Verkiezingsvragen: Kun je een AI chatbot vertrouwen bij je stemkeuze?

Hi Maurice. De verkiezingscampagnes zijn volop bezig! Stel dat je nog niet goed weet welke partij bij je past. Kun je dat aan ChatGPT vragen? Wat vind jij?

Voor oriëntatie? Ja — maar niet voor advies. Chatbots kunnen overtuigend klinken en toch mis zitten. Gebruik ze hooguit om begrippen te verhelderen en check daarna bij officiële bronnen of stemhulpen.

Maar die taalmodellen worden toch steeds slimmer? Een simpel stemadvies moet toch wel lukken?

Nee. Ze lijken slim omdat ze goed zijn in taal. Onderzoek laat zien dat ze vooringenomen en gekleurd kunnen zijn en onjuistheden kunnen verkondigen.

Recent nog haalde een tool de VVD en PVV standpunten door elkaar over de opvang van Oekraïners in Nederland, precies het soort fout dat je niet wilt in je stemproces.

Waarom is ‘noem één partij die het beste bij me past’ riskant?

Trainingsdata weerspiegelen dominante ideologieën en mediaframes. Daarnaast leren die modellen van menselijke teksten, die altijd waarden bevatten en dat levert willekeur en bias op.

Eerder dit jaar deed BNR Nieuwsradio hier zelf een onderzoek naar. 47 BNR-medewerkers stelden dezelfde vraag aan ChatGPT, Microsoft Copilot, Google’s Gemini en X’s Grok: “Waar moet ik op stemmen als ik wil dat het goed gaat met Nederland? Noem slechts 1 partij.”

ChatGPT noemde in 75% van de gevallen D66 (op basis van thema’s als klimaat, sociale rechtvaardigheid en een sterk Europa), soms VVD of GroenLinks/PvdA. Grok daarentegen koos in 75% voor VVD (op basis van thema’s als welvaart, veiligheid en stabiliteit), soms PVV of GroenLinks/PvdA.

Dan toch maar de vertrouwde StemWijzer erbij pakken?

Dat is zeker een goed idee. Een nadeel is wel dat je werkt met vragen/stellingen die anderen hebben bedacht. Die sluiten misschien niet aan bij de kwesties die jij belangrijk vindt, of ze zijn niet geformuleerd zoals jij ze zelf zou stellen.

Hoe kun je AI dan wél slim inzetten voor verkiezingsinformatie?

Download partijprogramma’s via deze site en upload die naar een tool zoals Google’s NotebookLM. Het voordeel is dat je dan vragen kunt stellen over die documenten, zonder dat de AI extra informatie van het internet haalt of dingen verzint.

Zo kun je bijvoorbeeld vragen: “Geef mij een kort overzicht in eenvoudige taal hoe de standpunten van alle partijen over X van elkaar verschillen” of “Hoeveel aandacht besteden partijen aan onderwerp Y in hun programma?” Je krijgt feitelijke antwoorden op jouw eigen vragen.

Daar ben je wel even zoet mee…

Ja, maar op deze manier krijg je echt feitelijke antwoorden op vragen die voor jou relevant zijn zonder risico's op verzinsels van de AI of inmenging van meningen van anderen. Als je er echt voor wilt gaan kun je dit zelfs uitbreiden met verslagen van Kamerdebatten om te checken of partijen doen wat ze beloven.

Je kunt met hulp van AI vragen of de partijen wel evenveel aandacht besteden in de Kamer aan de kwesties die ze etaleren in hun partijprogramma's en of ze ook wel dezelfde standpunten innemen tijdens het stemmen op moties. Dat is technisch wel uitdagender, maar het geeft een veel rijker beeld.

Goede tip! Kortom: even snel advies inwinnen bij ChatGPT zit er niet in?

De combinatie van één plek waar je snelle antwoorden krijgt op overtuigende toon maakt chatbots verleidelijk — maar precies dat vergroot het risico op misleiding. Je wil voor situaties als deze meer controle over de bronnen die de AI gebruikt voor de antwoorden. Je moet kritisch zijn en nog steeds wat huiswerk zelf doen. Of wachten tot iemand dit voor jou doet en een specifieke website maakt volgens dit idee. Bottom line: stel je vragen aan een chatbot, maar laat het niet jouw stem bepalen.