Talen

grutte pier


Inleiding

“Hij was een boom van een kerel, donker van gelaat, breedgeschouderd, met een lange zwarte baard, van nature een ruw humorist, door de omstandigheden in een grote wreedaard herschapen. Uit persoonlijke wraak over bloedig onrecht, wat hem is aangedaan (in 1514) met het doden van bloedverwanten en de vernietiging van zijn eigendom, werd hij een vrijheidsstrijder.” Dit is de beschrijving die de geschiedschrijver Conrad Busken Huet schrijft over Grutte Pier, de Friese vrijheidsstrijder die leefde van 1480 tot 1520.

Leven

In 1480 werd Pier Gerlofs Donia geboren als zoon van een vader van een boerengeslacht en een moeder van landadel. Hij was een boer in Kimswerd toen in 1515 zijn vrouw verkracht en meerdere dorpelingen werden gedood door een groep Saksische huurlingen. Pier was alles kwijt en riep daarom een opstand in het leven om de Saksiche bezetters te verdrijven. In Arum richtte hij een leger op: De Arumer Zwarte Hoop. Het leger bestond uit een bijeengeraapte groep van boeren en edelen die allemaal te lijden hadden gehad onder de bezetting. Met zijn leger vormde Grutte Pier een kapersvloot die op de Zuiderzee voer. Daar viel het Hollandse schepen en steden aan. Tijdens de grooste veldslag uit Piers leven, veroverde hij 28 schepen en liet hij 500 gevangen bemanningsleden overboord gooien. Tijdens de strijd gebruikte Pier een sjibbolet, een uitspraak waarmee je kunt vaststellen of iemand bij een bepaalde groep hoort. Deze sjibbolet was: “Bûter, brea en griene tsiis, wa’t dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries” Als iemand dit niet kon uitspreken onthoofde Grutte Pier hem met zijn zwaard.

Verhalen

Grutte Pier werd bijna als bovenmenselijk beschouwd door zijn grote gestalte en ongelofelijke kracht. Daarom doen er ook veel sterke verhalen over hem de ronde. Zo zou hij met 1 slag van zijn zwaard, wat 2,15 meter lang was en 6,6 kilo woog meerdere mannen kunnen onthoofden in een gevecht. Ook gaat er een verhaal over hem rond waarin 5 sterke mannen op zoek waren naar Grutte Pier om met hem te vechten om te testen of hij inderdaad zo sterk was als werd gezegd. De vijf mannen vroegen aan een boer die aan het ploegen was of hij wist waar Grutte Pier woonde, de boer pakte de grote houten ploeg op met een hand en wees met de ploeg naar de boerderij iets verderop. “Daar woont hij” zei hij en met de andere hand sloeg hij zichzelf op de borst en zei “En hier staat hij”. De mannen waren zo verbaasd dat Grutte Pier ze met de ploeg alle vijf neersloeg. 

PS: Dizze PWS is skreaun troch in oprjochte Fries. It is in Frysk produkt wêr’t eltse Fries grutsk op wêze kin.

Onderzoeksvragen

Biografie
Hoe zag het leven van Grutte Pier er uit?

Verhalen
Welke verhalen doen over Grutte Pier de ronde

Politiek klimaat
Hoe zag politieke klimaat in Friesland en omstreken er uit? Hoe was de macht verdeeld?

Geschiedschrijvers
Grutte Pier wordt door verschillende geschiedschrijvers uit die tijd genoemd, wie waren dit en hoe werd Grutte Pier afgeschilderd?

Nalatenschap
Wat is er tegenwoordig nog te merken van Grutte Pier?