In de reeks Verkiezingsvragen 2025 onderzoeken UT-onderzoekers hoe wetenschap helpt om verkiezingsdilemma’s beter te begrijpen. Deze keer verdiepen we ons in de feiten van migratie met hulp van Melle Scholten, die als politiek econoom is verbonden aan de opleiding Bestuurskunde van de Universiteit Twente.
Hoeveel mensen die in Nederland wonen zijn immigrant?
“Een immigrant is iemand die niet geboren is in een bepaald land, maar daar wel woont. Volgens de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn ongeveer 3 miljoen van de mensen die nu in Nederland wonen in een ander land geboren”, vertelt Scholten. “In totaal wonen er iets meer dan 18 miljoen mensen in ons land, dus een simpele rekensom leert ons dat ongeveer één op de zes inwoners immigrant is.”
Is dat in vergelijkend opzicht veel of weinig?
“In vergelijking met andere landen met hoge inkomens in de EU is dat relatief laag. In Duitsland, Zweden, Oostenrijk, België en Ierland waren in 2023 zo’n één op de vijf inwoners immigrant. Buiten Europa vinden we hogere immigratiecijfers. In Qatar is drie op de vier inwoners immigrant”, zegt Scholten. Wel is het zo dat over de jaren heen het aandeel immigranten per hoofd van de Nederlandse bevolking is gestegen. “In 2010 was iets meer dan één op de tien inwoners van Nederland immigrant. Die groei is niet uniek in de wereld. Het aandeel migranten van de wereldbevolking is sinds de jaren negentig gestegen van 2,9% naar 3,6%. De groei in Nederland is dus wel hoger dan in andere delen van de wereld.”
Waarom migreren mensen?
“Dat verschilt heel erg per persoon. Sommigen migreren omdat ze buiten hun geboorteland een betere baan aangeboden krijgen," vertelt Scholten. "Deze mensen noemen we arbeidsmigranten of expats. Anderen ontvluchten oorlog, of politieke of religieuze vervolging. Deze mensen zijn vluchtelingen. En weer anderen migreren tijdelijk omwille van de studie. Om die reden heb ik zelf 4,5 jaar in Amerika gewoond. Ten laatste migreren sommige mensen omwille van de liefde. Mijn overgrootmoeder was Zwitsers. Zij immigreerde om met mijn overgrootvader te trouwen.”
In vurige debatten over migratie wordt wel eens geclaimd dat immigranten hier vooral naartoe komen om een ‘uitkering te trekken’. Wat zegt Scholten daarover? “Het wetenschappelijk bewijs suggereert dat migratie om van andermans welvaartsstaat te genieten zeer ongebruikelijk is. Migratie gebeurt vooral tussen landen met vergelijkbare welvaarts- en uitkeringsniveaus”, aldus Scholten.
Zou overheidsbeleid een invloed kunnen hebben op de asielinstroom?
“Tot op zekere hoogte. Onderzoek toont aan dat beleid immigratie kan beïnvloeden, maar dit berust wel op bepaalde randvoorwaarden, zoals de verstrekking van informatie", benadrukt Scholten. Hij noemt dat migratie vooral wordt gedreven door de situatie in het land van herkomst en niet door hoe streng het asielbeleid is. "Tijdens het Kabinet Schoof-I waren er minder asielaanvragen in Nederland, maar dat gold voor heel Europa. Dit kwam vooral door het feit dat minder mensen naar Europa vluchtten en niet zo zeer vanwege ons strengere asielbeleid.”
Als onze volgende regering serieus wil kijken naar het terugdringen van asielaanvragen, dan zal men toch vooral moeten kijken naar het verbeteren van de levensomstandigheden elders, stelt Scholten. “Het korten op ontwikkelingshulp, zoals sommige partijen willen, zou wat dat betreft weleens averechts kunnen uitpakken. Ook moeten we op Europees niveau veel voorzichtiger zijn met het dumpen van ons gesubsidieerde productieoverschot elders in de wereld. Wanneer mensen geen waardig leven voor zichzelf kunnen opbouwen waar ze wonen, zullen ze hun heil elders zoeken.”
Dit interview is gedaan met Melle Scholten. Hij promoveerde in april 2025 aan de Universiteit van Virginia (Verenigde Staten) op de politieke en sociaaleconomische gevolgen van emigratie en remigratie. Hij werkt nu op de UT en is expert op het gebied van internationale en vergelijkende politieke economie.
