Ben jij een deeltijdfeminist?

Volkskrant.nl

http://static1.volkskrant.nl/vk/images/ecoPrint.gifDenk aan het milieu. Denk na voor je print!

Deeltijdfeminisme goed voor de samenleving

SOPHIE MERLE
31-1-14 - 00:00

Doordat de meeste vrouwen in deeltijd werken, heeft Nederland de gelukkigste kinderen en de meeste vrijwilligers.

In de vorige week losgebarsten discussie over emancipatie viel het volgende op: mannen die het wagen kritiek te uiten op bepaalde aspecten van het feminisme - bijvoorbeeld op de wenselijkheid van vrouwen om te kiezen voor fulltimewerk boven parttimewerk - worden al snel weggezet als achterlijke holbewoners.

Dat bleek duidelijk uit de boze en sarcastische reacties (ja, zelfs de menstruatie moest er weer worden bijgehaald) die volgden op het artikel 'Keerpunt is bereikt: emancipatie is af' van Diederik Boomsma en Jonathan Price (NRC, 18 januari) en uit de discussie op internet.

Maar niet alleen mannen die zich met feminisme durfden te bemoeien, werden teruggefloten. Ook blanke vrouwelijke academici die zich ontfermen over vrouwenrechten onder minderheden en de positie van vrouwen buiten de landsgrenzen, zijn volgens sommige feministen 'betuttelend' en lijden aan 'reddersyndroom' (zie de artikelen Nadia Ezzeroili en Sheily Belhaj in Opinie & Debat, 25 januari).

Met andere woorden: mannen mogen niet meepraten over vrouwenemancipatie (tenzij ze het eens zijn met de feministen), en blanke geleerde vrouwen mogen zich geen zorgen maken over de rechten en vrijheden van niet-blanke vrouwen.

Merkwaardig dat in een debat waar gelijkheid en vrijheid als ultieme waarden worden gepropageerd, de meningen van bepaalde mensen a-priori gediskwalificeerd worden op basis van 'gender' en etniciteit.

Dat is niet alleen inconsequent, maar het is ook bedrieglijk. Een debat waar alleen de mening van de belanghebbenden telt en iedereen die zich niet in het benadeelde kamp bevindt geen zeggenschap verdient, is geen werkelijk debat. Emancipatie heeft niet alleen gevolgen voor de mensen wie het betreft - vrouwen in dit geval - maar voor de hele samenleving.

Nederland scoort niet hoog als het om internationale vrouwenemancipatie gaat. Wij hebben weinig vrouwen in topfuncties en de meerderheid van de vrouwen werkt niet fulltime. Voor een land dat zich graag als progressief ziet, als een boegbeeld van vooruitstrevendheid waar het gaat om homorechten, drugsbeleid en euthanasie, is dat niet erg plezierig. We blijken op het gebied van vrouwenemancipatie eerder behoudend dan vooruitstrevend te zijn.

Om hierin verandering te brengen wordt erop gehamerd dat veel meer vrouwen voltijds moeten gaan werken. De boodschap is eigenlijk: je hebt natuurlijk keuzevrijheid, maar het is toch beter als je kiest voor voltijds werk. Dan komt het alsnog allemaal goed en hoeven we ons als progressief land niet meer zo te schamen voor die erbarmelijke statistieken.

Er zijn gelukkig twee internationale lijstjes waar we wél bovenaan staan. Nederlandse kinderen zijn het gelukkigst en we staan internationaal aan de top wat hoeveelheid vrijwilligerswerk betreft. Veel verenigingen en instanties in Nederland draaien op vrijwilligerswerk. De economische waarde daarvan loopt in de miljarden euro's.

De grootste groep vrijwilligers zijn - u raadt het al - huisvrouwen en vrouwen die in deeltijd werken (samen met gepensioneerden)

Te veel vrouwen teren misschien 'op de zak van hun man' om in de termen van Jet Bussemaker te spreken, maar de samenleving teert ook op het onbetaalde werk en de sociale betrokkenheid van veel vrouwen die ervoor gekozen hebben geen carrière te maken.

Vrouwen die in deeltijd werken zijn dus de oorzaak van een hypothetisch maatschappelijk probleem, maar bieden ook de oplossing voor een reëel maatschappelijk probleem, namelijk de grote toekomstige noodzaak van burgers om zorgtaken over te nemen van de overheid.

