Etnisch profileren als risicofactor voor de samenleving
In het jubileummagazine 15 jaar Master Risicomanagement laten Bas Böing en Peter de Vries zien dat risicomanagement veel verder gaat dan cijfers en protocollen. Zij richten zich op een risicovraagstuk in het sociale domein. Etnisch profileren door de politie. Een praktijk waarin burgers zonder geldige reden worden aangehouden of gecontroleerd op basis van kenmerken als huidskleur of uiterlijk. Dat tast het vertrouwen in de politie aan, verslechtert de samenwerking met bepaalde groepen in de samenleving en vergroot de kans op blinde vlekken in het politiewerk.
Weerstand, onwetendheid en angst
Het onderwerp etnisch profileren blijkt op de werkvloer van de politie zeer gevoelig. Agenten voelen zich al snel onterecht beschuldigd van racisme of ervaren druk vanuit media en politiek. Uit het onderzoek van Böing en De Vries komt naar voren dat weerstand tegen verandering vaak voortkomt uit vier factoren. Niet weten, niet geïnteresseerd zijn, niet willen en niet durven. Die combinatie maakt het lastig om open het gesprek te voeren over eigen aannames en handelen. Tegelijkertijd zijn dit precies de aangrijpingspunten om interventies te ontwikkelen die echt aansluiten bij de praktijk van agenten.
Leren met VR en constructief conflict
Om dat gesprek wél op gang te brengen ontwikkelden de onderzoekers een vernieuwende training met virtual reality. Agenten stappen in realistische praktijkscenario's en ervaren vanuit eerste persoon perspectief hoe hun keuzes uitpakken in het contact met burgers. Na afloop bespreken zij in begeleide groepssessies hun beslissingen en de gevolgen daarvan. Juist het bewust tegenover elkaar zetten van verschillende visies en keuzes, het zogenoemde constructief conflict, blijkt waardevol. Het schuurt soms, maar leidt tot meer kennis over het voorkomen van etnisch profileren, meer vertrouwen in het eigen handelingsrepertoire en een grotere bereidheid om deel te nemen aan dit soort trainingen. Zonder wrijving geen glans, concluderen de auteurs.
Van onderzoeksinzichten naar weerbare organisaties
De kern van dit verhaal raakt aan een bredere risicovraag. Hoe ga je als organisatie om met gevoelige onderwerpen, interne spanning en maatschappelijke druk, zonder de verbinding met je omgeving te verliezen. Het voorbeeld van de politie laat zien dat echte verbetering vraagt om lef om het gesprek aan te gaan, ruimte voor controverse en een doordachte leeromgeving waarin professionals veilig kunnen oefenen met nieuw gedrag. De lessen uit deze VR training zijn daarmee relevant voor iedere organisatie die werkt aan rechtvaardig beleid, vertrouwen van burgers en duurzame relaties met stakeholders.