Op het eerste gezicht is het een gewone tafelvoetbaltafel. Zwart frame, een groen veld, rode en blauwe poppetjes aan glimmende stangen. Boven de tafel hangt aan een frame een webcam, die recht naar beneden op het veld kijkt. Langs datzelfde frame lopen rode en blauwe ledstrips. Die ene camera volgt de bal en elke beweging van de voetballertjes aan de stangen. Het klikken van de stangen galmt door de labruimte. Want de tafel is ook gewoon een speeltje: onderzoekers en studenten spelen er echt hun potjes op.
Studenten maken de tafel slimmer
De tafel is vooral een doorlopende opdracht voor studenten. Het lab zet er steeds nieuwe projecten op en laat groepjes studenten hem slimmer maken. Zo ontstonden de doelpuntdetectie en een automatische Elo-ranking. De nieuwste opdracht is die van de commentator. Uit de beelden van de webcam leidt een AI af wat er gebeurt en praat er live overheen.
Goed commentaar is namelijk twee dingen tegelijk. Je moet zien wat er gebeurt en het op het juiste moment met de juiste emotie onder woorden brengen. Dat eerste kan een computer leren, het tweede is het lastige deel. Lorenzo Gatti, universitair docent bij Human Media Interaction, bouwt taaltechnologie die zelf tekst schrijft. Voor een open-sourcevoetbalspel maakte hij samen met zijn studenten al zo'n commentator. Op deze tafel kreeg die techniek een echt speelveld.
Een huis vol slimme apparaten
De tafel staat in het IoT Cyberlab, onderdeel van het Twente University Centre for Cybersecurity Research (TUCCR). Dat lab is ingericht als een studiowoning waarin bijna alles slim is. Er staan een slimme koelkast, een vaatwasser, een robotstofzuiger en een koffiemachine. Een deurbel met camera, spraakassistenten en een weegschaal die je gewicht doorstuurt. Er zijn zelfs een spelcomputer, een luchtkwaliteitsmeter, een verwarmde koffiemok en een sensor die onder het matras je slaap meet. Bij elkaar 42 apparaten, die samen zo'n 10 GB aan data per dag versturen.
Al dat verkeer is precies wat de onderzoekers bestuderen. Ze proberen bijvoorbeeld van buitenaf te achterhalen welke apparaten iemand in huis heeft. "Zo'n tafelvoetbaltafel spreekt tot de verbeelding," zegt Max Pijnappel, beheerder van het lab. "En ondertussen laat hij zien waar wij mee bezig zijn: gewone spullen die volzitten met sensoren en de hele dag data versturen."
Op zoek naar de zwakste schakel
Dat klinkt onschuldig, maar het verraadt meer dan je zou denken. Elk apparaat heeft een uniek hardwarenummer en veel apparaten verwerken dat nummer ook in hun internetadres. Het eerste deel van zo'n nummer hoort bij de fabrikant. Wie het verkeer aan de buitenkant van een netwerk bekijkt, kan daardoor vaak al afleiden van welk merk de apparaten in huis zijn. En je slimme koelkast, je deurbel of je robotstofzuiger zegt natuurlijk iets over jou.
En elk apparaat erbij brengt ook een extra risico met zich mee. Een slim lampje of een goedkope stekker krijgt lang niet altijd updates, terwijl het wel met je netwerk verbonden is. Wie weet welke apparaten er in huis staan, zoekt gericht naar de zwakste schakel. Via dat ene kwetsbare apparaat sta je zomaar binnen bij de rest.
Kan AI het commentaar overnemen?
Voorlopig niet. Het systeem benoemt keurig wat er gebeurt, maar de magie van een doelpunt zit in de juiste emotie op het juiste moment. Dat is precies het stukje dat een mens zo goed doet. En slimmer kan het zeker. "Nu weet het systeem alleen wie de bal het laatst raakte voordat hij erin ging," zegt Pijnappel. "We willen dat het straks ook herkent hoe er gescoord werd en dat het als een soort VAR verboden acties als spinnen of klemmen afkeurt." Zo wordt een tafelvoetbaltafel een proeftuin voor de vraag die ook in het betaalde voetbal speelt. Een computer kan het doelpunt benoemen. Het kippenvel komt voorlopig nog van de mens.
