De 5-daagse werkweek bestaat dit jaar 65 jaar in Nederland. In 1961 werd de vrije zaterdag officieel ingevoerd door het toenmalige kabinet, waarna vele sectoren volgden. De maatschappij en de arbeidsmarkt zijn sindsdien fors veranderd. Wordt het tijd om afscheid te nemen van de 5-daagse werkweek?
Mijn analyse is dat het in de praktijk gemiddeld genomen al zo ver is: volgens het CBS wordt de gemiddelde werkweek steeds langer. Tussen 2013 en 2023 nam het aantal gewerkte uren toe van 30,9 naar 32,2. Dat lijkt al sterk op een 4-daagse werkweek. Het is alleen nog steeds scheef verdeeld tussen mannen en vrouwen. Mannen werken twee keer zo vaak voltijds vergeleken met vrouwen: ruim twee op de drie mannen werkt voltijds (36 uur of meer) en voor vrouwen geldt dat slechts voor één op de drie. Daarom zou een nieuwe norm van rond de 32 uur per week wel eens heel goed zijn voor de gespannen arbeidsmarkt.
De Nederlandse vakbeweging ziet het wel zitten. CNV zet in op een geleidelijke daling naar 30 uur per week en FNV maakt zich sterk voor snellere verkorting van de arbeidsduur naar vier dagen week. De argumenten zijn overtuigend: een betere werk-privé balans, minder stress en burn-out-klachten, gezond je pensioen halen, een hogere productiviteit en meer gelijkheid tussen partners. Werkgeversorganisaties zien het minder zitten. Daar gaan stemmen op om juist langer te werken. Om de concurrentiekracht van Nederland te versterken en om de krapte op de arbeidsmarkt op te vangen.
Elders worden flinke stappen gezet. IJsland experimenteert sinds 2015 met een kortere werkweek (van 40 naar 36 uur met behoud van loon) en sinds 2021 is het vanwege groot succes uitgebreid naar vele sectoren. Inmiddels werkt meer dan de helft van de IJslanders 4 dagen per week. De productiviteit bleef hoog, mede vanwege grote investeringen in de digitale infrastructuur. De mentale belasting nam af en medewerkers ervaren een betere balans werk-privé. Opmerkelijk is ook dat Gen Z het moeiteloos overnam. Ook in Zweden zijn er al langer inspirerende voorbeelden in diverse sectoren. Een marketingbureau met hoogwaardige kenniswerkers in Schotland werkt al geruime tijd naar volle tevredenheid met de 6-urige werkdag. Om 09.30 uur beginnen en om 15.45 weer vrij. Met daarbinnen strak gereguleerd vijf sprints van 45 minuten en twee overlegrondes. Het resultaat? De output en kwaliteit zijn even hoog als daarvoor met de 40-urige werkweek. Het verzuim is gedaald, de stressniveaus omlaag en een betere werk-privé balans.
Nu is de IJslandse economie niet zomaar te vergelijken met de Nederlandse. En het Schotse voorbeeld laat zien dat het niet simpelweg om het reduceren van arbeidsuren gaat. Je moet het organiseren, anders gaan werken en de technologie volop inzetten. De mogelijkheden worden met AI alleen maar groter. Het kan dus wel. En dat laten ook Nederlandse voorbeelden zien. Achmea heeft in 2021 de 34-urige werkweek mogelijk gemaakt voor medewerkers die dat willen. Een bekend voorbeeld is ook AFAS, dat sinds 2025 de vierdaagse werkweek heeft ingevoerd. Met behoud van loon. Andere IT-bedrijven volgen dit voorbeeld. Ook voor traditioneel zware beroepen lijkt de vierdaagse werkweek een uitkomst. In de bouw-cao is het mogelijk om vanaf 55 jaar gebruik te maken van vier dagen per week met behoud van loon.
Gerelateerde opleidingen
Kort samengevat zijn de argumenten voor een verkorte werkweek best sterk. Twijfels zijn er ook; geldt dit voor alle sectoren en alle soorten werk? Daarom is het goed om een nationaal onderzoek te starten naar de mogelijkheden en varianten, de randvoorwaarden en de effecten van de verkorte werkweek. Werkgevers, werknemers en overheid hebben hier veel baat bij. Laten we niet bang zijn, maar ‘gecontroleerd experimenteren’!