Maatschappijleer

betaalmiddelen in de geschiedenis


Inleiding

Pecunia non Olet! (‘Geld stinkt niet', Vespasianus)

Geld is niet meer weg te denken uit de moderne maatschappij, vrijwel iedereen in de wereld gebruikt het. Toch is er niet altijd geld geweest. Vroeger was er ruilhandel, wat vergelijkbaar is met onze hedendaagse handel in diensten en goederen, alleen kwam er toen geen geld bij aan te pas. In de ruilhandel ruilde men bijvoorbeeld voedingsmiddelen of vee. Er waren allerlei betaalmiddelen, zoals bijvoorbeeld peper en andere specerijen (Peper was vroeger schaars en moest vanuit Azië komen, vandaar de uitdrukking Peperduur), vogelveren, schaarse edelmetalen, stenen, schelpen of zelfs schedels. Goud werd een van de eerste erkende ‘waarde' middelen om te betalen. Het eerste muntgeld wordt al geïntroduceerd door de Lydiërs omstreeks 700 voor Christus. Zij gebruikten gewilde klompjes electrum als betaalmiddel.

Geschiedenis van geld

Hoewel vele betaalmiddelen in gebruik blijven, wordt na een tijdje ook een soort papiergeld populair, in de vorm van een getuigschrift dat de eigenaar ervan gerechtigd is het vermelde bedrag aan goud op te halen bij een bank. Na een tijdje werden deze waardepapieren de manier om te betalen, net als onze geldbriefjes dus. Tegenwoordig betalen we met munten en briefgeld, maar eigenlijk in praktijk steeds vaker giraal. Het geld dat overgaat van eigenaar zie je eigenlijk vooral op papier, je hebt het in veel gevallen niet meer in handen. Denk maar aan de huur van je studentenkamer, die wordt afgeschreven van je rekening, of betalen met je pinpas bij een winkel.

Geld maakt niet gelukkig.. een welbekende uitspraak. Waar misschien, of niet? Vaak komt het er op neer dat mensen een mooie compromis zoeken; geld op zichzelf maakt niet per definitie gelukkig, maar het stelt je vaak wel in staat dingen te doen of te bereiken waar je gelukkig van wordt. En andersom is het natuurlijk niet zo, een gebrek aan geld maakt niet ongelukkig! Gelukkig maar! 

Ruil je rijk! 

Heb je wel eens het spelletje gedaan waar je een appel en een ei kreeg en moest ruilen totdat je een hogere opbrengst had? Er zijn zelfs mensen die het gelukt is om met ruilen een auto te krijgen! Als je het ‘spelletje' goed weet te spelen, kan je er nog een hele aardige winst uit slepen!

onderzoeksvragen

Betaalmiddelen door de eeuwen heen
Onderzoek de verschillende betaalmiddelen door de hele geschiedenis. Wat waren de voor- en nadelen, waarom waren ze populair, zaten er voorwaarden of privileges aan?

Geld en status
Met geld komt in veel gevallen status, bedenk hier voorbeelden van uit geschiedenis en heden.

Openheid in financiën
Het Nederlandse koningshuis is in opspraak gekomen vanwege onverklaarbare uitgaven en moest opheldering geven. Waarom is het belangrijk openheid van financiën te geven?