1997

97-15

WETENSCHAPSAGENDA 97/15 08-10-97

Agenda

Samenvattingen promoties

Stellingen

Persberichten

Deze wetenschapsagenda is een periodieke uitgave van de Universiteit Twente. Zij verschijnt 20 maal per jaar in een oplage van 500 stuks. Bel of mail ons voor nadere informatie of een gratis abonnement.

Dienst Voorlichting en Externe Betrekkingen, Postbus 217, 7500 AE Enschede, telefoon (053) 489 43 85, E-mail: a.m.dijkstra@veb.utwente.nl


SAMENVATTINGEN PROMOTIES

spanningen in vezelversterkte kunststoffen berekend

* 26 september 1997

promotie ir. M.P.I.M. Eijpe, Faculteit Werktuigbouwkunde: ‘A modified layer removal method for determination of residual stresses in polymeric composites'

Composieten (vezelversterkte kunststoffen) zijn samengestelde materialen, gemaakt van vezels en kunststoffen. Deze vezelversterkte kunststoffen hebben grote voordelen: ze zijn licht en sterk en hebben bovendien in relatie tot hun gewicht een hoge stijfheid die veel gunstiger is dan die van ijzer of staal. Vezelversterkte kunststoffen zitten in gebruiksvoorwerpen, maar ook bijvoorbeeld in vliegtuigen. Het materiaal bevat echter inwendige spanningen door de manier van productie en door de verschillende eigenschappen van vezels en de kunststof. Het kunnen voorspellen en precies meten van deze spanningen is van groot belang voor grote industriele toepassingen. Ir. M.P.I.M. Eijpe ontwikkelde methodes waarmee de spanningen in het materiaal beter te voorspellen en te meten zijn. Deze varianten van bestaande rekenmethodes testte hij uit op verschillende materialen waarvan bekend is hoe ze zich gedragen. Daarna heeft hij de bestaande methodes aangepast waardoor nauwkeuriger voorspellingen en metingen mogelijk zijn, ook in meer onbekende situaties. Bij gebruik van composieten kan nu met meer zekerheid een betere berekening van spanningen plaatsvinden waardoor productie van een beter en veiliger ontwerp mogelijk is.

promotor prof. P.C. Powell
informatie: drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 43 85
email: a.m.dijkstra@veb.utwente.nl

opsporing beschadigingen

* 10 oktober, 15.00 uur

promotie ir. E.P. Hupkens, faculteit Toegepaste Wiskunde: 'Detection in Random Fields'

Beschadigingen aan zonnepanelen van satellieten en haarscheurtjes in vliegtuigvleugels moeten zo snel mogelijk worden opgespoord zodat herstel mogelijk is. Dit gebeurt nu nog vaak door bijvoorbeeld foto's te maken en die te bekijken op beschadigingen. Bij automatische waarneming van beschadigingen zouden beschadigingen sneller kunnen worden hersteld. Ir. E.P. Hupkens van de vakgroep Systeem- en Besturingstechniek van de faculteit Toegepaste Wiskunde onderzocht of het theorerisch mogelijk is deze automatisch op te sporen.

De standaard detectietheorie is niet ontworpen om deze veranderingen op te sporen. Daarom heeft hij het theoretische model, gebaseerd op zogeheten stochastische velden, herschreven zodat gebruik van de standaard detectietheorie binnen handbereik ligt. Daarnaast heeft hij een nieuwe formulering voor detectie opgesteld. Voor directe toepassingen is verdere aanpassing van de theorie nodig.

promotor prof. dr. A. Bagchi
informatie: drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 43 85
email: a.m.dijkstra@veb.utwente.nl

verkeer en vervoer

* 30 oktober, 13.15 uur

promotie drs. M.J.G. Witbreuk, faculteit Technologie & Management: 'Het regionale verkeersnetwerk als common pool resource. De effectiviteit van samenwerking'