Er wordt niet genoeg nagedacht over de prijs die je als samenleving moet betalen voor steeds maar meer emancipatie. Sterker nog, het idee dat je er überhaupt een prijs voor zou moeten betalen, is onacceptabel.

Het gebrek aan vrouwen aan de top en aan tafel bij Pauw & Witteman wordt geproblematiseerd, maar de rol van de vrouwenemancipatie in het ontstaan van bepaalde sociale problemen wordt niet voldoende onderkend. Wie dat wel aandurft, loopt een groot risico een lawine van boze feministen over zich heen te krijgen en als holbewoner of SGP'er te worden neergezet.

Emancipatie is een groot goed maar heeft ook negatieve gevolgen. Ouders die allebei voltijds werken hebben minder tijd voor hun kinderen, waardoor scholen steeds meer hun opvoedtaken moeten overnemen en dus minder tijd kunnen besteden aan hun onderwijstaak.

En nee, bepaalde ideeën hebben over de opvoeding van kinderen en de belangrijke onbetaalde bijdrage van vrouwen aan maatschappelijk waardevol werk is niet hetzelfde als vrouwen willen onderdrukken of hun vrijheid willen afnemen.

Veel vrouwen aan de top is prachtig, maar laten we niet vergeten dat zonder dat vervloekte deeltijdfeminisme het helemaal nooit wat wordt met die participatiesamenleving.

Sophie Merle is sociaal wetenschapper en beeldend kunstenaar.

De Persgroep Digital. Alle rechten voorbehouden.

venster sluiten

Volkskrant.nl

http://static1.volkskrant.nl/vk/images/ecoPrint.gifDenk aan het milieu. Denk na voor je print!

Deeltijdfeminisme heeft de toekomst

Door: redactie
8-2-14 - 00:00

Ernstige jeuk
Deeltijdfeminisme levert vrouwen niets op, stelt Eva Jacobs afgelopen donderdag in haar twistgesprek met Henk Müller (Opinie & Debat, 6 februari). Natuurlijk moeten vrouwen financieel onafhankelijk kunnen zijn! Maar de term deeltijdfeminisme geeft me al sinds Heleen Mees ernstige jeuk. Ik ben fulltimefeminist met een parttimebaan. Feministen als Mees en Jacobs geven mij echter het idee dat ik slechts een beetje geëmancipeerd zou zijn.

Voordat ik kinderen kreeg, vond ik discussies over werk en zorg eigenlijk erg saai. In Nederland hadden we goed betaalbare kinderopvang en verder moest je de taken onderling gewoon goed verdelen. Als ik ooit kinderen kreeg, zou dat niks veranderen aan mijn carrière. Mijn feminisme richtte zich op pornoficatie van de samenleving, geweld tegen vrouwen en seksisme in zijn breedste vorm. En ja, daar hoorde ook heus bij dat je je zorgtaken eerlijk verdeelt. Little did I know.

Ik had namelijk geen enkele rekening gehouden met de mogelijkheid dat het moederschap iets wezenlijks in mij zou veranderen. Mijn God, werd ik een pudding? Al tijdens mijn zwangerschap kreeg ik last van gekkigheid als nesteldrang. Daarna wilde ik borstvoeding geven en hield het zowaar bijna een half jaar vol. Tranen bij de eerste fles. Ik miste mijn kind als ik aan het werk was en had een doel in mijn leven gevonden dat kon bestaan naast hetgeen waar ik al die jaren voor gestudeerd had. Het moederschap was onderdeel geworden van mijn identiteit.

Keuzen die ik maak op het gebied van mijn loopbaan hebben - net zoals die van mijn man - gevolgen voor onze kinderen. Hoeveel dagen in de week naar de opvang is acceptabel? Hoe erg is het pas thuis te komen als de jongens al naar bed zijn? En als het nou echt zeker weten helemaal niks zou uitmaken voor de kinderen, kan ik er dan zelf mee leven? Hoewel ik nooit meer helemaal de oude ben geworden, is het redelijk goed met me gekomen. Ik werk nog altijd met veel plezier en op mijn opleidingsniveau. Mijn man en ik komen er samen goed uit. Hij werkt meer dan ik, maar haalt als ik werk onze oudste uit school. En nee, dat noemen we geen papadag, want dat is gewoon zijn taak als vader.

