Talen

nederlandse taalkunde in historisch perspectief


Inleiding

‘Hebban olla vogala nestas hagunnan, hinase hic anda thu.' Dit is een zin uit het Oud Nederlands. Het lijkt nauwelijks meer op het Nederlands dat wij nu spreken, maar toch kan je best nog wat dingen herleiden, zeker als je Latijn hebt gehad.

Taal is een belangrijk aspect van de samenleving. Van heel basale processen tot hoogdravende communicatie en literatuur, taal is essentieel. Het speelt een rol in de handel, omgangsvormen.

Wanneer en hoe ontstaat ‘het Nederlands' ? Meestal wordt om dit te achterhalen onderzocht wanneer de oudste tekst overgeleverd werd. In het Nederlands is dat echter geen eenvoudige opgave, en bovendien; de geschiedenis van een eerste tekst betekent niet dat de taal niet eerder werd gesproken.

(Op het plaatje hiernaast is Brueghels ‘Bijbelse toren van Babel' te zien. Die ontstond in de tijd dat alle mensen dezelfde taal spraken en samen in een stad woonden. Uiteindelijk begrepen ze elkaars taal niet meer en verspreidden ze zich over de hele wereld.)

In lessen Nederlands ontbreekt het bespreken van historische Nederlandse literatuur nooit, je hebt vast wel eens een hoofs verhaal of bijvoorbeeld het spel Mariken van Nieuwmeghen of Elckerlijc behandeld!

Binnen de Nederlandse taal zijn een aantal hoofdstromingen te vinden; namelijk gotisch, oud-Nederlands, MiddelNederlands, en taalkunde in latere eeuwen, zoals de 16e en 17e eeuw, en de 19e en 20e eeuw. In de ontwikkeling van onze taal zijn veel invloeden te vinden, bijvoorbeeld latijn vanuit de religieuze achtergrond, maar ook de bezetters over de jaren heen hadden hun weerslag op de taal. En tijdens de 17e eeuw werd taal ‘retorica' een soort van kunstvorm, in rederijkerskamers werden dicht-, toneelkunst en debatten georganiseerd. Bekende schrijvers uit de 17e eeuw waren Bredero, Cats, Hooft en van den Vondel. In latere eeuwen hebben we natuurlijk bekende schrijvers als Mulisch, Couperus, Campert en vele anderen.

Literatuur is dus een hartstikke breed onderwerp waar je heel mooi je eigen draai aan kunt geven. Interessant om eens naar te kijken! Wat was bijvoorbeeld typerend voor een bepaalde tijd of stroming, en hoe zag je dat in de literatuur? Leg bijvoorbeeld eens een paar teksten uit verschillende periodes naast elkaar, wat valt je op aan de schrijfstijl en de woorden? 

onderzoeksvragen

Weerslag op de maatschappij
Bekende schrijvers hadden hun weerslag op de maatschappij van hun tijd. Noem een aantal voorbeelden.

Stromingen
Welke stromingen zijn er te onderscheiden in de ontwikkeling van de Nederlandse taal en literatuur door de eeuwen heen?

'Verboden vrucht'
De Nederlandse taal werd gezien als ‘verboden vrucht’, men weigerde Nederlands te onderwijzen aan de oorspronkelijke bewoners van de koloniën, welke gedachtegang zat hierachter en welke gevolgen had dit?

Taalfamilies
Wat zijn taalfamilies en welke bestonden er in Nederland?

De rol van het schrift
Wat was de functie of rol van het schrift voor een bepaalde tijdsperiode?

Groepstalen
Wat wordt verstaan onder ‘groepstalen’ en ‘sociolecten’; Vertel wat over het ontstaan en de functie/rol.