Wat is een scriptieverdediging?
Bij de meeste studies bestaat de scriptieverdediging uit een presentatie van 10-20 minuten waarin je je onderzoek toelicht. Vervolgens heeft de afstudeercommissie ongeveer 15-30 minuten de tijd om kritische vragen te stellen. Vaak stelt ieder lid minstens één vraag, waarna ook het publiek de gelegenheid krijgt om vragen te stellen. Dan trekt de commissie zich even terug om je cijfer te bepalen. Na zo’n 10 minuten word je erbij geroepen en krijg je (hopelijk) het verlossende nieuws: je bent afgestudeerd!
De exacte indeling en tijdsduur van je verdediging kunnen verschillen, dus check vooral even de richtlijnen van jouw opleiding. En als je de kans hebt om al eens een verdediging van een vriend(in) of studiegenoot bij te wonen, doe dat dan vooral! Zo zie je met eigen ogen wat je kunt verwachten, waardoor je eigen verdediging straks een stuk minder spannend is.
Lees je scriptie nogmaals door
Dat ene hoofdstuk dat je zes maanden geleden schreef? Dikke kans dat je daar niet meer alle ins en outs van kent. Lees daarom voor je verdediging je hele scriptie nog één of twee keer kritisch door. Bedenk waarom je ook alweer bepaalde keuzes hebt gemaakt, waarom je precies die methode hebt gebruikt en wat de belangrijkste conclusies en beperkingen waren. Maar, overdrijf het niet; je hoeft echt niet alle exacte percentages uit je hoofd te kennen of de ochtend van je verdediging je scriptie nogmaals door te lezen. Zolang je de hoofdlijnen kent en kunt verantwoorden wat je hebt gedaan, zit je goed!
Denk na over mogelijke vragen
Denk ook van tevoren na over mogelijke vragen die je zou kunnen krijgen én hoe je deze zou beantwoorden. Natuurlijk kun je inhoudelijke vragen over je onderwerp verwachten, maar ook vragen als:
- Hoe draagt je werk bij aan het onderzoeks- of werkveld?
- Wat zijn de beperkingen van je onderzoek?
- Hoe kun je x of y verklaren?
- Wat zou je in een vervolgstudie onderzoeken?
Oefen alvast eens met het beknopt en beargumenteerd beantwoorden van dit soort vragen, zodat je straks zelfverzekerd bij je verdediging staat.
Uitdagende vragen beantwoorden
Het kan natuurlijk voorkomen dat je een moeilijke vraag krijgt waar je niet direct het antwoord op weet. Geen paniek! Haal even diep adem en denk rustig na. Vraag eventueel om verduidelijking als je de vraag niet begrijpt. Zeg niet direct dat je het niet weet, maar ga het antwoord ook niet gokken. Probeer in plaats daarvan te beredeneren hoe jij hierover denkt. Vergeet niet dat je afstudeercommissie er niet is om je onderuit te halen of om strikvragen te stellen. Vaak zijn de commissieleden juist benieuwd hoe jij erover denkt en hoe je dat kan beredeneren, en weten ze het antwoord zelf ook niet. Laat je dus niet door een moeilijke vraag uit het veld slaan!
Oefenen, oefenen, oefenen
Oefen je presentatie een aantal keer, zodat je een soepel, gestructureerd verhaal kunt vertellen. Maar ook hier geldt: overdrijf het niet! Ga niet je tekst van tevoren uitschrijven en woord voor woord stampen, maar focus op het comfortabel worden in je verhaal. Zo komt je presentatie straks een stuk natuurlijker over en is er ook nog ruimte voor spontaniteit en improvisatie.
Meestal bestaat de doelgroep van je presentatie uit mensen van jouw vakgebied. Oefen dus vooral een keer voor je medestudenten en test of het voor hen goed te volgen is. Maar ook vrienden, huisgenoten of familie zijn goed publiek om je presentatie voor te oefenen. Vraag hen of ze je een paar uitdagende vragen willen stellen, zodat je kunt oefenen met ter plekke antwoorden.
