Projecten The ageing brain

Een leven lang mobiel blijven

Een leven lang mobiel blijven

Een herseninfarct of beroerte, Multiple Sclerose, de ziekte van Parkinson. Door de vergrijzing komen dergelijke aandoeningen steeds vaker voor. Een verstoorde aansturing vanuit de hersenen leidt ertoe dat een groeiende groep mensen minder mobiel wordt. Ciska Heida wil daar iets tegen doen. Het doel van haar onderzoek is een verbeterde hersenfunctie en daarmee ook een betere motoriek bij patiënten met bijvoorbeeld Parkinson of MS. ‘Als we daarin slagen, kan deze groep patiënten zijn zelfstandigheid behouden en gaat hun kwaliteit van leven omhoog. We leveren dan een belangrijke bijdrage aan een beter leven voor de ouder wordende mens.’

Heida richt zich met haar onderzoek op het herstel van beschadigde zenuwstructuren door nano- en weefseltechnologie te combineren met hersenstimulatie. Het doel is om de hersenfunctie te verbeteren en daarmee ook de sensorische en motorische functies van patiënten met een neurale aandoening. Heida werkt daarbij nauw samen met artsen van ziekenhuizen en revalidatiecentra, die deze groep patiënten behandelen.

Onze droom is dat nieuw verworven inzichten uit ons onderzoek zullen leiden tot nieuwe methoden waarmee we centraal neurologische aandoeningen zelfs kunnen voorkomen.Ciska Heida
Het probleem

We worden steeds ouder. Dat is fantastisch, tenminste als we in goede conditie ook op hogere leeftijd kunnen genieten van het leven. Maar daar zit vaak het probleem. Veel ouderen hebben te maken met lichamelijke beperkingen door aandoeningen van het centraal zenuwstelsel. Bijvoorbeeld na een beroerte of bij de ziekte van Parkinson, maar ook in combinatie met een verminderde functie bij dementie. Een verstoorde aansturing vanuit de hersenen leidt ertoe dat de motorische en sensorische functies bij deze patiënten verslechteren.  

Een groeiende groep mensen heeft daardoor veel moeite met het uitvoeren van dagelijkse handelingen. De verminderde mobiliteit en zelfstandigheid tasten zowel hun kwaliteit van leven als hun levensverwachting aan. ‘We hebben meer inzicht nodig in de invloed van het gezonde en het aangedane centraal zenuwstelsel op het functioneren van het menselijk lichaam (sensorisch en motorisch)’, zegt onderzoeker Ciska Heida. ‘Pas dan kunnen we aandoeningen beter herstellen, voorkomen en het negatieve effect op het functioneren verminderen. Pas dan kunnen we gezonder ouder worden.’

Mijn droom

De droom van Ciska Heida is dat toekomstige generaties ouderen met een aandoening in het centraal zenuwstelsel optimaal kunnen blijven functioneren in het dagelijks leven. ‘Ons ultieme doel is een verbeterde hersenfunctie bij oudere mensen met Parkinson, MS, CVA of dementie. Daarmee kunnen ze hun zelfstandigheid behouden en gaat de kwaliteit van leven omhoog.’

Actief blijven is essentieel om gezond te blijven, aldus Heida. ‘We willen daarom toe naar een situatie waarin het bewegingsapparaat van mensen wordt getriggerd met relatief eenvoudige hulpmiddelen, zoals geluids- en lichtimpulsen. We hopen straks met nieuwe technologieën (telemedicine) het gedrag van mensen te beïnvloeden. Het betekent dat we hen op afstand activeren tot regelmatig bewegen en hun functioneren monitoren. Nieuw verworven inzichten uit ons onderzoek zullen leiden tot nieuwe methoden waarmee we in de toekomst centraal neurologische aandoeningen zelfs kunnen voorkomen. Dat is onze droom.’

