Gastechnologie

Universiteitsfonds Twente
Uw gift telt, elk jaar weer!

Bijzondere leerstoel: Gastechnologie

Bijzonder hoogleraar: Prof.dr.ir. M.Wolters



Algemeen

De leerstoel Gastechnologie werkt intensief samen met andere groepen binnen en buiten de Universiteit Twente. De leerstoel maakt sinds 1999 deel uit van de vakgroep Thermische Werktuigbouwkunde van de faculteit Construerende Technische Wetenschappen (CTW); het onderzoek van de leerstoel heeft een plaats gevonden in het onderzoeksinstituut IMPACT. Met betrekking tot onderzoek op materialengebied wordt vooral samengewerkt met de leerstoel Productietechniek van CTW (prof.dr.ir.R.Akkerman e.a.) en met de TUe (prof.dr.ir. H.E.H.Meijer, dr. L.E.Govaert, Werktuigbouwkunde). Onderzoek naar gasdistributiesystemen wordt uitgevoerd samen met dr. M.J.Arentsen (UT, faculteit MB) en dr.R.W.Kuenneke (TU Delft, Technische Bestuurskunde). Op het gebied van de toepassing van robottechnologie voor inspectietechnieken voor gasdistributiesystemen wordt samengewerkt met de groep van prof.dr.S.Stramigioli (fac.EWI). Daarnaast bestaan er vele contacten met diverse kennisinstellingen, energiebedrijven en fabrikanten in binnen- en buitenland.


Onderwijs

Het vak Gastechnologie werd in 2007 door ca. 15 studenten succesvol afgesloten. In 2007 werd dit vak niet aan de TU Delft gegeven, maar wel hebben enkele studenten van deze universiteit dit vak door zelfstudie succesvol afgerond. Onder de vlag van de Stichting PATO werd de cursus “Grondslagen van de gasinfrastructuur” in het verslagjaar gegeven. Er werd door 12 personen, afkomstig van diverse energiebedrijven, deelgenomen.

Een afstudeeropdracht van een TBK-studente naar de strategische positionering van een gasnetwerkbedrijf in een veranderende energiemarkt werd begeleid. Deze afstudeeropdracht werd in januari 2007 succesvol afgerond.

Enkele jaren geleden heeft de leerstoelhouder meegewerkt aan het opzetten van een opleiding tot Europees gas-ingenieur. Op dat moment was de “markt” nog niet rijp voor dit initiatief. In 2006 is dit onderwerp weer opgepakt op initiatief van een Duitse universiteit (TU Clausthal). Inmiddels is een consortium van 6 universiteiten (TU Clausthal, Universiteit van Stavanger, Universiteit Krakow, Universiteit van Ploiesti, Technische Universiteit van Freiberg, UT ) bezig met de verdere uitwerking. De beschrijving van het curriculum voor deze Masteropleiding is inmiddels gereed. Verwacht wordt dat deze opleiding eind 2008 van start kan gaan. De UT zal niet de gehele opleiding aanbieden, maar waarschijnlijk wel de mogelijkheid aan haar studenten bieden om hier aan deel te nemen. Tevens zal de mogelijkheid worden geboden aan buitenlandse studenten om hier een deel van deze opleiding te volgen.


Onderzoek

Eén van de onderzoeksrichtingen binnen de leerstoel is gericht op (kunststof)materialen toegepast in gasnetten. Het in september 2005 gestarte promotieonderzoek naar de conditiebepaling van bestaande kunststof gasdistributieleidingen is volop in uitvoering. Dit onderzoek, uitgevoerd door de promovendus ir. Roy Visser, wordt begeleid door de leerstoelhouder en de leerstoel Productietechniek (prof. Akkerman e.a.). In 2006 is op dit gebied een intensieve samenwerking met de vakgroep Polymeertechnologie van de TUe gestart (prof.dr.H.E.H.Meijer en dr.L.E.Govaert). Een deel van de experimenten wordt in Eindhoven uitgevoerd. Tevens wordt verder gebouwd op de inzichten en modellen die aan de TUe ontwikkeld zijn. De samenwerking is al zeer succesvol gebleken. Inmiddels is over het onderzoek gerapporteerd op een aantal conferenties en zijn een aantal artikelen voor tijdschriften en symposia in voorbereiding. Het onderzoek wordt gefinancierd door een 4-tal energiebedrijven, dat ook nauw bij de uitvoering betrokken is