Neem vrienden en familie mee
Een rij commissieleden met serieuze blikken vooraan in de zaal kan best intimiderend zijn. Ik zou je dan ook aanraden om vrienden en familie mee te nemen. Zo voelt je verdediging al snel als het vertellen over iets waar je hard aan hebt gewerkt, in plaats van als een serieus toetsingsmoment. En vergeet niet: je scriptie is ook iets waar je trots op mag zijn. Hoe leuk is het om dat met je vrienden en familie te delen én na afloop te vieren!
Presentatie: less is more
Je scriptie is het resultaat van maandenlang hard werken. “Dat past toch nooit in een presentatie van 20 minuten”, hoor ik je denken. Spoiler: dat kan inderdaad niet. Maar gelukkig hoeft dat ook helemaal niet! Tijdens je presentatie is het belangrijk dat de hoofdlijnen van je onderzoek duidelijk zijn, maar je hoeft niet elk resultaat en iedere beperking te benoemen.
Probeer iedere slide één duidelijke boodschap te geven en zorg voor een logisch verhaal, opgebouwd als je scriptie: een stukje achtergrond en probleemstelling, de methoden en belangrijkste resultaten, een korte discussie hierover en tot slot je hoofdconclusie en take-home message. Tabellen, grafieken, plaatjes en andere details die je niet in je presentatie vertelt, kun je slim in een aantal extra slides zetten. Mocht je daar een vraag over krijgen, dan kun je die erbij pakken en gebruiken ter ondersteuning. Zo kom je meteen goed voorbereid over.
Zenuwen…
Eerlijk is eerlijk: al ben je nog zo goed voorbereid, iedereen is deze dag wel een beetje (of heel erg) nerveus. Gelukkig kun je je zenuwen met een aantal slimme tips beter onder controle krijgen. Zorg er in ieder geval voor dat je de dagen voor je verdediging goed slaapt en goed eet. Ga de dag van tevoren niet meer eindeloos oefenen of je scriptie nogmaals doorlezen, maar probeer te ontspannen. Plan bijvoorbeeld een dagje shoppen, sporten, film kijken, of iets anders wat voor jou werkt. Bedenk ook alvast wat je op de grote dag aan wilt doen, zodat je ‘s ochtends geen keuzestress meer hebt.
Tijdens je presentatie zelf werkt het vaak goed om iets langzamer te praten dan je gewend bent. Zo bewaar je je eigen rust en is je presentatie voor anderen beter te volgen. Af en toe een korte pauze nemen is ook geen probleem.
Vergeet tot slot niet dat jij de expert bent! Jij kent jouw onderzoek uiteindelijk beter dan wie dan ook in de ruimte. Dat mag je ook uitstralen: probeer dus vooral een beetje zelfverzekerd en enthousiast voor de zaal te staan.
Laatste praktische tips
Draag tijdens je verdediging iets netjes, maar vooral ook iets waar je je comfortabel in voelt. En nee, dan bedoel ik geen joggingpak (😉), maar je hoeft ook geen driedelig pak aan te trekken als je je daar ongemakkelijk bij voelt.
Neem uiteraard ook je laptop met de presentatie en je oplader mee, en zorg voor de zekerheid voor een back-up. Zorg er bijvoorbeeld voor dat je hem ook op een usb hebt staan en hem naar jezelf hebt gemaild, mocht er onverhoopt iets misgaan. Kom ruim op tijd om alles klaar te zetten en vraag eventueel een vriend of familielid om je hierbij te helpen, zodat je je niet om de techniek druk hoeft te maken. En tot slot: een flesje water, deo en een haarborstel meenemen is nooit verkeerd!
Let’s celebrate!
You did it! Na jarenlang hard werken heb je je diploma officieel in de pocket. En dat mag gevierd worden. Tijd voor taart, drankjes en natuurlijk de iconische foto’s bij de UT-letters!
