Besluitvorming is een juridisch proces

ENECO: GOVERNMENT VERSUS GOVERNANCE

Eneco is een Nederlands bedrijf dat energie levert, “stroom & gas” volgens de eigen website. Om in deze stijl te blijven: Eneco is een hybride organisatie. Het is een privaatrechtelijke rechtspersoon, een naamloze vennootschap (N.V.), maar met publiekrechtelijke aandeelhouders. Dat is het resultaat van een historische ontwikkeling, een fusieproces van veel gemeentelijke nutsbedrijven. In totaal hebben 53 gemeenten hun nutsbedrijf overgedragen aan Eneco in ruil voor aandelen. Rotterdam en Den Haag zijn de grootste aandeelhouders.

Prof. (em) mr. Antoni Brack
“Aandelen verkopen risico voor identiteit van de ondernemening?”
Prof. (em) mr. Antoni Brack

Onenigheid

Omdat een aantal gemeenten voornemens is de aandelen te verkopen ontstaat er een discussie over de voorwaarden waarop dat moet kunnen en of dit een risico zou zijn voor de identiteit van de onderneming. Een commissie van aandeelhouders (AHC), waarvan een Rotterdamse wethouder voorzitter is, neemt het voortouw in deze discussie over governance en benadert rechtstreeks de aandeelhoudende gemeenten zonder eerst te overleggen met de raad van bestuur (directie, RvB) en de raad van commissarissen (RvC). Hierover ontstaat een conflict tussen AHC en RvC, nadat er tussen deze twee ook al onenigheid was ontstaan over de hoogte van de beloning van de leden van de RvB.

THEORETISCHE ONDERBOUWING VAN INTUÏTIEF HANDELEN?
Bekijk masterclass

Mediation

Na allerlei verwikkelingen besluiten de RvC en de AHC tot een mediation, een bemiddeling door een onafhankelijke derde, in een poging een oplossing te vinden. De partijen bereiken een juridisch compromis, dat wordt opgeschreven in een concept-vaststellingsovereenkomst die zij voorleggen aan de RvB en de ondernemingsraad (OR). Enkele dagen later wordt deze overeenkomst ondertekend door RvC, AHC en RvB.

“De verkeerde film”

De OR is van mening dat in deze overeenkomst besluiten zijn opgenomen die onder het adviesrecht vallen en stelt hier vragen over. Intussen is de RvB tot de conclusie gekomen dat hij te laat bij de mediation is betrokken, maar desondanks verlangt de RvC dat de RvB uitvoering geeft aan de uitkomst daarvan. Dit leidt tot een juridisch conflict en de president-commissaris schrijft in een memo dat hij tot de conclusie is gekomen dat hij “in de verkeerde film zit” en kondigt al vast zijn vertrek aan.

conflicten escaleren

De conflicten escaleren verder en leiden er toe dat de RvC het vertrouwen opzegt in de voorzitter RvB (CEO) en met hem een vertrekregeling afspreekt. Omdat de OR nog steeds van mening is dat hij ten onrechte is gepasseerd stelt hij vragen aan de RvC. Die antwoordt dat hij niet juridisch verplicht is om verantwoording af te leggen aan de OR, maar vraagt korte tijd later wel om advies over de voorgenomen benoeming van een opvolgend CEO. Maar de OR weigert te adviseren omdat dit naar zijn mening geen enkele invloed meer op de besluitvorming zal hebben.

Prof. (em) mr. Antoni Brack
“Er zijn gegronde redenen om te twijfelen aan de juistheid van het beleid en de gang van zaken”
Prof. (em) mr. Antoni Brack

De OR verzoekt vervolgens aan de Ondernemingskamer van het gerechtshof te Amsterdam (OK) een onderzoek te gelasten naar het beleid van Eneco. De OK willigt dit verzoek in omdat er gegronde redenen zijn om te twijfelen aan de juistheid van het beleid en de gang van zaken. In één van de overwegingen van de OK is te lezen dat het begrijpelijk is dat de OR er niets voor voelde “om voor spek en bonen advies uit te brengen”.

Governance

Het bovenstaande is een vereenvoudigde(!) weergave van deze prachtige casus, ontleend aan de beschikking van de OK van 18 juli 2018. Zie www.rechtspraak.nl kenmerk ECLI:NL:GHAMS:2018:2488

Het is een prachtige casus niet alleen omdat zo ongeveer alles dat mis kan gaan inderdaad mis gaat. Maar ook omdat het er sterk op lijkt dat de kernoorzaak van deze chaos ligt in de frontale botsing tussen beginselen van besluitvorming in de publieke sector van de overheid en van die in het particuliere, private bedrijfsleven. De vertegenwoordigers van de gemeenten in de AHC hebben de democratische besluitvorming van de meeste stemmen gelden in hun genen. Het gemeentebestuur moet gewoon uitvoeren wat de gemeenteraad in meerderheid heeft besloten. Dat is precies zoals de AHC zich heeft gedragen. Maar in het bedrijfsleven gaat het heel anders. De governance in deze N.V. is een subtiele rolverdeling tussen vier (!) bij de besluitvorming betrokken organen. Dit wordt checks & balances genoemd. Het initiatief tot zo ongeveer alles ligt bij de RvB en dat mag niet zomaar veranderd worden door de RvC of de aandeelhouders.

Moraal van het verhaal

Kortom: besluitvorming is een juridisch proces dat begint bij de RvB, dan zijn de OR en de RvC aan de beurt en tenslotte de aandeelhouders. En dus niet andersom. Juridisch risicomanagement begint met de toepassing van een simpel beginsel: als je aan het spel wilt deelnemen, dan moet je je aan de spelregels houden. Anders krijg je chaos.


Prof. (em) mr. Antoni Brack

Chat offline (info)
Om deze functionaliteit te gebruiken:
Accepteer cookies