Geschiedenis

de vliegende hollander 

Inleiding 

De Vliegende Hollander! De sage van de Vliegende Hollander gaat over een eigenwijze, roekeloze Nederlandse zeevaarder die met zijn schip voor een VOC missie naar Oost-Indië voer.

Volgens de legende vaart het spookschip de Vliegende Hollander voor eeuwig rond Kaap de Goede Hoop, sinds de verdwijning in 1676. De legende van de Vliegende Hollander is bekend in heel Nederland en ver daarbuiten, maar zit er ook een kern van waarheid in? Er zijn in ieder geval vele zeelieden die beweren de Vliegende Hollander ooit te zijn tegengekomen en de gevolgen van deze ontmoeting te hebben ervaren....

Verdwijning en verschijning

Storm en noodweer hadden de Oost-Indië missie al lang genoeg belemmerd. Zijn zucht naar rijkdom en roem dreef de kapitein ertoe het bevel te geven om op eerste paasdag uit te varen. Dit ondanks een wet die verbood op deze dag uit te varen en waarschuwingen vanwege de slechte weersomstandigheden en zware storm. Hoewel de bemanning tegenstribbelde nam de kapitein de beslissing alles in de wind te slaan en uit te varen, ‘ik zal varen, al is het tot in de eeuwigheid'. De bemanning die groot vertrouwen in hun dominante kapitein had, hees de zeilen en voer de haven uit. Bij het wegvaren zagen mensen op de kade de zeilen van het schip oplichten, hoewel dit niet aan de zon of aan vuur te wijten was. Ook veranderde de witte scheepsromp in een zwartgeblakerd karkas. Van het schip en de bemanning werd nooit meer iets vernomen, op de plaats van bestemming is het nooit aangekomen, noch heeft het ooit nog aangemeerd in een Hollandse haven. Het verhaal gaat dat de kapitein van het schip een verbond sloot met de duivel, en als gevolg daarvan eeuwig moest ronddolen.

Jaren later kwamen er verhalen van een spookschip dat rond Kaap de Goede Hoop rondvoer. Een zwart schip met rode zeilen, varend onder de Hollandse vlag. Aan boord stond de oude kapitein, gedoemd om te varen tot in de eeuwigheid. Het schip zou dood en verderf spreiden onder hen die het schip tegenkwamen. Dit moest de Vliegende Hollander zijn! In de jaren die volgden werd er regelmatig melding gemaakt dat het schip gesignaleerd was door allerlei verschillende bronnen. Een van de meest frappante daarvan is dat koning George van Groot Brittannië rond 1880 het schip tijdens een van zijn reizen gezien zou hebben!

In hoeverre deze sage een kern van waarheid heeft, valt altijd te betwijfelen natuurlijk. Zinsbegoocheling door honger, ziekte of angst kan de perceptie van matrozen op zee bijvoorbeeld beïnvloed hebben, zoals dat bijvoorbeeld ook het geval kan zijn met een ‘fata morgana'. Ook de ontstane hype rond dit verhaal heeft misschien parten gespeeld in hoe mensen gebeurtenissen interpreteerden. Zeker is dat het verhaal erin slaagde de zeevaarders en matrozen grote angst in te boezemen. Het vinden van nieuwe matrozen werd steeds moeilijker voor de VOC! Al was dit onder andere ook te wijten aan de lage lonen die betaald werden en menselijke verliezen die de VOC leed.

In dit verhaal wordt meestal gesproken over van der Decken als kapitein van het schip, maar ook andere namen komen in de overlevering naar voren. Het verhaal in waarschijnlijk ontstaan is uit reeds bestaande zeemansverhalen. Bij de vliegende Hollander is de kans groot dat het verhaal gebaseerd is op de snelle reizen die de tirannieke kapitein Bernard Fokke voor de VOC maakte. Hij dreef zijn bemanning tot het uiterste en voer in 1678 in een recordtempo van 3 maanden en 4 dagen van de Republiek der Nederlanden naar Java.

Zoals bij elke legende wordt ook bij het verhaal van de Vliegende Hollander gezocht naar de kern van waarheid in het verhaal. Deze mogelijke waarheid bestaat uit heel veel kleine brokjes informatie, die deels het verhaal bevestigen, maar ook deels ontkennen.

Zo wordt verteld dat het schip zijn tocht begonnen is in Terneuzen, echter een schip van dergelijke grootte zou nooit in het kleine haventje van het Zeelandse stadje gepast hebben, maar in Terneuzen zou natuurlijk ook in de Schelde bij Terneuzen kunnen zijn, en hoogstwaarschijnlijk is het schip door de jaren heen in de verhalen ook wel een beetje aangedikt.

Of de naam van het schip: De Vliegende Hollander. Zeker is dat er geen schip met deze naam bestaan heeft, dus hoogstwaarschijnlijk heeft het schip een bijnaam gekregen die past bij zijn verschijning. Maar welk schip zou het dan geweest kunnen zijn?

Zo zijn er nog talloze andere vragen die te maken hebben met de legende, maar door de jaren heen zijn er ook vele mogelijke antwoorden gevonden, die samen misschien toch wel een verhaal met een kern van waarheid kunnen maken.

onderzoeksvragen

De legende
Wat vertelt de legende van de Vliegende Hollander?

De feiten

Welke feiten kun je vinden in de geschiedenis om de kern van waarheid/de oorsprong van de legende te vinden?

Literatuur en kunst
Literatuur en kunstuitingen hebben al vaak dankbaar gebruik gemaakt van dit zo tot de verbeelding sprekende verhaal. Wat kun je erover vinden? (bijv het stuk van Wagner, of literatuur van Edgar Allan Poe)

Rol in de Nederlandse geschiedenis

Heeft deze sage een rol gespeeld in de geschiedenis van de Nederlanden? Hoe?