Armağan Karahanoğlu, universitair hoofddocent Interaction Design aan de Universiteit Twente, onderzoekt hoe sporters omgaan met de data die ze zelf genereren. Haar onderzoek richt zich vooral op recreatieve sporters, maar haar bevindingen over wat sportdata met motivatie doet, zijn net zo relevant voor wat er dit WK op het veld gebeurt.
Sportdata kan ook negatief uitpakken voor sporters
Het verzamelen en analyseren van data, zoals actuele posities, afgelegde afstanden, topsnelheden, versnellingen en hartslag, is essentieel voor het succes van een team én voor de prestaties en ontwikkeling van individuele spelers. Maar er zit ook een keerzijde aan. In een artikel dat Armağan samen met haar collega's Dees Postma, Dennis Reidsma en Robby van Delden schreef, laten ze zien hoe sportdata de motivatie van sporters kan ondermijnen. Data kan bovendien de aandacht afleiden van lichaamssignalen: wie datagedreven doelen najaagt, kan de grenzen van het eigen lichaam uit het oog verliezen.
"Sporters en coaches moeten niet elke beslissing alleen op data baseren", zegt Armağan. "Soms is het zelfs gezonder om helemaal niet naar sportdata te kijken. Die kan onnauwkeurig zijn en schommelen, en door die schommelingen kunnen sporters het gevoel krijgen dat ze onderpresteren terwijl dat niet zo is." Volgens haar zouden coaches beslissingen samen met sporters moeten nemen en duidelijk moeten uitleggen hoe hun data wordt gebruikt bij training en selectie.
Armağan wijst op nog een effect van dataverzameling dat nogal eens over het hoofd wordt gezien. Als een sporter slecht heeft geslapen, heeft dat gevolgen voor het herstel en uiteindelijk voor de prestaties. Dat is informatie waarmee een coach beslissingen kan nemen die het hele team ten goede komen. Maar juist daarom kunnen sporters terughoudend zijn om die data te delen: het kan betekenen dat ze op de bank belanden.
De data die spelers zien, de beslissingen die ze niet zien
Spelers selecteren voor een wedstrijd is een van de belangrijkste beslissingen die een coach keer op keer neemt. Die keuze bepaalt mede het succes van het team, maar ook de loopbaan van individuele spelers. Prestatiedata speelt daarin een centrale rol.
"De data is beschikbaar voor de spelers, maar coaches nemen soms beslissingen zonder de spelers te vertellen op welke data die zijn gebaseerd", zegt Armağan. Met andere woorden: een speler ziet wel de cijfers uit zijn gps-vestje, maar weet niet wat die cijfers betekenen voor zijn plek in de basis bij de volgende wedstrijd.
Kan een speler nee zeggen?
Maar heeft een sporter het recht om te weigeren? Prestatiedata niet delen kan nadelig uitpakken. "Het kan het team nuttige informatie kosten en de speler inzichten die de eigen techniek of prestaties kunnen verbeteren. Maar als een sporter nee zegt, moet die keuze worden gerespecteerd", zegt Armağan.
De vraag wie bepaalt wat er met de data van spelers gebeurt, is er een waar je eindeloos in kunt verdwalen. Die vraag staat nu centraal in Project Red Card. Meer dan 850 huidige en voormalige profvoetballers, van de Premier League tot de lagere divisies, hebben zich bij de claim aangesloten. Ze eisen zeggenschap over hun data, die volgens hen zonder toestemming is gebruikt door game- en gokbedrijven.
Wie heeft recht op de data van spelers?
Spelers, clubs, bonden en technologiebedrijven hebben elk hun eigen rechten en verantwoordelijkheden als het gaat om het verzamelen en gebruiken van spelersdata. Contracten geven clubs doorgaans het recht om die data te verzamelen en te analyseren. De privacywetgeving geeft spelers rechten over hun persoonsgegevens, waaronder het recht op inzage en, in sommige gevallen, zeggenschap over de verwerking ervan.
Technologiebedrijven maken het beeld nog ingewikkelder. Armağan legt uit: "Smartwatches en andere wearables verzamelen enorm veel data. Je deelt je data met het bedrijf en dat bedrijf gebruikt die om de volgende generatie producten te ontwikkelen." De data stuurt dus niet alleen beslissingen van coaches, maar ook productontwikkeling. Voor de sporters die de data leveren, blijft de hoofdvraag intussen dezelfde: wie profiteert er van hun prestatiedata?
