van pesticiden in drinkwater, is meestal omslachtig en duur. Bij veel technieken is het nodig de moleculen te ‘labelen’ om ze voor de meetapparatuur zichtbaar te maken, dus te voorzien van een fluorescerend of radio-actief merkteken. Gekwalificeerd personeel en speciale laboratoria zijn nodig voor de metingen. Schipper heeft een sensor ontwikkeld waarmee dit op een veel directere en snellere manier kan. Hij past een optische meetmethode toe, Mach-Zehnder interferometrie (MZI). De basis van de sensor is een lichtgeleidend kanaaltje, gemaakt met siliciumtechnologie. Het licht van een laser volgt precies dit kanaal van siliciumnitride. Aan het oppervlak ervan is een laag receptormoleculen aangebracht die een specifiek ander type molecuul, bijvoorbeeld van het pesticide, aan zich binden. Door die binding verandert de brekingsindex ter plekke, en daarmee de manier waarop het licht zich voortplant in het kanaaltje. Die verandering in de ‘fase’ van het licht is te meten met zeer grote gevoeligheid: Schipper toonde al aan dat een concentratie van 100 nanogram pesticide in een liter water meetbaar is. Door de flexibiliteit van siliciumtechnologie zijn ook meerkanaals sensoren mogelijk. Dat vergroot volgens Schipper de gebruiksmogelijkheden aanzienlijk.

promotor prof.dr. J. Greve
assistent-promotor dr. R.P.H. Kooijman
informatie: ir. W.R. van der Veen, tel. 053-489 4244
email: w.r.vanderveen@veb.utwente.nl

bezorgdheid van lezers groeit als kranten veel over het milieu schrijven

* 12 november, 13.15 uur

promotie drs. J.F. (Hans) Caljé: 'Lezen doet vrezen? Berichtgeving over milieurisico's in dagbladen en de reacties van lezers'.

Psycholoog Hans Caljé heeft onderzocht welke invloed de berichtgeving over milieurisico's in dagbladen heeft op de perceptie en de wijze van reageren bij lezers. Hij bestudeerde daarbij twee heel verschillende kranten: De Telegraaf en De Volkskrant. Beide kranten informeerden hun lezers niet echt verschillend over de milieurisico's zelf. "Dit is verrassend," aldus de promovendus, "Waarschijnlijk komt het doordat de kranten zijn aangewezen op vrijwel dezelfde informatiebronnen." Wel berichtte De Volkskrant kritischer en veel uitvoeriger over de oorzaken van de risico's, over de rol van technologieën en over het te voeren beleid.

In het onderzoek werden geen aanwijzingen gevonden dat Telegraaf-lezers minder belangstelling hadden voor milieu-issues. Wel bleken de lezers van De Volkskrant onder meer veel bezorgder over het milieu te zijn dan de Telegraaf-lezers. Dit kon slechts ten dele worden verklaard door de verschillende samenstelling van de lezersgroepen. Volgens Caljé komt die grotere bezorgdheid door de hoeveelheid algemene aandacht aan het milieu. De Volkskrant besteedde ongeveer vier keer zoveel regels aan het milieu als De Telegraaf: "Door er veel over te schrijven, ontstaat bij het publiek het beeld van een verontreinigde wereld." De gevoelens van onveiligheid waren bij beide groepen vrijwel gelijk: "En dat is interessant. Op lange termijn bleken de enorme verschillen in informatie dus helemaal geen effect te hebben op de onveiligheidsbeleving."

Uit experimentele studies bleek dat het lezen over bepaalde milieu-onderwerpen een duidelijk effect had op de beoordeling van de risico's. Daarbij hadden de berichten uit beide kranten dezelfde uitwerking. Wel had het lezen van Telegraaf- en Volkskrantberichten een verschillend effect op houding en gedrag: "Het lezen van een Volkskrant-bericht over dioxine had bijvoorbeeld een duidelijk effect op de attitude en het gedrag ten aanzien van PVC-afval. Dat effect vonden we niet terug bij Telegraaf-lezers." Deze bevinding onderstreept volgens Caljé de opiniërende en mobiliserende invloed van dagbladen.

promotor prof. dr. O. Wiegman
informatie mw.drs. H.A. Bakker, telefoon (053) 489 43 63
e-mail: h.a.bakker@veb.utwente.nl

taakgroepen zijn zinvol als ze zijn ingebed in een bedrijf

* 14 november, 15.00 uur

Promotie ir. J. (Jan) de Leede: 'Innoveren van onderop. Over de bijdrage van taakgroepen aan product- en procesvernieuwing'.

Vroeger hadden de meeste werknemers één precies omschreven taak. Tegenwoordig wordt er vaak gewerkt met groepen werknemers, die een bredere taak en meer verantwoordelijkheden en bevoegdheden hebben. Ir. De Leede heeft onderzocht welke bijdrage deze 'taakgroepen' leveren aan product- en procesvernieuwing. Hij concludeert dat de taakgroepen vooral helpen bij de procesverbetering: "Dat is ook logisch, omdat werknemers dagelijks met de bestaande processen werken."

