Universiteiten moeten werken aan diversiteit

Jojanneke van der ToornIn de Volkskrant van 13 februari 2014 wordt de Leidse sociaal psycholoog Jojanneke van der Toorn geïnterviewd over diversiteit op de universiteiten.

VAN ONZE VERSLAGGEVER MARTIJN VAN CALMTHOUT − 13/02/2014

De universitaire wereld wordt gedomineerd door blanke mannen. 'Daarmee doet de wetenschap zichzelf zeer tekort.'

Net geen 15 procent van de Nederlandse hoogleraren is vrouw. Ongeveer 1 procent van de medewerkers aan Nederlandse universiteiten is van buitenlandse komaf, tegen 6 procent van de bevolking. En toch, zegt de Leidse sociaal psycholoog Jojanneke van der Toorn, achten vrijwel alle academici zichzelf nette weldenkende mensen met een open blik op de wereld.

U schreef vorige week met enkele Amerikaanse collega's een artikel in Science, waarin staat dat vooroordelen overal zijn, ook onder de intelligentsia.

'Bewust en onbewust. De huidige universitaire populaties vormen bepaald geen afspiegeling van de samenleving en er is onderzoek dat laat zien dat het uitmaakt of je als man solliciteert of als vrouw. Zelfs als letterlijk hetzelfde cv is bijgevoegd.'

Dat zijn toch gewoon de mannen en hun bolwerk?

'Dat zou je denken, en deels is dat zo. Maar uit onderzoek blijkt ook dat zelfs vrouwen mannelijke sollicitanten hoger inschatten dan vrouwelijke. Niet eens bewust. Onbewust. Het is de norm van de omgeving die bepaalt hoe je reageert.'

Uw stuk in Science zegt dat er iets aan te doen is.

'Het stuk pleit vooral voor een evidence based aanpak. Er wordt aan universiteiten van alles geprobeerd om diversiteit meer ruimte te geven. Cursussen, trainingen, debatten, colleges. Van het meeste weten we helemaal niet of het werkt.'

Kan er iets niet werken?

'Mannen de schuld geven van gebrek aan vrouwelijke staf heeft weinig zin. Wat je zoekt is dat mensen iets gaan nastreven, niet dat denken dat er iets niet mag.'

Wat werkt wel?

‘Dat hangt van veel factoren af, maar de onderzoeksliteratuur moet een uitgangspunt zijn. Daarnaast weten we dat beschuldigen niet werkt, of zelfs averechts. Actief leren werkt beter dan via handboeken of college's. En belangrijk: meet ook of iets werkt. Nemen vooroordelen af, snappen mensen de problematiek, zijn ze bereid iets met het onderwerp te doen. Want daar draait het natuurlijk om.'

Maakt het zelfbeeld van de redelijke, nette en weldenkende academicus dat misschien wel moeilijker dan elders?

'Dat maakt het probleem implicieter. Maar met redelijke mensen kun je ook redelijk over problemen nadenken.'

Uw Science-paper gaat vooral over de VS. Hoe is het eigenlijk in Nederland?

'Precies weten we dat niet. Ik denk dat we hier achterlopen. Niet alleen in emancipatoir opzicht. We zijn ook helemaal niet gewend aan het debat over gender en race, zoals dat in Amerika al een halve eeuw wordt gevoerd.'

Waarom is diversiteit eigenlijk zo belangrijk?

'Als universiteiten voor bepaalde groepen niet of moeilijker bereikbaar zijn, mis je talent en creativiteit uit onverwachte hoek. Met blanke mannen als norm doet de wetenschap zichzelf zeer tekort.'