'De grootste uitdaging is het samenbrengen en combineren van alle kennis’

‘De hamvraag bij de ontwikkeling van sociale robots,’ zegt Vanessa Evers, ‘is: kan een robot zinvol reageren op – en bijdragen aan – situaties waarin mensen zich bevinden? Bijvoorbeeld bij het afkicken van een verslaving, het leren van nieuwe vaardigheden, het herkennen en analyseren van gedrag, of het aangaan van interactie.’

Juist vanuit dat perspectief is nu een boeiend punt bereikt in de ontwikkeling van sociale robots, aldus Evers, die een van ‘s werelds vooraanstaande wetenschappers is op dit gebied. ‘De modules waaruit robots worden samengesteld zijn steeds beter geworden. Ze kunnen nu behoorlijk complexe handelingen verrichten: planning, navigatie, het herkennen van gezichten, het onderscheiden van verschillende objecten. De nieuwe, flexibelere materialen die via 3D-printen ontstaan zorgen ook voor verruiming van de mogelijkheden. Dus in principe kunnen we nu hele mooie oplossingen creëren.’

De grootste uitdaging, zegt Evers, is het samenbrengen van al die kennis en mogelijkheden. ‘Het gaat om zeer specialistische kennis die bij verschillende wetenschappers uit allerlei delen van de wereld vandaan moet komen. Daar komt veel bij kijken. Denk aan compatibiliteit van systemen, integratie van modules, maar ook het in huis halen van de juiste expertise, het vinden van de beste hardware en het bevorderen van optimale samenwerking tussen al die mensen.’

Zeno combineert technologie, stripfiguren en socialisatie

Een van de hoogst ontwikkelde sociale robots ter wereld is Zeno, de hoofdrolspeler in het project DE-ENIGMA. De-ENIGMA is een Europees onderzoeksprogramma dat in 2016 van start ging en tot en medio 2019 doorloopt. Het doel is het ontwikkelen van kunstmatige intelligentie voor een bestaande commerciële robot, in dit geval de door Robokind geproduceerde Zeno. Evers en haar team zetten hun expertise in om Zeno toe te rusten voor het ondersteunen van hoog-autistische kinderen. De robot helpt hen met name met emotieherkenning en -uiting.

‘Met deze aanpak combineren we een aantal zaken die voor kinderen belangrijk zijn: technologie, stripfiguren – Zeno lijkt op een stripfiguur – en interactie met anderen,’ zegt Evers. ‘Zeno kan van alles, bijvoorbeeld gezichtsuitdrukkingen herkennen en nadoen, spelen, reageren op het gedrag of op wat een kind zegt en hoe het dat zegt. Bovendien is hij een lerende robot: hij kan al die dingen steeds beter en verfijnder.’

De robot verlaagt de drempel om te socialiseren en te leren

In de praktijk van DE-ENIGMA blijkt dat begeleiders in samenwerking met Zeno succesvoller zijn in het interacteren met hoog-autistische kinderen dan zonder Zeno. Evers: ‘De robot verlaagt de drempel voor deze kinderen om te socialiseren en te leren. Hij is voor de gebruikers een zeer veelzijdig hulpstuk. Bovendien levert het project waardevolle data op, omdat we de interactie met kinderen op video vastleggen, en daardoor veel leren over hun reacties op het gebied van taal, lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen. Die database zal ook beschikbaar zijn voor bijvoorbeeld artsen die met deze doelgroep te maken hebben.’

Het feit dat Zeno niet als vervanger van de begeleiders optreedt maar als helper maakt het DE-ENIGMA extra boeiend, zegt Evers. ‘Mensen zijn vaak bezorgd dat robots de taken van en de interactie tussen mensen gaan overnemen. Zeno bevordert juist de interactie tussen mensen, en nog wel met een groep die anders minder interactie zou hebben. Met Zeno erbij kunnen begeleiders hun werk effectiever uitvoeren en kunnen de kinderen met meer plezier en gemak sociaal gedrag aanleren. Dat is wat mij betreft precies waarvoor sociale robots bedoeld zijn: belangrijke, maar lastige menselijke taken vergemakkelijken.’ 

PROF.DR. VANESSA EVERS
prof.dr. V. Evers (Vanessa)
Hoogleraar Human Media Interaction, Universiteit Twente | Wetenschappelijk directeur van DesignLab, Universiteit Twente | Studeerde Information Systems aan de Universiteit van Amsterdam en Open University, Verenigd Koninkrijk | Aandachtsgebieden: interactie tussen mensen en autonome agenten, zoals robots of machine learning systemen, culturele aspecten van de interactie tussen mens en computer

‘Ik geloof dat technologie een motor is van onze samenleving. Maar technologie is niet beleefd, houdt geen rekening met de nuances van ons menselijk gedrag of onze gevoelens. Ik had daar vroeger al last van: die gebruiksonvriendelijke videorecorders van toen die ofwel het programma dat je later wilde terugkijken niet opnamen, ofwel het verkeerde programma voor je opnamen. Wat ik graag wil is de techniek menselijker maken, manieren bijbrengen. Sociaal vaardige robots combineren belangrijke functionaliteiten met prettige omgang en gebruiksgemak. Daar zet ik me voor in.’