Biologie

platentektoniek


Inleiding

De buitenlaag van de aarde is opgebouwd uit twee lagen, de bovenste wordt de lithosfeer genoemd, de laag daaronder in de asthenosfeer. Hoe dieper men in de aarde komt, hoe warmer het wordt. De relatief koele lithosfeer omvat de aardkorst en de stugge aardmantel. De warmere asthenosfeer (een maximale diepte van 660 kilometer in de aarde) kent een veel lagere viscositeit en kan daardoor meer bewegen omdat het een vloeibaardere textuur heeft. Daaronder ligt nog een diepere laag die weer steviger is dan de asthenosfeer, wat te maken heeft met grote druk.

Tektonische platen

De lithosfeer van de aarde bestaat uit verschillende tektonische platen, 9 grote en meerdere kleine. De continentale lithosfeer is gemiddeld zo'n 150 kilometer dik, de oceanische lithosfeer is veel dunner, maximaal 25 kilometer. De platen in de lithosfeer verplaatsen zich al schuivend en botsend over de asthenosfeer. Dit fenomeen wordt beschreven als convergentie, divergentie en transformatie. Convergentie houdt het naar elkaar toe bewegen van de platen in, dit zorgt ervoor dat een van de platen onder de andere duikt en er bijvoorbeeld bergen ontstaan doordat het gesteente omhoog gedrukt wordt. Divergentie houdt omgekeerd het van elkaar af bewegen van platen in, hierbij wordt in het overgebleven stuk nieuwe lithosfeer gevormd doordat de omhoog gekomen vloeibare magma stolt. Daarnaast bestaat er nog transforme plaattektoniek, wat het evenwijdig aan elkaar verschuiven van de platen inhoudt (dit gebeurt bijvoorbeeld bij de San Andreas breuklijn).

Al dit spectaculaire natuurgeweld heeft natuurlijk gevolgen, aardbevingen en vulkaanuitbarstingen zijn de meest merkbare daarvan. Aan jou de keus wat je eruit wilt pikken om uit te werken, je kunt het op allerlei gebieden aan je vakken linken. Bijvoorbeeld aan aardrijkskunde, wiskunde, natuurkunde en/of scheikunde, maar natuurlijk ook de economie en maatschappij kunnen in dit onderdeel niet vergeten worden!

onderzoeksvragen

Werking van geologische platentektoniek
Hoe werkt geologische platentektoniek en welke processen zijn er?

Invloed op leefgebieden van de mens
Wat is de invloed van tektonische activiteit op leefgebieden van de mens?

Invloed op bouwwerken
Welke invloed heeft tektoniek voor bijvoorbeeld bouwwerken (tunnels, steden)?

Risico's
Welke tektonische risicogebieden bestaan er in de wereld en wat zijn mogelijke gevolgen?

Bewegingen

Welke bewegingen zijn er te onderscheiden en hoe is dit te merken aan het aardoppervlak?