column_okt2012

De verbeelding aan de macht

Rijksmuseum Twenthe

Dit weekend organiseert het Rijksmuseum Twenthe een groot festival. Met een breed programma van activiteiten, lezingen en voorstellingen zoekt het museum de raakvlakken op tussen kunst, wetenschap, techniek en filosofie. Ook ikzelf zal er een bijdrage leveren.

Het festival heeft de naam “Herfsttooi 2.0” meegekregen. Op haar website legt het museum uit dat dit verwijst naar de bloemsierkunsttentoonstelling die het museum in de jaren zestig en zeventig altijd organiseerde in de maand oktober. Maar het is niet moeilijk om er ook een verwijzing in te zien naar de herfst waarin de Nederlandse cultuursector zich bevindt, nadat het afgelopen kabinet daarin flink heeft huisgehouden. De cultuur in Twente heeft onevenredig zwaar geleden onder de bezuinigingsdrift van VVD, CDA en PVV. De Nationale Reisopera, het Nederlands Symfonieorkest, het Rijkmuseum: ze verkeren allemaal in zwaar weer. Het kloppende hart van de cultuur in Oost-Nederland is een stevig infarct bezorgd. Als de bezuinigingen doorgaan, moet het museum binnenkort de deuren sluiten.

Hoe heeft het zover kunnen komen? Waarom zó zwaar bezuinigen in deze regio? Het is te gemakkelijk om het provincialisme van de Randstad hiervan de schuld te geven. Inderdaad: Twente is verder weg van Amsterdam dan Amsterdam van Twente, en het is niet alle randstedelingen gegeven om hun culturele blik te verruimen tot ‘de provincie’. En inderdaad: hoewel er in het hele land Rijksmusea zijn, staat “het Rijksmuseum” niet in Enschede maar in Amsterdam.

Maar dit is niet het hele verhaal. Want een Rijksmuseum moet zich ook wel als Rijksmuseum gedragen. En dat is in het verleden niet altijd gelukt. Ons museum heeft een prachtige collectie en organiseert interessante en succesvolle tentoonstellingen. Maar het heeft daarmee niet altijd de nationale rol weten te spelen die je van een Rijksmuseum mag verwachten.

Om écht toekomst te hebben moet het Rijksmuseum Twenthe, paradoxaal genoeg, juist niet “ons museum” zijn. Dat de geschiedenis van het museum verbonden is met het textielverleden van Enschede, en dat wij er allemaal trots op zijn, is nog niet voldoende reden om het een Rijksmuseum te laten zijn. Rijksmusea zijn musea voor heel Nederland. En het aanbod in het Rijksmuseum Twenthe moet dus zo aansprekend zijn, dat het een reden is om naar Enschede te komen. Net zoals de uitvoeringen van Wagners Ring des Nibelungen in het Nationale Muziekkwartier dat zijn.

Dat betekent dat het museum een topaanbod van nationaal formaat moet neerzetten. Niet alleen door haar collectie aansprekend te presenteren, maar vooral ook door festivals, lezingen, manifestaties en thematische exposities te organiseren die de beeldende kunst op een eigen manier voor een landelijk publiek toegankelijk maken en verdiepen.

Herfsttooi 2.0 is dan ook een meesterzet van de nieuwe directeur. Het festival richt zich op de verbindingen tussen de beeldende kunst en andere vormen van ‘verbeelding’, zoals wetenschap, techniek en filosofie. Deze hebben immers veel met elkaar te maken. Kunst, wetenschap, techniek en filosofie zijn allemaal manieren om betekenis te geven aan de wereld en om nieuwe werelden te scheppen. De oude Grieken hadden zelfs maar één woord voor kunst en techniek. En net als filosofen en wetenschappers experimenteren kunstenaars met de kaders waarmee we de wereld kunnen begrijpen.

Met dit festival zet het museum dan ook een cruciale stap naar een nieuw profiel. De komende maanden wordt het erop of eronder. Maar dit weekend begint een nieuwe toekomst: de verbeelding komt weer aan de macht.