Mijn onderzoek

Nieuwe technologieën kunnen het functioneren van patiënten met een aandoening aan het centrale zenuwstelsel (Parkinson, MS, CVA of dementie) sterk verbeteren, verwacht onderzoeker Ciska Heida van het MIRA onderzoeksinstituut. MIRA kan volgens haar een doorbraak bereiken dankzij de combinatie van hersenstimulatie en neurale weefseltechnologie. In dat laatste geval worden zogeheten uitgroeitunnels ontwikkeld, die zenuwvezels verbinden met elektroden. In het toepassingsgerichte deel wordt onderzoek gedaan naar de ondersteuning van de sensorische en motorische functie door middel van stimulatie van diepere hersenkernen en naar activatie en motivatie van patiënten met een neurale aandoening in het dagelijks leven. De klinische studies worden uitgevoerd met de klinische partners UMC Nijmegen, MST, AMC en Het Roessingh.

Samengevat moet het onderzoek de volgende resultaten opleveren:

  • nieuw inzicht in het functioneren van het centraal zenuwstelsel bij gezonde mensen en patiënten met een aandoening en de invloed daarvan op het sensorische en motorische functioneren
  • nieuwe hersenstimulatiemethoden die de verstoorde hersenfunctie ondersteunen en het sensorisch en motorisch functioneren van ouderen met een centraal neurologische aandoening verbeteren
  • nieuwe methoden die moleculaire, weefsel- en neurosimulatietechnieken combineren en de hersenfunctie bij centraal neurologische aandoeningen verbeteren
  • klinische implementatie en evaluatie van deze nieuwe methoden
Wie is Ciska Heida

Ciska Heida studeerde elektrotechniek aan de Universiteit Twente en is hier sinds 2004 als onderzoeker verbonden aan de faculteit Elektrotechniek Wiskunde en Informatica en het Instituut voor Biomedische Technologie. Ze houdt zich vooral bezig met het gebruik van Deep Brain Stimulation (DBS) voor patiënten met een verstoorde motoriek, zoals bij de ziekte van Parkinson. De meeste bestaande therapieën zijn nog gebaseerd op trial-and-error. Heida is bezig met het ontwikkelen van nieuwe therapeutische strategieën door onderzoek naar de hersenen te combineren met bewegingstests voor patiënten.

Endorsement

‘Voor de individuele patiënt zijn problemen in de motoriek een enorme belemmering bij het uitvoeren van de normale dagelijkse taken. Voor de maatschappij zullen de kosten die gepaard gaan met de behandeling en begeleiding van patiënten met een aandoening aan het centrale zenuwstelsel alleen maar toenemen. Daarom is onderzoek naar nieuwe methoden om de functie van het centraal zenuwstelsel te ondersteunen en daarmee de aangedane motoriek te verbeteren van het grootste belang. De combinatie van disciplines op het gebied van neurotechnologie en weefseltechnologie en tevens de klinische disciplines van het instituut MIRA, zoals beschreven in dit voorstel, is uniek. Het kan leiden tot een nieuwe klasse diagnostische en behandelingsmethoden voor de groeiende groep patiënten met centraal neurologische aandoeningen. Vanuit mijn klinisch perspectief draag ik graag bij aan dit onderzoek!’

 

Prof. dr. J.S. (Hans) Rietman

revalidatiearts en directeur Roessingh Research and Development

Uw steun

‘We brengen de gevers graag in contact met de doelgroep: patiëntenorganisaties en klinische groepen in revalidatiecentra’, zegt onderzoeker Ciska Heida. ‘Zo zien ze met eigen ogen welke problemen in de praktijk worden ervaren en wat het effect van nieuwe technologieën kan zijn. Het gaat uiteindelijk om de mensen die we proberen te helpen. We hebben, zeker gezien de toenemende vergrijzing, te maken met een groot maatschappelijk probleem. Als onderzoekers proberen we onze bijdrage te leveren in de oplossing. Het probleem zal zeker niet in één keer zijn opgelost, maar we kunnen wel belangrijke stappen zetten en die willen we graag zichtbaar maken aan de gevers.’

De gevers zullen regelmatig worden geïnformeerd over de voortgang en achtergronden van het onderzoek. Daarnaast zullen ze worden uitgenodigd voor lezingen door andere internationaal vooraanstaande onderzoekers.