Het is verleidelijk om bomen als een soort thermostaat te zien. Meer groen, minder hitte. De werkelijkheid is rommeliger en dat maakt het juist interessant. Hitte is in een stad niet gelijk verdeeld en het groen dat de hitte vermindert ook niet. Om te zien waar aanplanten wel en niet werkt, moet je een hele stad in één keer in kaart brengen.
De stad van bovenaf lezen
Dat is precies wat Monika Kuffer doet. Ze is hoogleraar en expert in aardobservatie. Met satellietdata leest ze steden van bovenaf. Ze meet de temperatuur van de oppervlakken in de stad, van daken, wegen en stukken groen en verbindt die aan de vorm van de wijk eronder.
Het patroon is niet willekeurig. In een reeks Europese steden liet een onderzoek onder leiding van Monika zien dat de vorm van een straat bepaalt hoe heet het oppervlak wordt. Hoe dicht de gebouwen op elkaar staan, hoeveel van de grond donker en versteend is, hoeveel groen het onderbreekt: dat bepaalt hoeveel warmte een plek vasthoudt. En de heetste, meest versteende en minst groene straten liggen zelden in de rijkste buurten.
Daarom wint de groene straat. Bomen ogen niet alleen koeler. Ze geven schaduw aan het versteende oppervlak dat anders de zon opslorpt en ze geven vocht af dat warmte aan de lucht onttrekt. Waar een straat geen schaduw en geen groen heeft, slaan asfalt en baksteen de warmte van de dag op en geven die pas lang na zonsondergang terug. Tot in de kamers waar mensen proberen te slapen.
Hitte heeft een adres
Hier houdt hitte op een kwestie van comfort te zijn. Recent werk van Monika en haar ONEKANA-collega’s plaatst goedkope sensoren in sloppenwijken om te meten waarmee mensen daar echt leven. Onder kale golfplaten daken, zonder geld voor airco en met stroom die te onbetrouwbaar is om een airco te laten draaien, blijven huizen heet. Niet alleen overdag maar vaak ook ’s nachts. Haar collega’s melden dat bewoners slaappillen slikken, alleen om een paar uur rust te krijgen in kamers die nooit gebouwd zijn om af te koelen.
In een Indiase stad lagen de armste en dichtst bebouwde wijken op de heetste plekken, maar de gegevens konden niet aantonen wat er het eerst was. Toch is de reden zelden een raadsel. Zonder betaalbare woningen belanden de arme stadsbewoners noodgedwongen op de plekken die niemand anders wil en dat zijn vaak de heetste en meest blootgestelde plekken die er zijn.
Wat een satelliet niet kan voelen
Er is nog één addertje onder het gras en Monika wijst er meteen op. Een satelliet ziet oppervlakken, geen mensen. De temperatuur die hij afleest is de hitte van het asfalt en de dakpannen en dat is niet hetzelfde als wat je lichaam voelt. Dat hangt ook af van de luchtvochtigheid, van de wind en van de vraag of je schaduw kunt vinden.
Daarom stopt ze niet bij het satellietbeeld. Op plekken waar helemaal geen weerstations staan stelt ze samen met collega’s en lokale bewoners goedkope sensoren op om de lucht te meten die mensen echt inademen. Het is traag, lokaal werk en de enige manier om vast te leggen wat een kaart vanuit de ruimte weglaat. “Een satelliet geeft me de temperatuur van een dak. Maar hij kan me niets vertellen over de nacht die iemand eronder klaarwakker doorbracht. Voor ons gaat een hittegolf voorbij. Voor de mensen onder die daken eigenlijk nooit”, zegt ze.
Dus meer bomen?
Ja, maar plant ze waar ze echt nodig zijn. Groen zorgt voor verkoeling in een wijk als er genoeg van is en als het op de echt hete straten wordt aangeplant, niet op de straten waar het al aangenaam aanvoelt. Als slogan zorgt ‘plant meer bomen’ ervoor dat er schaduw ontstaat waar die het minst nodig is. Met een kaart zoals die van Monika kan koele lucht worden gebracht waar het levens verandert, niet alleen waar het voor extra comfort zorgt. De straten die het het hardst nodig hebben, zijn niet de straten die ons opvallen tijdens een slechte week. Het zijn de straten waar de hitte nooit verdwijnt.
