S&O Eye Opener: Kenniswerken in Shape

Shape LogoOp donderdag 12 juni vond de 3e S&O Eye Opener plaats. Tijdens deze lunchbijeenkomst, waar zo’n 16 medewerkers en studenten aan deelnamen, gaven Chris Blom van de Wageningen Universiteit en Nico Juist van Hogeschool INHOLLAND een presentatie over het project “Kenniswerken in Shape”.
In dit SURF innovatieproject werd door vier instellingen voor hoger onderwijs onderzocht of studenten en hun docenten in staat zijn om hun eigen digitale leeromgeving in te richten en welke toegevoegde waarde dit voor hen heeft. Het project werd uitgevoerd met SharePoint, één van de twee potentiële kandidaten voor de nieuwe elektronische leeromgeving (elo) van de UT. SharePoint was al bij alle vier de deelnemende instellingen in gebruik, alhoewel niet altijd als elo.

Veranderende onderwijsvormen en web2.0

Nico Juist van INHOLLAND vertelde dat de onderwijsvormen die in het Hoger Onderwijs worden toegepast steeds vaker niet gebaseerd zijn op het traditionele docentgestuurde model, maar op modellen waarbij studenten samenwerken aan een product (bijvoorbeeld projectonderwijs, samen werken aan een onderzoek, etc.). De vraag is hoe je dit samenwerken het beste kunt faciliteren. Ofwel: welke functionaliteiten hebben studenten en docenten nodig wanneer ze in een andere onderwijssetting worden gebracht, waarbij groepswerk de nadruk heeft?

Daarnaast is Web2.0 (social software) een sterk opkomende trend. Op dit moment zijn er een aantal tools waar toekomstige en huidige studenten al veel gebruik van maken. Deze sluiten goed aan op onderwijsvormen waarbij studenten samenwerken. Hierbij valt te denken aan wiki’s, blogs, Hyves, etc. Ook dit inspireert tot het opnieuw nadenken over het faciliteren van studenten (en docenten).

Leeromgeving als lego-bouwdoos

Lego BouwdoosHet voordeel van SharePoint is, dat je de gebruiker hiermee als het ware een lego-bouwdoos aan kunt bieden, die hij of zij in kan richten naar eigen behoefte. Ook is het gemakkelijk om tools en applicaties die buiten SharePoint worden aangeboden te integreren. Hierdoor heb je een heel flexibele omgeving waarmee je zeer nauw aan kunt sluiten bij het didactisch model dat de docent voor ogen heeft.

Het gevaar van zoveel flexibiliteit is wel, dat de docent of student z’n weg verliest in de vele mogelijkheden. Dit is niet voor elke gebruiker geschikt, maar voor de docent of student die ‘meer wil met ICT’ een goede uitdaging.

Een tweetal vragen in het kader van het onderzoek waren dan ook: weegt de flexibiliteit op tegen het extra werk? En: hoe gaan studenten om met de opties?

In het kader van het project zijn bij de verschillende instellingen in totaal 8 pilots uitgevoerd in twee varianten. In de eerste variant werd SharePoint als lege bouwdoos aangereikt, in de tweede variant werd SharePoint klaar gezet op basis van het didactisch model dat de docent aangaf. De pilots betroffen totaal uiteenlopende (reguliere) onderwijseenheden van diverse studierichtingen, waarbij op verschillende wijzen door de studenten werd samengewerkt.

Lessons Learned

Als uitgangspunt voor het onderwijs benoemen Blom en Juist het “kenniswerken”.

Elke student in het hoger onderwijs wordt opgeleid als kenniswerker binnen een beroeps- of wetenschappelijk domein. Het opleiden gebeurt langs drie lijnen: het werken aan kennisontwikkeling, het werken aan de opdracht en het werken aan de eigen competenties. Deze lijnen kunnen als kapstok dienen voor de vormgeving van het onderwijs.

In hun presentatie vertelden Chris Blom en Nico Juist over het opleiden van dergelijke kenniswerkers, het didactisch model dat hierbij is ontwikkeld voor het (her)ontwerp van een module/cursus (zie de PowerPoint presentatie voor het model) en de uitvoering en resultaten van één van de pilots.

Tot slot werden enkele ‘lessons learned’ met de aanwezigen gedeeld.

-Gebruikers (docenten & studenten) bleken positief over basis functionaliteit en user interface … maar halen niet uit SharePoint wat er in zit, zonder extra scholing en ondersteuning.

-SharePoint sluit goed aan bij vraag naar een meer flexibele omgeving.

-Het ontwerpen van een eigen leeromgeving heeft een positieve invloed op het didactisch ontwerp. Door het spreken met de docent over de invulling van de omgeving ontstaat ook een gesprek over het didactisch ontwerp, wat een aanzet kan geven tot onderwijsinnovatie.

-De authenticiteit van de opdracht is cruciaal voor het slagen van het kenniswerken.

-Het is belangrijk om heldere afspraken te maken over wie wat op welk moment doet, wat de verwachtingen van het gebruik van de leeromgeving zijn etc.

De ultieme leeromgeving

Na afloop van de presentatie was er een discussie die zich vooral toespitste op wat nu de meest geschikte leeromgeving voor studenten van de UT is; een thema dat op dit moment zeer actueel is en veel mensen bezighoudt. Chris Blom zei hierover:

“Welke tools of omgeving je inzet maakt uiteindelijk niet zoveel uit. De meeste zaken zijn in elke leeromgeving wel te realiseren, alleen kost het in de ene omgeving misschien wat meer tijd en moeite dan in de andere. De ultieme leeromgeving is niet zozeer een bepaald pakket, maar vooral een (didactisch) goed georganiseerde leeromgeving die daarom ook goed gebruikt wordt.”

Verder kijken & lezen

Heb je de S&O Eye Opener gemist of wil je bepaalde delen nog eens bekijken? Dat kan! Van de presentatie over “Kenniswerken in Shape” is een video opname gemaakt. Het is ook mogelijk om de PowerPoint slides te bekijken.


Meer informatie over het project, alsmede de eindrapportage is te vinden op de publieke teamsite van het project.