Verkeer en vervoer is een thema dat steeds meer aandacht krijgt. De voortdurende groei van de (auto)mobiliteit leidt tot een aantasting van de leefbaarheid en de bereikbaarheid. Dat vraagt om ingrijpen van de overheid. Immers het verschaffen van infrastructuur en het reguleren van het gebruik ervan kan als een soort publiek goed (een common pool resource) worden beschouwd. Technische maatregelen, zoals de aanleg van nieuwe infrastructuur, kunnen de problemen niet helemaal oplossen. De manier van uitvoering van verkeers- en vervoersbeleid door de verschillende overheden is ook van belang. Dat was voor het Rijk een paar jaar geleden aanleiding om regionale vervoersautoriteiten (vervoerregio's) op te richten, maar intussen blijkt men toch vast te houden aan de bestaande bestuurlijke structuur, met uitzondering van enkele grootstedelijke gebieden (Kaderwetgebieden). Daarom is gemeentelijke samenwerking op regionale schaal nodig om tot een succesvol verkeers- en vervoersbeleid te komen.

Drs. M.J.G. Witbreuk onderzocht die gemeentelijke samenwerking. Hij keek welke factoren van invloed zijn op de effectiviteit van de samenwerking. Theoretisch blijken verschillende factoren die effectiviteit te beïnvloeden. Witbreuk heeft deze in een model weergegeven en vervolgens de onderliggende veronderstellingen getoetst. Daarvoor heeft hij het verkeers- en vervoersbeleid in de regio's Twente, Arnhem-Nijmegen en Eindhoven bestudeerd. Het blijkt dat vooral de reputatie van de samenwerkende partners en de regelmaat en voorspelbaarheid van de interactie tussen de partners de effectiviteit van de samenwerking bepalen. Bovendien moeten de partners het probleem duidelijk herkennen, het als acuut ervaren en ervan overtuigd zijn dat het op te lossen is. Ook moeten ze samenwerking als een goed hulpmiddel beschouwen. Met deze bevindingen is Witbreuk in staat in toekomstige gevallen vooraf een inschatting van de effectiviteit van gemeentelijke samenwerking te maken.

promotor prof.dr.ir. M.F.A.M. van Maarseveen
assistent-promotor dr. A. van der Veen
informatie: drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 43 85
email: a.m.dijkstra@veb.utwente.nl

Voortmodderen met grondverwerving onnodig

* 24 oktober 15.00 uur

promotie drs. P. Jasperse, faculteit Technologie & Management: ‘Beekherstel in Nederland: voortmodderen met grondverwerving. Een multidisciplinair onderzoek naar beekherstel en grondverwerving in Nederland’

Beekherstel is actueel in Nederland. Waterschappen brengen veel beken weer terug in een meer natuurlijke staat: waterloopjes die kronkelen door het landschap. Drs. P. Jasperse ging bij ruim dertig waterschappen na wat de belangrijkste belemmeringen zijn bij beekherstel. Voornaamste knelpunt is de grondverwerving.

Bij waterschappen heerst de opvatting dat er geen bestuurlijke of juridische instrumenten voorhanden zijn om op onvrijwillige basis grond te verwerven. Met andere woorden: grondeigenaren kunnen niet gedwongen worden hun land te verkopen. Jasperse komt op basis van een aantal wetten (het Burgerlijk Wetboek, de Landinrichtingswet 1985, de Waterstaatswet 1900 en de Onteigeningswet 1851) tot de conclusie dat op grond van het geldende Nederlandse recht onteigening mogelijk is. Alleen moet het begrip ‘verbetering’ geïnterpreteerd worden volgens de nu geldende opvattingen van natuurontwikkeling. Was ‘verbetering’ vroeger met name kanalisatie en normalisatie, in de huidige tijdgeest is ‘verbetering’ de natuurlijke ontwikkeling stimuleren.

