Tijdens mijn eerste modules had ik het behoorlijk zwaar. Ik haalde mijn vakken maar net en zonder dat ik het doorhad, begon ik mezelf te wijs te maken dat ik niet slim genoeg was voor de opleiding. En dat mijn inspanningen nooit zouden leiden tot de cijfers die ik wilde of nodig had. Ik had last van het impostersyndroom: het hardnekkige gevoel dat ik niet slim genoeg was en dat ik ieder moment door de mand kon vallen. En zonder dat ik het wist, worstelden veel van mijn medestudenten met precies hetzelfde gevoel.
Tips om met het impostersyndroom om te gaan
Drie jaar later ben ik hier nog steeds en studeer ik de master Mechanical Engineering. Heb ik geleerd hoe het impostersyndroom te overwinnen? Misschien wel, misschien niet. Wat ik inmiddels wél heb geleerd, is dat het bijna een onvermijdelijk onderdeel van het studentenleven is.
Dit gevoel van twijfel en niet echt op je plek zijn, komt onder studenten veel vaker voor dan je denkt. Dus voordat ik mijn tips deel, wil ik je eerst dit meegeven: je hoort hier thuis. Je hoeft jezelf niet steeds opnieuw te bewijzen. Je bent goed genoeg voor je opleiding, goed genoeg om succesvol te zijn en goed genoeg voor de mensen die van je houden. Omdat ik hoop dat anderen er iets aan hebben, deel ik hieronder een aantal tips die mij hebben geholpen om met mijn eigen impostersyndroom om te gaan.
1. Adem in, adem uit
Onder studenten komt het impostersyndroom vaker voor dan je misschien denkt. Probeer jezelf met beide benen op de grond te houden en onthoud dat je hier bent dankzij alles waar je hard voor hebt gewerkt. Vergeet niet te ademen en besef dat jouw waarde niet wordt bepaald door je cijfers. Blijf ademhalen en onthoud dat jouw waarde niet wordt bepaald door je cijfers. Zelf ben ik nogal een piekeraar, en juist daarom helpt deze mantra mij wanneer de twijfel weer de kop opsteekt.
2. Probeer jezelf niet met anderen te vergelijken
Over die angstige gedachten gesproken: onthoud dat onzekerheid nooit tevreden is. De geruststelling van gisteren is vandaag alweer vergeten en morgen vraagt het opnieuw om bevestiging. Het is moeilijk om jezelf niet met anderen te vergelijken. Zeker in een vakgebied als engineering, waar je wordt omringd door ontzettend slimme mensen. Soms lijken er in elke projectgroep, tijdens ieder practicum en in elk college wel een paar genieën rond te lopen. Dan is het lastig voor te stellen dat jij op hetzelfde niveau zit als zij. Maar je kunt het ook anders bekijken: jij bent daar niet per ongeluk terechtgekomen. Je zit wél op hetzelfde niveau als zij. Je hoort hier thuis. Er is geen competitie die je hoeft te winnen. We hebben verschillende achtergronden en niet dezelfde kansen of ervaringen gehad. Toch hebben we allemaal onze weg naar de universiteit gevonden. En dat is iets om bij stil te staan en trots op te zijn.
3. Onthoud dat zelfs je voorbeelden hier last van hebben
Iets wat mij echt heeft geholpen, was een gesprek met een van mijn begeleiders. Eigenlijk geldt dat voor meerdere begeleiders, maar één gesprek in het bijzonder is me bijgebleven. Hij vertelde dat ook hij last had van het impostersyndroom, ondanks een lange academische loopbaan met wetenschappelijke publicaties en presentaties op internationale conferenties.
Dat zette me aan het denken. Het impostersyndroom zegt namelijk weinig over wat je daadwerkelijk kunt of hebt bereikt. Het kan iedereen overkomen, op elk moment en in elke fase van een studie of carrière.
4. Neem een pauze
Je denkt misschien dat studeren altijd op de eerste plaats moet komen. Maar zo zwart-wit is het meestal niet. Jij bent namelijk de prioriteit. Merk je dat die gevoelens van het impostersyndroom weer de kop opsteken? Doe dan bewust een stap terug. Neem tijd voor jezelf, doe iets waar je energie van krijgt en laat die negatieve gedachten niet de overhand nemen.
5. Doe alsof je het kunt, tot het vanzelf gaat
Misschien niet het beste advies, maar toch: doe alsof. Ook als je twijfelt aan jezelf, ga door met je studie en blijf doen wat er van je wordt gevraagd. Zelf deed ik dat uit pure koppigheid. Ik weigerde toe te geven aan het stemmetje dat me vertelde dat ik niet goed genoeg was. Dus deed ik alsof ik het aankon. Alsof alles goed zou komen. En uiteindelijk ontdekte ik dat dat inderdaad zo was.
6. Spreek het uit
Lange tijd hield ik deze gevoelens voor mezelf. Ik was bang dat toegeven dat ik me een buitenstaander voelde, alleen maar zou bevestigen dat ik hier niet thuishoorde. Dus deed ik alsof alles prima ging. Ik knikte tijdens colleges, deed mee tijdens projectvergaderingen en overtuigde mezelf ervan dat iedereen het beter begreep dan ik.
Op een avond, tijdens een late studiesessie voor Dynamica, gaf een vriend toe dat hij zich al sinds onze eerste module precies zo voelde. Toen vertelde nog een vriend hetzelfde. En daarna nog iemand. Het bleek dat veel van de mensen met wie ik mezelf onbewust had vergeleken, precies hetzelfde deden: zij vergeleken zichzelf weer met mij.
Tot slot
Ik raak nog steeds mijn concentratie kwijt tijdens colleges. Ik staar nog steeds naar vergelijkingen die maar niet logisch lijken te worden. En nog steeds, open ik nieuwe boeken met een knoopje van twijfel in mijn maag. Dat gevoel is niet verdwenen. Wat wél is veranderd, is hoe ik ermee omga.
Tijdens mijn eerste modules zag ik elke moeilijkheid als bewijs dat ik niet goed genoeg was. Inmiddels zie ik die momenten voor wat ze zijn: een normaal onderdeel van het leren van iets wat nu eenmaal ontzettend uitdagend is. En iets waar vrijwel iedereen om mij heen ook mee worstelde, ook al spraken we daar destijds niet over.
Als ik mijn eerstejaarszelf één ding zou kunnen meegeven, dan is het dit: twijfel betekent niet dat je op de verkeerde plek zit. Sterker nog, vaak betekent het juist dat je precies bent waar je hoort te zijn, bezig met iets wat je uitdaagt en laat groeien. Dus als jij dit leest en het gevoel hebt dat je achterloopt, weet dan dat je niet de enige bent. En onthoud vooral dat je veel meer kunt dan dat stille stemmetje van twijfel je soms wil laten geloven.