Maar de verdeling tussen werk en zorg is vele malen complexer gebleken dan ik dacht. Alsof het nog niet ingewikkeld genoeg was toen het nog maar theoretische discussies waren over cultuur en biologie, en het gewoon allemaal de schuld was van het heteroseksuele patriarchaat. De complicerende factoren zijn nu 6 maanden en 6 jaar oud. Ze hebben een naam en een persoonlijkheid en zijn het product van onze relatie. Ik zou diep ongelukkig worden als ik niet zou werken, maar nog ongelukkiger zou ik zijn als ik niet genoeg van ze zou zien. Door in deeltijd te werken ben ik de beste moeder die ik zijn kan.

Yanaika Zomer, Den Helder

Gezeur
Dat gezeur over vrouwen die niet economisch zelfstandig zouden zijn door parttimewerk moet maar eens afgelopen zijn. Waarom praat iedereen over mijn hoofd heen? Op enkele kortere perioden in het buitenland na, werk ik al sinds mijn 23ste parttime. Eerst 36 uur per week, daarna 32 uur, toen 30 uur en vervolgens bereikte ik mijn ultieme doel: 24 uur per week. De manier? Gewoon doorleren en zorgen dat je uurloon zover omhoog gaat dat je minder kunt gaan werken.

Waarom zou ik meer moeten verdienen? Ik heb alle spullen die ik wens plus een eigen huis (zelf voor gewerkt). Sinds medio jaren tachtig ga ik minimaal drie keer per jaar op vakantie. Ook naar verweggistan. Hoezo economisch afhankelijk? Ten behoeve van een eerlijker verdeling van betaald werk, roep ik alle werkgevers op om per direct voor meer parttimebanen te zorgen.

Karin van Veen, Leiden

Bewuste deeltijdwerker
Waarom worden bijstandtrekkers aangepakt en worden vrouwen die liever bij de kinderen thuiszitten en parttime werken ontzien? Eva Jacobs (1987) stelt dat je deze vrouwen best mag aanspreken op hun verantwoordelijkheid. In deeltijd werken kan namelijk onmogelijk een vrije keuze van vrouwen zijn. Ik, zeer bewust in deeltijd werkende hogeropgeleide moeder van twee jonge kinderen, vind dat van weinig inzicht in de werkelijke problematiek van vrouwenemancipatie getuigen. Wellicht heeft zij niet begrepen dat een belangrijk aspect van emancipatie juist keuzevrijheid inhoudt.

Waarom maakt Eva Jacobs zich überhaupt druk om het feit dat mijn vriend en ik beiden in deeltijd werken zodat we zelf voor onze kinderen kunnen zorgen? Door een dergelijke keuze gelijk te stellen aan het 'trekken van bijstand' laat je zien een toch wel eigenaardig beperkt wereldbeeld te hebben. Want op welke verantwoordelijkheid moet de overheid ons aanspreken? Dat we toch als de sodemieter allebei voltijds moeten gaan werken, zodat we meer inkomstenbelasting aan de staat kunnen afdragen en meer gebruik kunnen maken van kinderopvangsubsidies? Wij kunnen gewoon met minder geld goed rondkomen.

Zodra de interviewer Eva Jacobs wijst op het feit dat het eigenlijk schort aan emancipatie doordat mannen fulltime blijven werken, stelt Jacobs doodleuk dat het nu gaat om de positie van vrouwen en dat daar de problemen liggen. Dit getuigt toch van een zeer kortzichtig en niet emancipatiegericht beeld van de weerbarstige werkelijkheid.

Misschien moeten jullie over tien jaar Eva Jacobs nog eens interviewen. Wellicht zal zij zich onder invloed van wat hormonen en opvoedingservaring met eigen rondspringende kindwezens realiseren dat echte emancipatie vaak alleen maar kan werken als je het samen doet. Misschien zal ze zich dan realiseren dat deeltijdfeminisme voor de kwaliteit van het leven juist heel veel kan opleveren. Jammer dat Eva Jacobs niet wat meer heeft van haar naamgenoot Aletta Jacobs. Die snapte tenminste wel dat het ging om gelijke rechten voor man en vrouw.