Taakgroepen dragen niet overal even veel bij aan product- en procesvernieuwing. Die verschillen hebben volgens De Leede weinig te maken met de complexiteit van de product- en procesvernieuwing of met een verschil in opleiding. Het is vooral belangrijk dat de taakgroepen goed zijn ingebed in de organisatie.

De Leede concludereert dat de beste resultaten worden bereikt bij het mini-company concept. Hierbij is sprake van meerdere kleine bedrijfjes, die een eigen missie opstellen, die zelf naar de klanten en leveranciers (in- en extern) gaan om te kijken wat ze goed en fout doen en die hun eigen verbeterprogramma opstellen. "Als een klant zegt dat je moet veranderen, spreekt dat meer aan dan als een baas dat zegt," aldus de promovendus. De mini-companies functioneren ook goed, doordat de groepen echt wat in de melk te brokkelen hebben. Daardoor groeit het vertrouwen binnen een bedrijf.

"Veel bedrijven zijn op zoek naar zoiets als taakgroepen; ook al omdat het efficiënter is. De groepen voeren zelf allerlei taken uit en daardoor heb je minder stafdiensten en middenkader nodig," aldus De Leede. Hij is ervan overtuigd dat het concept werkt: "Zeker als je het mini-companies concept toepast, kun je het verbeteren en vernieuwen een stevige impuls geven."

promotor prof. dr. J.C. Looise
co-promotor prof. dr. ir. O.A.M. Fisscher
informatie mw.drs. H.A. Bakker, telefoon (053) 489 43 63
e-mail: h.a.bakker@veb.utwente.nl

Stellingen


Wilko Emmens, faculteit Werktuigbouwkunde, Universiteit Twente:

Bijna is niet.

Het is verwonderlijk dat de huidige generatie, die met Sesamstraat is opgegroeid, nog steeds moeite heeft met het getal 0.

In hun opleiding dienen toekomstige onderwijskrachten beter voorbereid te worden op de situatie dat er zich in hun klas kinderen bevinden die in absolute zin slimmer zijn dan zijzelf.

Het ontbreken van rij 13 in vliegtuigen neemt niet weg dat er wel een dertiende rij is.

Hans Schurer, faculteit Elektrotechniek, Universiteit Twente:

De derde scheerkop op de Philishave is onnodig en onhandig in geval van een sterk geaccentueerde kaaklijn en/of puntige kin.

In het kader van overheidscampagnes als `Let op vet' is het effectiever de bakkerijen in Nederland te verbieden zgn. broodverbetermiddelen (vetten) te gebruiken. Dit heeft twee elkaar versterkende effecten: ten eerste neemt de hoeveelheid vet in het brood af en daarnaast neemt de oppervlakte van een boterham sterk af waardoor er minder boter/beleg wordt gebruikt.

Als het toenemen van pseudo-oestrogenen in het milieu inderdaad tot een lager aantal geboorten van jongens leidt, heeft dit als enige voordeel een op termijn afnemende criminaliteit.

Een optimist zou liever de Inverse Wet van Murphy willen definieren, als zijnde: Alles wat in een (1) keer goed kan gaan, zal dit ook zeker eenmaal doen.

Rectangular windows belong in houses, and should not be used in signal analysis.

Een daling van de temperatuur in Europa ten gevolge van het `broeikaseffect' (vanwege het stilvallen van de Golfstroom in de Atlantische oceaan), zal de bereidheid om de CO2 uitstoot te verlagen vergroten en een aanpassing tot 'koelkasteffect' noodzakelijk maken.

Het gebruik van de term kaal voor de kalende (alopecia) man is niet correct gezien het feit dat er gemiddeld nog vele tienduizenden hoofdharen aanwezig zijn.

S. Rekveld, faculteit Chemische Technologie, Universiteit Twente:

Als de toekomstige winter in Nederland net zo streng zijn als in de afgelopen jaren, is het wellicht beter om in plaats van water, antivries in C.V.-installaties te gaan gebruiken.

Bestuurders van auto's van hetzelfde merk en type vertonen vaak eenzelfde soort rijgedrag. Het hierop anticiperen bevordert de verkeersveiligheid.

Veel zaken in het leven worden erg betrekkelijk als men niet gezond is.

René Cornelissen, faculteit Werktuigbouwkunde, Universiteit Twente:
Over gebrek aan smaak valt niet te twisten.

Iedereen die beweert dat Nederland te vol is, dient een enkele reis naar Roodeschool te nemen.

Er zijn vele wegen naar Rome, slechts één is de kortste.

De relatief grote aandacht voor ontwikkeling van foto-voltaïsche (PV) zonnecellen in het huidige Nederlands subsidiebeleid is opmerkelijk. PV-zonnecellen zijn huist interessant in gebieden met veel zon en waar geen of een slecht werkende infrastructuur is voor elektriciteit. Aan geen van beide voorwaarden wordt voldaan in Nederland.