Naast onderzoek op materiaalgebied wordt binnen de leerstoel Gastechnologie ook gewerkt aan innovaties binnen gasdistributiesystemen. Dit onderwerp wordt multidisciplinair benaderd. Naast technische aspecten wordt aandacht gegeven aan bestuurskundige en economische aspecten. Daartoe is samenwerking tot stand gebracht met andere universitaire groepen op het gebied van energienetwerken. Op de UT is dit dr. Maarten Arentsen van de faculteit MB en bij de TU Delft is dit dr. Rolf Kuenneke van de faculteit Technische Bestuurskunde. Na een voorbereidende studie is in 2007 gewerkt aan het opzetten van een onderzoekstraject naar “Nieuwe infrastructuurconcepten en systeeminnovaties voor toekomstige (groen)gasnetwerken” .

Op het grensvlak van de twee bovengenoemde onderzoeksgebieden, materialen en gasdistributiesystemen, is in 2006 een onderzoek begonnen naar de ontwikkeling van een robotinspectie systeem voor ondergrondse gasdistributieleidingen. Doel is om een robotsysteem te ontwikkelen dat zelfstandig de conditie van ondergrondse gasdistributieleidingen kan bepalen. In dit onderzoek werken diverse groepen binnen de UT (onderzoeksinstituut IMPACT), een energiebedrijf, een mechatronicabedrijf en een kennisinstelling samen. In dit verband zijn ook een aantal afstudeeropdrachten uitgevoerd. Eind 2007 is de eerste fase van dit onderzoek afgerond. Er is een eerste prototype beschikbaar. Aan deze ontwikkeling is ruime aandacht in de pers geschonken (Technisch Weekblad, De Ingenieur, Utilities, etc.). Tevens is hierover gerapporteerd op een internationaal energiecongres. Aan een voortzetting van dit onderzoek wordt gewerkt.

Veiligheid is een essentieel onderwerp binnen de gasdistributie. Om de veiligheid te beheersen worden steeds meer veiligheidsmanagementsytemen toegepast. In opdracht van de KVGN (“branche”–organisatie van de Nederlandse energiebedrijven) is door de leerstoelhouder in 2006 een onderzoek op dit gebied gestart en in 2007 afgerond. De studie geeft aan welke onderwerpen van een dergelijk veiligheidsmanagementsysteem deel moeten uitmaken en op welke wijze dit geïmplementeerd kan worden. Uitvoering van dit onderzoek heeft plaatsgevonden samen met andere groepen binnen de UT (fac. MB).De resultaten van het onderzoek zijn door de leerstoelhouder gepresenteerd op de Jaarvergadering van de KVGN in Den Bosch.


Vooruitblik

Het promotieonderzoek naar conditiebepaling van bestaande gasdistributieleidingen verloopt voortvarend. In dit onderzoek ligt het accent op hard PVC leidingmaterialen. Dit materiaal is inmiddels verbeterd en het lijkt zinvol om het langeduurgedrag van deze (verbeterde) materialen ook nader te onderzoeken. Hiertoe is een conceptonderzoeksvoorstel opgesteld. Hiervoor zal financiering worden gezocht bij diverse energiebedrijven, waterdistributiebedrijven en fabrikanten. Bij de uitvoering hiervan zal weer nauw worden samengewerkt met de TUe. Verwacht wordt dat het promotieonderzoek op dit gebied medio 2008 kan beginnen. Tevens is er interesse vanuit de waterleidingsector voor dit type onderzoek. Verwacht wordt dat in 2008 de UT een promotieonderzoek zal starten binnen het onderzoeksinstituut Wetsus te Leeuwarden. De nadruk zal hierbij liggen op het evalueren van niet-destructieve inspectietechnieken voor conditiebepaling van PVC leidingen.

Er wordt van uit gegaan dat medio 2008 wordt gestart met verder onderzoek naar innovaties in gasdistributienetwerken. Hierbij wordt samengewerkt met de faculteit MB van de UT, de faculteit Technische Bestuurskunde van de TU Delft, Kiwa Gastec en diverse gasdistributiebedrijven. Dit thema zal worden aangepakt door middel van 2 promotieprojecten. Het eerste promotieproject zal zich richten op het ontwikkelen van nieuwe infrastructuurconcepten voor het ontwerp en beheer van gasdistributienetten. Hierbij zal ook gebruik worden gemaakt van concepten die bij andere infrastructuren (telecom, informatietechnologie, water, etc.) gehanteerd worden. Naast een “groene weide” aanpak, zal ook rekening worden gehouden met de al aanwezige (aard)gas infrastructuur. Nieuwe technologie (sensoren, ICT, e.d.) biedt mogelijkheden tot z.g. smart networks.