Ypie Boersma, Reduzum

Mijn broek zakt af
Op de opiniepagina's van de Volkskrant woedt een heftige feminismediscussie. Het standpunt dat sommige vrouwen daarbij innemen irriteert me mateloos. De kroon spant wel Eva Jacobs die tekeer gaat tegen wat zij 'deeltijdfeminisme' noemt.

Haar uitgangspunt voor vrouwenemancipatie is de economische zelfstandigheid van de vrouw. En aangezien we dat punt nog niet gerealiseerd hebben, is de emancipatie van de vrouw nog niet klaar. Hoe wil zij deze economische zelfstandigheid realiseren? Op de eerste plaats moeten vrouwen ophouden met thuis voor hun kinderen te zorgen, op de tweede plaats zouden ze niet tevreden moeten zijn met een parttimebaan, want dat levert ze geen zelfstandigheid op.

Van dit soort masculiniserende uitspraken van en over vrouwen zakt mij eerlijk gezegd de broek af. Kiezen voor het moederschap is niet feministisch, in deeltijd willen werken is slechts deels feministisch en als je dat niet in de gaten hebt, ben je verblind door seksistische invloeden uit je opvoeding of uit je omgeving. Hoe ver mag je als vrouw gaan in het diskwalificeren van andere vrouwen en dat ook nog feminisme noemen?

Ik snap dat het streven naar economische gelijkheid tussen man en vrouw een belangrijk beginsel is voor het feminisme, maar zo maken we van de vrouw een tweede man en laten we onze kinderen in de steek.

Hoe dan wel? Door op de eerste plaats ervoor te ijveren dat het ouderschap economisch wordt gehonoreerd. Het zorgen voor en opvoeden van kinderen is een der belangrijkste taken in iedere samenleving en dient dus ook als zodanig te worden beloond. Dat zou pas een echte feministische doelstelling zijn.

Op de tweede plaats zouden we een einde moeten maken aan het absurde gegeven dat steeds meer werk door steeds minder mensen wordt uitgevoerd, waardoor een steeds grotere groep werkeloos aan de zijlijn toekijkt. Wat is er logischer dan al het werk gelijk te verdelen over alle aanwezige arbeidskrachten, zowel man als vrouw? Zo zou iedereen in deeltijd werken en zouden ouders voldoende tijd overhouden voor hun kinderen, zowel vaders als moeders.

Natuurlijk moet een en ander zorgvuldig worden uitgewerkt, maar dat gebeurt alleen wanneer een maatschappelijke beweging deze twee zaken - het economisch honoreren van het ouderschap en het gelijk verdelen van al het werk over alle beschikbare arbeidskrachten - zou uitdragen. En welke maatschappelijke beweging zou dat beter kunnen doen dan het feminisme, omdat het daarmee pas echt opkomt voor de gelijkberechtiging van de vrouw in de samenleving en ophoudt om van vrouwen een soort tweede man te maken?

Frans Schütt, Berlijn

sociaal psycholoog

De Persgroep Digital. Alle rechten voorbehouden.

Volkskrant.nl

http://static0.volkskrant.nl/vk/images/ecoPrint.gifDenk aan het milieu. Denk na voor je print!

'Feministen van kleur willen gehoord worden - niet gered'

OPINIE - Nadia Ezzeroili
25-1-14 - 07:07 http://static2.volkskrant.nl/static/photo/2014/3/4/0/20140124170616/media_xll_2063175.jpgIraanse vrouwen staan in de rij om te kunnen stemmen in 2013. © epa.

'Zowel Asha ten Broeke als Machteld Zee getuigen van een elitaire, paternalistische houding', betoogt Nadia Ezzeroili. 'Niet nodig!'

Kritiek op dit redderssyndroom wordt regelmatig ervaren als sabotage. Hoe ondankbaar van me!

Promovenda Machteld Zee heeft gelijk wanneer ze stelt dat vrouwenhaat van moslims niet weg gerelativeerd mag worden.

