Prestigieuze Mendelssohn Award voor Marcel ter Brake

Marcel ter Brake (TNW) ontving de Mendelssohn Award van de International Cryogenic Engineering Conference (ICEC), een van de hoogste internationale onderscheidingen op het gebied van cryogene techniek. De prijs bekroont zijn jarenlange en toonaangevende bijdrage aan onderzoek en innovatie op het gebied van technologie bij extreem lage temperaturen.

De Mendelssohn Award wordt toegekend aan wetenschappers en ingenieurs die een blijvende impact hebben gehad op de ontwikkeling van de cryogene techniek. De onderscheiding is vernoemd naar Kurt Mendelssohn (1906-1982), oprichter van het International Cryogenic Engineering Committee. Met de toekenning schaart Ter Brake zich bij een select gezelschap van internationaal vooraanstaande wetenschappers en ingenieurs binnen het vakgebied.

Meer dan 35 jaar onderzoek naar extreem lage temperaturen

Ter Brake doet al meer dan 35 jaar onderzoek naar cryogene technologie en heeft gedurende zijn loopbaan verschillende nieuwe onderzoeksrichtingen helpen ontwikkelen. Aan het begin van zijn carrière werkte hij aan SQUID-gebaseerde neuromagnetometers: uiterst gevoelige meetinstrumenten waarmee zeer kleine magnetische signalen van het menselijk brein kunnen worden gemeten. Hij speelde daarnaast een belangrijke rol bij de totstandkoming van het Biomagnetic Center van de Universiteit Twente, een onderzoeksfaciliteit die nog altijd wordt gebruikt.

Na de ontdekking van hoge-temperatuur-supergeleiders in 1986 richtte Ter Brake zich op het combineren van compacte cryocoolers met zeer gevoelige supergeleidende apparatuur. Zijn onderzoek naar de koppeling van cryocoolers aan high-Tc SQUIDs legde mede de basis voor verdere ontwikkelingen op dit terrein.

Pionier in microkoeling

Halverwege de jaren negentig startte Ter Brake een onderzoeksprogramma naar microcryocooling. Daarbij worden technieken uit de microsysteemtechnologie (MEMS) gebruikt om cryogene koelsystemen steeds verder te verkleinen, tot op micrometerschaal. Hij zette hiermee een onderzoeksrichting in gang ruim voordat microkoeling internationaal een belangrijk onderzoeksthema werd.

Het programma leverde onder meer nieuwe kennis op over stroming door microkanalen bij extreem lage temperaturen, warmtewisselaars en verstoppingsmechanismen in Joule-Thomson-microkoelers. Uiteindelijk werden geminiaturiseerde koelplatforms ontwikkeld waarmee temperaturen tot 30 kelvin kunnen worden bereikt.

Vrijwel trillingsvrij koelen voor onder meer de ruimtevaart

Een ander belangrijk onderzoeksterrein van Ter Brake is de ontwikkeling van sorptiegebaseerde Joule-Thomson-cryocoolers en compressoren. Deze technologie maakt het mogelijk om vrijwel trillingsvrij te koelen. Dat is onder meer belangrijk voor zeer gevoelige optische detectoren in wetenschappelijke satellieten.

Onder leiding van Ter Brake ontwikkelde zijn onderzoeksgroep meerdere generaties sorptiecompressoren en cryogene koelplatforms. Met ondersteuning van de European Space Agency (ESA) bereikte de technologie Technology Readiness Level 5 (TRL 5). De systemen bieden daarmee perspectief voor zowel wetenschappelijke ruimtevaartmissies als toepassingen op aarde waarbij minimale trillingen essentieel zijn.

Grote bijdrage aan internationale cryogene gemeenschap

Naast zijn wetenschappelijke werk heeft Ter Brake zich langdurig ingezet voor de internationale cryogene gemeenschap. Hij is oprichter van de Cryogenics Society of Europe en was tot 2024 voorzitter van deze organisatie, die wetenschappers, onderzoeksinstituten en bedrijven uit heel Europa met elkaar verbindt.

Ook is hij al twintig jaar actief binnen het International Cryogenic Engineering Committee, eerst als secretaris en momenteel als voorzitter. Daarnaast is hij al lange tijd bestuurslid van de International Cryocooler Conference en lifetime member van de Cryogenic Society of America.

Ter Brake begeleidde of co-begeleidde 25 promovendi. Verschillende van hen richtten later hightechbedrijven op, waaronder COOLL en Kryoz Technologies, waarmee wetenschappelijke kennis uit het cryogene onderzoek is vertaald naar nieuwe industriële toepassingen.

Met meer dan 200 wetenschappelijke publicaties, waaronder 115 artikelen in peer-reviewed tijdschriften, de leiding over grote Europese onderzoeksprogramma's en zijn jarenlange inzet voor internationale conferenties, workshops en opleidingen, heeft Ter Brake een blijvende invloed gehad op de ontwikkeling van de cryogene techniek.

De Mendelssohn Award onderstreept daarmee niet alleen zijn persoonlijke wetenschappelijke verdiensten, maar ook de internationale positie die de Universiteit Twente gedurende zijn loopbaan heeft opgebouwd binnen het cryogene onderzoek.

prof.dr.ir. H.J.M. ter Brake (Marcel) Emeritus Hoogleraar

+31534894349

 h.j.m.terbrake@utwente.nl

Gebouw: Carré C2047

Persoonlijke pagina