Waar technologie steeds vaker ons werk, gezondheid en communicatie beïnvloedt, dringt ze ook door tot een van de meest persoonlijke domeinen: intimiteit.
De belofte van de perfecte partner
De eerste mensachtige seksrobots verschenen nog geen tien jaar geleden op de markt. Inmiddels zijn ze voorzien van kunstmatige intelligentie, spraakmogelijkheden en instelbare persoonlijkheden. Gebruikers kunnen via een app bepalen hoe een robot reageert: vrolijk, rustig of juist onderdanig. “De technologie belooft een soort perfecte harmonie”, zegt Maaike. „Een partner die zich volledig aanpast aan jouw wensen.”
Juist dat roept volgens haar belangrijke vragen op. Want menselijke relaties functioneren anders. “In echte relaties kunnen dingen misgaan. Er ontstaat wrijving, en dat kan ongemakkelijk zijn. Maar juist daarin zit ook betekenis. Kwetsbaarheid maakt verbinding mogelijk.”
Waarom frictie belangrijk is
In haar promotieonderzoek kijkt Maaike naar filosofische, psychoanalytische en feministische theorieën over verlangen en intimiteit. Daarbij laat ze zich onder meer inspireren door ideeën van psychoanalyticus Jacques Lacan, die stelde dat mensen verlangen naar harmonie en heelheid, iets wat in werkelijkheid nooit volledig bereikbaar is. Een seksrobot lijkt dat ideaal dichterbij te brengen. Geen ruzies, geen afwijzing en geen onverwachte emoties.
“Ik ben bang dat technologie het makkelijker kan maken om die onvoorspelbaarheid uit de weg te gaan”, zegt Maaike. “Terwijl juist ongemak en verschil essentieel zijn om een diepe relatie op te bouwen en jezelf beter te leren kennen. Frictie maakt het daarnaast mogelijk om kritisch naar jezelf te blijven kijken. Wie of wat je zelf bent is namelijk geen vaststaand iets, maar wordt constant gevormd in relaties met anderen.”
Technologie en relaties: twee werelden die samenkomen
Voor Maaike ligt precies daar haar fascinatie. Vaak zien we relaties en technologie als twee verschillende werelden: menselijke relaties als warm en intiem, technologie als afstandelijk of koud. “Ik ben juist geïnteresseerd in wat er gebeurt wanneer die twee samenkomen”, zegt ze.
Wat haar daarbij opvalt, is hoe snel digitale AI-partners populair worden. “Seksrobots zijn nog een relatieve niche technologie. Ze zijn duur en moeilijk toegankelijk. Maar AI-girlfriends, digitale partners waarmee je via je telefoon kunt chatten, worden al door veel mensen gebruikt. Dat heeft me wel verrast.”
Meer dan alleen seks
Hoewel seksrobots vaak vanuit seksualiteit worden besproken, zoeken gebruikers volgens onderzoek ook gezelschap. Samen televisie kijken, praten over de dag of eten aan tafel, ook al staat er maar één bord.
De groep gebruikers is relatief klein en exacte cijfers ontbreken. Toch vindt Maaike dat ze vaak te snel worden weggezet. “We maken graag een onderscheid tussen ‘normaal’ en ‘raar’”, zegt ze. “Maar het verlangen naar harmonie of begrip is heel menselijk. Iedereen kent frustratie en verdriet over afwijzing en heeft persoonlijke coping-mechanismen om daarmee om te gaan.”
Een perfecte illusie?
Toch ziet ze ook risico’s. Veel seksrobots hebben een sterk gestileerd uiterlijk en een persoonlijkheid die vooral gericht is op het vervullen van wensen van de gebruiker. “Zo’n ontwerp kan het idee versterken dat vrouwen er zijn om te behagen en geen eigen verlangens hebben”, zegt Maaike.
Daarnaast kunnen de robots onrealistische verwachtingen versterken. „Als je steeds wordt geconfronteerd met een perfect lichaam of een partner die nooit tegenspreekt, kan dat invloed hebben op hoe we naar echte relaties kijken.”
De paradox van realistische robots
Als Maaike naar de ontwikkeling van seksrobots kijkt, ziet ze een opvallende tegenstelling. Aan de ene kant proberen ontwerpers robots steeds realistischer te maken: met kunstmatige intelligentie, natuurlijke gesprekken en zelfs huid die lijkt op menselijke huid. Maar tegelijk willen we niet dat ze écht menselijk worden. Veel van die modellen zijn letterlijk ontworpen als ‘obedient female companion’. “Als een robot je zou teleurstellen of afwijzen, vinden we dat ineens niet meer prettig”, zegt Maaike. “We willen dus wel realisme, maar zonder de complexiteit die bij echte mensen hoort.”
Technologie als spiegel
Maaike werkt inmiddels drie jaar aan haar promotieonderzoek. Ze combineert filosofische en wetenschappelijke inzichten om beter te begrijpen wat technologie ons leert over menselijkheid. Volgens haar gaat het uiteindelijk niet alleen over robots.
“Deze technologieën houden ons een spiegel voor”, zegt Maaike. “Ze laten zien hoe groot onze behoefte aan verbinding en harmonie eigenlijk is. De echte vraag is niet alleen wat robots met ons doen, maar wat ze zichtbaar maken over onszelf.”
Waarom dit onderzoek juist nu belangrijk is
Voor Maaike maakt de opkomst van digitale AI-partners haar onderzoek alleen maar relevanter. “In sciencefiction en literatuur komen seksrobots al lang voor, maar nu beginnen ze echt als producten op de markt te verschijnen”, zegt ze.
“En als technologie steeds toegankelijker wordt en steeds meer mensen er gebruik van maken, kunnen we gebruikers niet langer wegzetten als uitzonderingen. Dan wordt het een maatschappelijke vraag.”