Laten we inderdaad eens ophouden met het goedpraten van genderscheiding in een debatcentrum. Ook het verschuilen achter liberale praatjes om moeilijke discussies uit de weg te gaan begint vervelend te worden. Ik gruwel daarvan. Maar Zee gaat de mist in wanneer zij alleen de intellectuele elite oproept om de discussie te voeren zodat de weg vrijgemaakt kan worden voor 'nieuwe feministen'. Het is hetzelfde paternalisme dat ze wetenschapsjournalist Asha ten Broeke - terecht - verwijt.

Die 'nieuwe feministen' zijn er immers al. Al jaren. En deze feministen willen niet gered, maar gehoord worden. Niet als ja-knikkende sidekicks van witte hoogopgeleide feministen, maar als volwaardige Nederlandse vrouwen van kleur met een eigen visie op vrouwenemancipatie.

Redderssyndroom
Kritiek op dit redderssyndroom wordt regelmatig ervaren als sabotage. Hoe ondankbaar van me! Maar ik heb mijn verworven persoonlijke vrijheden niet te danken aan discussies die door de intellectuele elite zijn gevoerd. Het was niet de elite die mijn feminisme heeft gevormd, maar de harde strijd voor zelfbeschikking die ik mijn jongste zus en andere jonge vrouwen om mij heen heb zien leveren - soms met heftige gevolgen.

In enkele gevallen stuitte ik zelfs op weerstand die nog verder gaat dan het verwijt feministische discussies te ondermijnen. Mijn kritiek is door een elitaire, zelfverklaard feministe eens weggehoond als 'gangsterpoëtisch'. Het was een weinig subtiele en onnodige verwijzing naar mijn afkomst en sociale klasse, slechts bedoeld om mijn stem te diskwalificeren.

Mijn oproep om een open discussie - vrij van bullshit - te voeren is in de eerste plaats gericht aan alle vrouwen van kleur, ongeacht seksuele voorkeur, religie en sociale klasse

Waarom zou ik blij moeten zijn met een goedbedoelende, maar betuttelende Asha ten Broeke die zich amper heeft ingelezen in de materie? Die, naar mijn mening, zelfs niet ver genoeg gaat in haar afwijzing van religieuze en culturele vrouwenhaat- en discriminatie? Waarom zou ik deze discussie overlaten aan een realistischer maar uiteindelijk net zo bevoogdende Machteld Zee, terwijl ik evengoed mijn eigen stem kan laten horen om mijn getuigenissen en ideeën over vrouwenemancipatie luid en duidelijk kenbaar te maken?

Deze double struggle moet maar eens afgelopen zijn. Het is al beroerd genoeg als mensen in je directe omgeving je kwetsbaarheid besmeuren wanneer je naar buiten komt met persoonlijke verhalen over je weg naar zelfbeschikking, maar het wordt vermoeiend als je zelfs binnen het feminisme moet vechten tegen betutteling door andere vrouwen. Mijn oproep om een open discussie - vrij van bullshit - te voeren is in de eerste plaats gericht aan alle vrouwen van kleur, ongeacht seksuele voorkeur, religie en sociale klasse.

Want zoals de Amerikaanse zwarte lesbienne en feminist Audre Lorde in haar essay The Masters Tool Will Never Dismantle the Masters House (1984) schreef: 'Diegenen onder ons die buiten de cirkel van de maatschappelijke definitie van acceptable vrouwen staan, weten dat overleven geen academische vaardigheid is. (...) Het gaat erom te leren hoe we onze verschillen in kracht kunnen omzetten.'

Reddingsvestjes
Mijn feminisme is dus inclusief. De intellectuele elite hoeft zich niet koest te houden. Onderzoeken, Kamervragen en (opinie)artikelen zijn nuttig en nodig. Maar feminisme is al lang geen bezigheid meer voor verlichte blanke, hoogopgeleide vrouwen die reddingsvestjes staan uit te delen aan moslimvrouwen, zodat ze veilig op hun emancipatiegolven kunnen surfen.

Die tijd is voorbij. Er is een generatie mondige, jonge en gedreven feministen van kleur opgestaan die niet zit te wachten op schouderklopjes van paternalistische links-elitaire en academische feministen. Een generatie die bovenal staat te trappelen om korte metten te maken met alle vormen van misogynie, racisme, genderdiscriminatie en homofobie.

Nadia Ezzeroili is publicist.

De Persgroep Digital. Alle rechten voorbehouden.