In het tweede, parallelle, promotieproject zullen de systeeminnovaties naar een toekomstige gas(distributie)infrastructuur centraal staan. Systeeminnovatie articuleert de notie dat gecoördineerde dan wel gestuurde verandering van de gehele infrastructuur nodig en mogelijk is. Vooral verduurzaming vraagt een versnelling en gerichte transitie van de aardgasinfrastructuur, evenals ontwikkeling en inpassing van geschikte technologie. In een geliberaliseerde sector betekent dit dat de regels en de prikkels die het gedrag van de diverse actoren bepalen aangepast zullen moeten worden.

De 2 promotieprojecten maken onderdeel uit van het werkprogramma van het Cartesius-instituut te Leeuwarden, een 3TU initiatief op het gebied van duurzame innovatie.

Het lopende onderzoek naar de toepassing van robottechnologieën in gasdistributienetwerken zal in 2008 worden vervolgd. Op termijn zou dit ook tot een promotieonderzoek bij de leerstoelhouder en/of andere onderzoekgroepen aan de UT kunnen leiden.

Op onderwijsgebied zal de cursus Gastechnologie weer worden aangeboden. Ook is een postacademische cursus (PATO) voor 2008 gepland. Samen met de eerder genoemde buitenlandse universiteiten zal verder gewerkt worden aan de ontwikkeling en implementatie van een Master “Europese gas-ingenieur”.

In 2008 zullen de contacten met andere kennisinstellingen, energiebedrijven en fabrikanten worden voortgezet. Steeds meer profileert het Noorden van het land zich als het expertisecentrum op energiegebied. Het samenwerkingsverband “Energy Valley” is inmiddels niet meer weg te denken op energiegebied en ontplooit vele initiatieven. De bestaande samenwerking met de RUG en de Hanzehogeschool Groningen (dr. Van Gemert) zullen voortgezet worden. Met name met de laatste onderwijsinstelling zal verder overlegd worden over eventueel promotieonderzoek op gasdistributiegebied door personeelsleden van de Hanzehogeschool onder supervisie van de leerstoelhouder. Tevens zullen de contacten met de Saxion Hogeschool (dr. Gilijamse, Wempe) op het gebied van biogasinvoeding in gasnetten worden voortgezet. Dit zou bijvoorbeeld kunnen resulteren in afstudeerprojecten en/of ondersteuning in demo-projecten van marktpartijen.

In de afgelopen jaren is, na een aarzelende start als gevolg van de interne gerichtheid van de energiesector, het onderwijs en onderzoek op het gebied van de gastechnologie tot wasdom gekomen. Dit betekent dat, mede dankzij de ondersteuning van het Universiteitsfonds, verwacht mag worden dat de leerstoel Gastechnologie zelfstandig zal worden voortgezet binnen de faculteit CTW van de UT.


Publicaties en presentaties

1.Scholten F.L., Wolters M., “Methane Permeation through Advanced High-Pressure Plastic and Composite Pipes”, Proc. Plastic Pressure Pipes 2007, Duesseldorf, Germany, 25-27 June 2007, org. Applied Market Information, Bristol, UK.

2.Scholten F.L., Wolters M., “Long-term Tests on Electro Fused Joints in PE pipes”, Proc. Plastic Pipes Fittings & Joints, 10-12 December 2007, Cologne, Germany, org. Applied Market Information, Bristol, UK

3.Wolters, M., “Verkenning onderdelen veiligheidsmanagementsysteem voor gasdistributie”, Presentation KVGN Jaarvergadering, Den Bosch, The Netherlands, Sept. 27, 2007

4.Pulles, C.J.A. and Wolters, M., “Smart Grids and Smart Maintenance in Aging Networks”, Presentation on Symposium Energy Delta Convention, Groningen, The Netherlands, Nov. 19 – 21, 2007

5.Visser, H.A., et al. , “ A new engineering approach to predict the long-term hydrostatic strength of uPVC pipes” , Presentation at PPS Regional meeting Europe/Africa, Gothenburg, Sweden, 2007