Complicerende factor: de grondeigenaren maken deel uit van het bestuur van waterschappen. Het is de vraag in hoeverre waterschappen gebruik zullen maken van de mogelijkheid tot onteigening die de wet hen biedt. Eén stap in de goede richting: de recent verschenen vierde Nota Waterhuishouding noemt onteigening expliciet als middel om grond te verwerven.

promotor prof.dr.ir. H.G. Wind co-promotor prof.mr. H.M. de Jong
informatie mw.drs. H.A. Bakker, telefoon (053) 489 43 63
e-mail: h.a.bakker@veb.utwente.nl

de chemie van één levende cel in beeld

* 3 oktober

promotie ir. A. Sijtsema, faculteit Technische Natuurkunde: 'Towards chemical imaging of living cells: design and application of a confocal Raman Microscope'

Om de chemische processen in een enkele levende cel af te beelden is Raman microspectroscopie één van de weinige beschikbare technieken. Het grote voordeel hiervan is dat de chemie van de cel niet wordt verstoord: het is niet nodig om een preparaat vooraf speciaal te behandelen, en het onderzoek kan plaatsvinden onder fysiologische omstandigheden. Daarnaast is de resolutie hoger dan bij een techniek als Magnetic Resonance Imaging (MRI) die in de medische wereld veel wordt toegepast voor diagnose. Bij Raman microscopie wordt het preparaat belicht door een laser. De afzonderlijke moleculen verstrooiien het licht ieder op hun eigen manier. Zo zijn ze te onderscheiden. Het totaalplaatje van het preparaat werd tot nu toe pas achteraf berekend. Sijtsema heeft een nieuwe Raman microscoop ontwikkeld die direct een beeld geeft. 'Direct imaging' spaart tijd. Met deze microscoop heeft zij al een aantal processen bestudeerd, zoals de opname van een geneesmiddel in een menselijke cel, de distributie van eiwit en DNA in een chromosoom en de verdeling van cholesterol en andere chemische componenten in een ooglens. Driedimensionale afbeeldingen van de verdeling van moleculen in een complex systeem blijken goed mogelijk. De techniek is op termijn geschikt voor bijvoorbeeld diagnostische toepassingen zoals het opsporen van tumoren. Ook in vivo metingen behoren volgens Sijtsema tot de mogelijkhed

en. promotor prof. dr. J. Greve
assistent-promotor dr. C. Otto
informatie: ir. W.R. van der Veen, tel. 053-489 4244
email: w.r.vanderveen@veb.utwente.nl

STELLINGEN


R.H.M. van der Stegen, faculteit Werktuigbouwkunde, Universiteit Twente:

Uit de grote omzet van de Doe-het-zelf bouwmarkten blijkt dat de Nederlander technisch voldoende bekwaam is. Er bestaat dus geen tekort aan technici.

De publieke omroepen zorgen voor onafhankelijke berichtgeving. Echter wanneer hun eigen positie in het gedrang is, dan wordt eenzijdige berichtgeving toegepast.

Jurgen Louis, faculteit Werktuigbouwkunde, Universiteit Twente:

Het verantwooord gebruik van tropisch hardhout voor duurzame woningbouw zou gestimuleerd moeten worden omdat koolstofatomen dan niet als CO2 in de atmosfeer komen.

M.J.G. Witbreuk, faculteit Technologie & Management, Universiteit Twente:

Hoe groter de hoeveelheid kennis waarover een individu beschikt, des te beter zal dat individu beseffen dat er kennis is waarover hij of zij juist niet beschikt. Voor een hooggeleerde is het daarom veel moeilijker stellige uitspraken te doen dan voor een laaggeschoolde.

Het uniformeren van maten en prestaties van personenauto’s zal leiden tot een grotere verkeersveiligheid.

Om een gelijk effect te hebben op alle verkeersdeelnemers dienen boetes voor verkeers-overtredingen te worden gevariabiliseerd : hoe hoger het inkomen, des te hoger de op te leggen boete.