Volgens onderzoeker Kim Schildkamp, hoogleraar bij de lerarenopleiding aan de Universiteit Twente, ligt daar een belangrijke uitdaging voor het onderwijs. “AI kan veel overnemen, maar dat betekent niet dat studenten minder hoeven te leren. Juist het begrijpen van wat AI doet, wordt steeds belangrijker.”
Van hulpmiddel naar afhankelijkheid?
De snelle opkomst van AI zorgt voor nieuwe kansen, maar ook voor onzekerheid. Studenten werken efficiënter en krijgen sneller toegang tot informatie. Tegelijkertijd bestaat het risico dat ze antwoorden overnemen zonder ze echt te begrijpen.
“Je ziet dat AI steeds vaker wordt gebruikt voor het genereren van antwoorden en oplossingen, in plaats van als ondersteuning,” zegt Kim. “Dat kan problematisch worden als studenten niet meer kritisch nadenken over de uitkomst.” Daarmee raakt AI aan een bredere ontwikkeling binnen het onderwijs: de verschuiving van kennis vergaren naar kritisch denken.
Wat betekent leren nog?
Als AI steeds beter wordt in het genereren van teksten en oplossingen, verandert ook de betekenis van leren. Het gaat minder om het reproduceren van kennis en meer om het kunnen interpreteren, beoordelen en toepassen ervan.
Dat vraagt om andere vaardigheden. Studenten moeten niet alleen weten wat het juiste antwoord is, maar ook hoe dat antwoord tot stand komt en wanneer het betrouwbaar is. Zonder die basis wordt AI eerder een risico dan een hulpmiddel. Een zekere mate van voorkennis blijft daarbij noodzakelijk. Anders kun je namelijk niet beoordelen of een antwoord van een chatbot wel klopt.
AI als persoonlijke assistent
Tegelijkertijd biedt AI ook nieuwe mogelijkheden voor leren. In de toekomst zal AI steeds vaker functioneren als een persoonlijke assistent die studenten continu ondersteunt tijdens hun studie. Denk aan tools die feedback geven, helpen bij plannen of vragen stellen die studenten aanzetten tot nadenken.
“Als je het goed inzet, kan AI studenten echt verder helpen,” zegt Kim. “Maar dan moet je wel weten wanneer je het gebruikt en wanneer niet.” Die ontwikkeling vraagt om een andere manier van omgaan met technologie. Niet alles automatiseren, maar bewust kiezen waar AI waarde toevoegt.
De rol van de docent verandert mee
Niet alleen studenten moeten leren omgaan met AI. Ook voor docenten verandert er veel. AI kan helpen bij het voorbereiden van lessen, het maken van opdrachten en het geven van feedback. Tegelijkertijd blijft de rol van de docent essentieel en misschien wel belangrijker dan ooit.
Docenten begeleiden studenten in hun leerproces, helpen hen kritisch te denken en geven context aan informatie. Dat zijn juist de aspecten die AI niet kan vervangen. “AI kan ondersteunen, maar het neemt de rol van de docent niet over,” zegt Kim. “De relatie tussen docent en student blijft cruciaal voor goed onderwijs.”
AI literacy als nieuwe basis
Steeds vaker wordt daarom gesproken over AI literacy: het vermogen om AI kritisch en bewust te gebruiken. Net zoals digitale vaardigheden en mediawijsheid eerder een plek kregen in het onderwijs, is AI literacy nu ook opgenomen in de nieuwe kerndoelen voor het primair en voortgezet onderwijs en groeit het uit tot een basisvaardigheid.
Dat betekent dat studenten bijvoorbeeld moeten leren hoe AI-systemen werken, welke aannames en biases daarin zitten en wanneer je AI wel en juist niet moet gebruiken. Het gaat dus niet alleen om techniek, maar ook om inzicht en verantwoordelijkheid. “Het gaat er niet om dat studenten geen AI gebruiken,” zegt Kim. “Het gaat erom dat ze begrijpen wat ze doen.”
Van ideeën naar praktijk
Hoe die nieuwe manier van leren eruit kan zien, wordt onder andere zichtbaar tijdens de AI-hackathon van de Universiteit Twente. Tijdens deze hackathon werken studenten, docenten en onderwijsinstellingen samen aan toepassingen die AI op een verantwoorde manier inzetten in het onderwijs.
Dit jaar vindt de vijfde editie plaats, waarin twaalf teams aan de slag gaan met AI-toepassingen om het onderwijs te verbeteren. Opvallend is dat veel ideeën niet stoppen na de hackathon, maar juist verder groeien richting praktijk.
Zo ontwikkelde Auris, één van de winnende teams, een tool die docenten helpt om lesmateriaal beter af te stemmen op hun doelgroep. Dit idee wordt inmiddels verder uitgewerkt richting een NOLAI-subsidie. Saxion ontwikkelde een persoonlijke studiecoach voor studenten, en InHolland werkte aan een reflectiechatbot die studenten helpt om beter na te denken in plaats van direct antwoorden te geven. Ook een team van de Universiteit Twente en de Universiteit Bremen won een editie en werkte hun idee verder uit tot een tool die automatisch feedback geeft op de kwaliteit van uitlegvideo’s van docenten in opleiding.
De hackathon fungeert daarmee als een plek waar nieuwe ideeën ontstaan en worden getest in de praktijk en steeds vaker doorontwikkeld tot concrete toepassingen in het onderwijs.
Onderwijs in transitie
De opkomst van AI dwingt onderwijsinstellingen om opnieuw na te denken over hun rol. Gaat het nog om kennis overdragen, of juist om het ontwikkelen van vaardigheden om met technologie om te gaan?
Waarschijnlijk allebei. Maar één ding is duidelijk: AI verandert niet alleen hoe studenten leren, maar ook wat leren betekent.
Misschien is dat wel de belangrijkste vraag van dit moment. Niet hoe we AI gebruiken, maar hoe we ervoor zorgen dat studenten blijven leren.
