grote internationale conflicten
Wat zijn nu de belangrijkste internationale zaken om een oogje op te houden? Het lijkt af en toe wel alsof er te veel in de wereld gebeurt om het allemaal op een rijtje te houden. Bovendien kunnen de zaken heel vlot veranderen. Melle Scholten ziet momenteel drie categorieën. "Ten eerste de 'hete conflicten' dichtbij huis: Oekraïne en Gaza. Ondanks het vredesakkoord tussen Hamas en de regering Netanyahu blijft die situatie fragiel. Vanwege de heftigheid van deze conflicten en hun relatieve nabijheid spreken die het meest tot de verbeelding voor veel Nederlanders. Ten tweede de is er de sluimerende “Nieuwe Koude Oorlog” tussen China en de Verenigde Staten. Momenteel is er daar minder aandacht voor, hoewel de Nexperia-affaire recent weer aantoonde dat ook dát conflict belangrijk voor ons is. De laatste categorie omvat de conflicten die wel ernstig zijn, maar Nederland niet direct raken. Denk daarbij aan het conflict in Sudan, de schermutselingen tussen Pakistan en Afghanistan, of de aanvallen van de Amerikaanse marine op Venezolaanse schepen in het Caribisch gebied, om er maar een paar te noemen."
Demissionair kabinet betekent minder status
De verkiezingen van oktober 2025 betekent: nieuwe ministers, nieuw beleid en nieuwe verhoudingen. Verschillen de grote partijen die samen mogelijk een kabinet gaan vormen heel erg in hun visie en opvattingen op deze conflicten of komen ze daar wel uit? "Vroeger was het buitenlandbeleid heel technisch en waren er weinig politieke meningsverschillen over. Vandaag de dag is dat wel anders, grotendeels omdat de doorsnee burger veel meer informatie over buitenlandse conflicten ziet op het nieuws. Desalniettemin zie ik veel overeenkomsten tussen de waarschijnlijke coalitiepartners", zegt Scholten. "Eigenlijk heeft vrijwel elke partij aangegeven de 5-procent norm voor Defensie te willen halen. Waar nog wel wat onzekerheid over bestaat is in hoeverre men de voorkeur geeft aan samenwerken met de Amerikanen binnen de NAVO of aan het investeren in veiligheid met Europese partners. Ik verwacht eigenlijk niet dat dat een heet hangijzer wordt bij de formatie, maar het was toch niet zo héél lang geleden dat er een kabinet klapte op steun voor de Amerikanen in Afghanistan."
Scholten stelt dat door globalisering dingen die elders in de wereld gebeuren meer directe invloed hebben op ons leven in Nederland dan voorheen. "Globale productieketens zorgen ervoor dat de oorlog in Oekraïne invloed heeft op de prijs van halfgeleider microchips. Dat heeft vervolgens weer invloed op relaties tussen Taiwan en China en de prijzen van elektronica bij ons in de winkel. Omdat de gang van zaken elders in de wereld tegenwoordig ook invloed heeft op ons dagelijks leven, zie je dat partijpolitiek zich steeds meer richt op hoeveel steun er naar Oekraïne moet gaan, of hoe stellig onze leiders zich uit moeten spreken over voorstellen van leden van de Israëlische regering om Gaza etnisch te zuiveren."
Betekent dit dat de formatie helemaal geen betrekking heeft op onze diplomatie? "Absoluut niet, want onze internationale partners en opponenten weten dondersgoed dat het huidige kabinet demissionair is", zegt Scholten. "Stel, je bent diplomaat van een buitenlandse mogendheid en je onderhandelt nu met je tegenhanger in Nederland, dan weet je dat de leidraad van nu zomaar anders zou kunnen zijn wanneer het nieuwe kabinet op het bordes staat. Het is voor andere landen dus moeilijk om de Nederlandse overheid nu serieus te nemen. Hoe eerder de formatie compleet is, des te beter voor ons elan op wereldniveau."
Universiteiten en grote conflicten
Wat betekenen deze conflicten voor de Nederlandse universiteiten? "Eigenlijk zijn die verschillende conflicten niet met elkaar te vergelijken. Het bloed wat wordt vergoten in Gaza leidt vooral onder studenten tot ophef, maar leidt tot dusver minder tot regulering vanuit de overheid." Met China is het precies omgedraaid, aldus Scholten. "Dat leeft amper onder studenten, maar er is onderhand behoorlijk wat druk vanuit de veiligheidsdiensten om zo min mogelijk samen te werken met universiteiten uit dat land, vooral als het gaat om zogeheten “dual-use” technologieën: kennis die eventueel voor militaire doeleinden ingezet zou kunnen worden. Natuurlijk is het niet de bedoeling dat wij als UT gevaarlijke kennis met Jan-en-alleman delen, maar we moeten ook oppassen dat we niet te ver doorslaan met het ontkoppelen. Wetenschappelijke samenwerking tussen China en het Westen heeft geleid tot belangrijke ontdekkingen in borstkankeronderzoek en het voorkomen van geboorteaandoeningen.
Voorspellingen: een zwart zwaan incident?
Heeft Scholten nog een tip vanuit zijn rol voor het nieuwe kabinet? Iets waar ze extra alert op moeten zijn in de periode 2026-2030? "Laat ik nou net m’n glazen bol hebben thuisgelaten vanochtend!", grapt Scholten. "Maar even serieus, dit soort dingen zijn bijna onmogelijk te voorspellen. Het is voor het buitenlandbeleid vooral belangrijk dat men flexibel is, bereid is in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en daarvoor noodplannen in de bureaula heeft liggen. De kans dat China Taiwan inneemt, Israël en Iran een directe oorlog beginnen, of Rusland een NAVO-lidstaat aanvalt in de komende vijf jaar acht ik uiterst klein. Klein, maar niet nul. Het zou een zogeheten “zwarte zwaan incident” zijn: uiterst, haast onmogelijk onwaarschijnlijk, maar als het wel gebeurt dan zijn we allemaal de pineut. Het zou me overigens ten zeerste verbazen als dat soort plannen al niet ergens in een kast liggen bij Buitenlandse Zaken of Defensie. Maar ik ben eigenlijk wel een beetje een cynicus en het zou wellicht geen slecht idee zijn om ze elke paar maanden voor de zekerheid bij te werken."
Melle Scholten promoveerde in april 2025 aan de Universiteit van Virginia (Verenigde Staten) op de politieke en sociaaleconomische gevolgen van emigratie en remigratie. Hij is expert op het gebied van internationale en vergelijkende politieke economie.
