Voor onderzoeker Kristy Claassen, promovendus in Filosofie van Technologie aan de Universiteit Twente, begint daar de echte vraag over de toekomst van AI: hoe maken we technologie die niet alleen slim is, maar ook zorgzaam, inclusief en rechtvaardig?
Van idealisme naar technologie met betekenis
Voordat Claassen zich in de wereld van kunstmatige intelligentie verdiepte, runde ze in Zuid-Afrika een NGO voor daklozen. “Ik heb altijd nagedacht over hoe we de wereld beter kunnen maken,” zegt ze. “Toen technologie zo’n grote rol begon te spelen in het dagelijks leven, werd ik nieuwsgierig naar hoe we die krachten kunnen gebruiken om juist mensen te dienen.”
Die nieuwsgierigheid leidde haar naar Twente, waar ze filosofie en technologie combineert. In haar onderzoek kijkt ze naar de waarden die schuilgaan achter AI. “In het huidige debat over verantwoorde AI hoor je vaak dezelfde waarden terug: transparantie, privacy, autonomie. Maar wie heeft eigenlijk bepaald dat juist deze waarden het belangrijkst zijn?”
Tijdens haar veldwerk sprak ze studenten en professionals over wat zij belangrijk vinden. Daarbij kwamen andere waarden naar voren: creativiteit, omdat mensen vrezen dat technologie hun verbeeldingskracht ondermijnt, en integriteit, omdat ze vinden dat bedrijven hun verantwoordelijkheid moeten nemen, niet alleen in woorden, maar in daden.
Wat we kunnen leren van Ubuntu
Als filosoof kijkt Claassen naar manieren van denken die buiten de Westerse traditie vallen. Eén daarvan is Ubuntu, een Afrikaanse levensfilosofie die draait om gemeenschap, relaties en wederzijdse zorg. “Ubuntu zegt: Ik ben omdat wij zijn,” legt ze uit. “Je wordt pas echt mens door je relatie met anderen, en ook met de omgeving waarin je leeft.”
Vanuit dat perspectief is technologie niet iets dat los van ons staat, maar iets dat met ons mee-ontwikkelt. De vraag wordt dan: dragen onze technologieën bij aan verbinding, of maken ze ons juist afstandelijker? Claassen ziet dat veel huidige systemen vooral de belangen van enkelen dienen, terwijl ze idealiter de gemeenschap als geheel zouden moeten versterken.
Als technologie ons van elkaar isoleert, wat heeft het dan nog voor zin om haar intelligent te noemen?
AI die verbindt in plaats van verdeelt
Als we AI zouden ontwerpen met gemeenschappelijkheid als uitgangspunt, zou dat een heel ander soort technologie opleveren. Niet gericht op winst of efficiëntie, maar op welzijn en verbondenheid. Claassen vertelt over voorbeelden die haar hoop geven: AI-systemen in Afrika die migratiepatronen van dieren helpen volgen bij klimaatverandering, of een chatbot die slachtoffers van seksueel geweld ondersteunt bij het doen van aangifte. “Dat zijn toepassingen die laten zien dat technologie kan helpen helen, in plaats van verdelen.”
Ubuntu biedt ook een andere manier om beslissingen te nemen. In plaats van haastige besluitvorming en snelle winst, draait het om gesprek, overleg en consensus. “In Ubuntu praat de gemeenschap net zo lang tot er overeenstemming is,” zegt Claassen. “Dat vraagt tijd en aandacht, maar het zorgt ervoor dat technologie echt aansluit bij de waarden van de mensen die haar gebruiken.”
Technologie en menselijkheid samenbrengen
Voor Claassen is de Universiteit Twente de perfecte plek om deze ideeën te onderzoeken. “Twente brengt technologie en menselijkheid samen. Dat is precies waarom ik hierheen kwam.” Ze hoopt dat de universiteit dat menselijke karakter blijft koesteren, juist nu de wereld steeds technischer en economischer wordt. “We moeten blijven herinneren dat de menselijke maat niet iets zachts of bijkomstigs is, maar de kern van innovatie.”
Naast haar promotieonderzoek werkt Claassen samen met een collega aan een nieuwe organisatie, EthicEdge, die AI-ethiek vanuit een Afrikaans perspectief toegankelijk maakt voor bedrijven en studenten in Zuid-Afrika. “We willen de brug slaan tussen academisch denken en de praktijk,” zegt ze. “De ideeën die we hier ontwikkelen, moeten terugstromen naar de gemeenschappen waarvoor ze bedoeld zijn.”
Samen het gesprek voeren
Voor wie verder wil nadenken over de toekomst van technologie, start deze maand aan de Universiteit Twente de serie Algorithms for All. De reeks, ontwikkeld door Kristy Claassen en Udipta Boro, in samenwerking met het Digital Society Institute (DSI), brengt onderzoekers, studenten en professionals samen om te praten over de rol van algoritmes in ons dagelijks leven.
Van onderwijs en werk tot klimaat, gezondheid en veiligheid: elke sessie biedt ruimte voor uitwisseling, reflectie en nieuwe perspectieven. “Het is een open uitnodiging,” zegt Claassen. “Om samen te ontdekken hoe technologie echt in dienst kan staan van mens en samenleving.”
De sessies vinden plaats tussen 4 november en 2 december op de campus van de Universiteit Twente.
Meer informatie en het volledige programma vind je op de website.
