Zie Diensten-ABC

Digitale leermiddelen - algemene informatie

Dit loket richt zich op het (her)gebruik van digitale leermiddelen. Hierbij wordt met name aandacht besteed aan de zogenoemde Open Educational Resources (OERs) en Massive Online Open Course (MOOCs).

Meer informatie over andere onderwerpen betreffende Technology Enhanced Learning and Teaching op de UT is te vinden via de TELT Portal.

Digitale leermiddelen – wat zijn het?

Open Educational Resources (OERs)

OERs zijn digitale leermaterialen die online vrij beschikbaar zijn voor (her)gebruik. Het kopiëren, bewerken en verspreiden van het materiaal is onder voorwaarden toegestaan. Alle soorten leermaterialen die digitaal en vrij beschikbaar zijn, kunnen aangemerkt worden als open educational resources. Meer informatie over het gebruik van open educational resources is te vinden bij de SURF Special Interest Group Open Education.

Massive Open Online Courses (MOOCs)

Bij MOOCS gaat het om meer dan individuele digitale leermiddelen. Een complete cursus wordt aangeboden waarbij er combinaties van verschillende werkvormen gebruikt worden. Bijvoorbeeld videocolleges, opdrachten, discussies. Deze MOOCS zijn vaak gratis toegankelijk. Voor certificering/examinering kan wel een bijdrage gevraagd worden.
Meer informatie over MOOCS.

Open textbooks

Een vorm van Open Educational Resources waar vaak nog apart aandacht wordt besteed zijn de zogenoemde open textbooks. Via open textbooks wil men studiemateriaal vrij beschikbaar maken aan studenten. Aanbieders van open textbooks vragen in het algemeen wel een vergoeding voor een print exemplaar van een open textbook.

Docenten: digitale leermiddelen gebruiken in je onderwijs

Het gebruik van digitale leermateriaal in het onderwijs kan de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van het leerproces verbeteren. Daarbij kan het zorgen voor een betere aansluiting bij de belevingswereld van de student en kan het in sommige gevallen tijd van de docent schelen. Digitaal leermateriaal kan diverse vormen aan kan nemen, bijvoorbeeld instructiemateriaal, opdrachten, lectures, geluidsfragmenten, beelden of games.

Hoe kun je digitale leermiddelen gebruiken in je onderwijs?

Net als bij het ontwerpen van onderwijs zonder digitale leermaterialen is het van belang om in het onderwijs de doelen, toetsing en didactiek op elkaar af te stemmen. Bij het ontwerpen van onderwijs vormen de doelen idealiter je uitgangspunt en kun je (digitale) leermaterialen inzetten om dat doel te bereiken. Digitaal leermateriaal is een middel om een doel te bereiken en doorgaans geen doel op zich.

In je eigen onderwijs kun je digitale leermaterialen inzetten op vier manieren:

  1. Naast je eigen onderwijs. Je geeft de studenten bijvoorbeeld tips voor aanvullend, verhelderend of verdiepend leermateriaal. Dit leermaterialen kan diverse vormen aannemen bijvoorbeeld een test, weblecture van een andere universiteit, inspirerende video, een game, etc.
  2. In plaats van je eigen onderwijs. Delen van je onderwijs bied je niet meer aan op de klassieke hoorcollege manier en worden vervangen door digitaal studiemateriaal. Dit kan materiaal zijn wat je in een eerder stadium zelf hebt opgenomen, maar kan ook materiaal van anderen zijn. De collegetijd kan je op deze manier benutten om actief met de studenten met de stof bezig te gaan, zoals een discussie, debat of vragensessies
  3. Tijdens je eigen onderwijs. Tijdens het college kan het inspirerend zijn om materiaal te laten zien van een andere expert op het vakgebied. Dit kan bijvoorbeeld de vorm aannemen van een korte videoclip.
  4. Ter inspiratie voor je eigen onderwijs. Voorafgaand aan je collegereeks laat je je inspireren door digitaal leermateriaal van anderen om op deze manier een verbeterslag te maken in je eigen onderwijs of een verandering door te voeren in je eigen onderwijs.

De medewerkers van het Centre of Expertise in Learning and Teaching (CELT) kunnen je in dit proces ondersteunen, zowel bij het inzetten van bestaand materiaal als het ontwikkelen van eigen materiaal. Neem contact op met de onderwijsadviseur van je opleiding.

Wat mag je met online gevonden digitale leermiddelen?

Controleer altijd onder welke voorwaarden je bepaald materiaal mag gebruiken. In het algemeen geldt dat het vertonen van beeld- en geluidsmateriaal tijdens een college is toegestaan, maar voor het plaatsen van materiaal op blackboard gelden wel beperkingen. Uitgebreide informatie is te vinden op de auteursrechten website van SURF.

Materiaal gevonden via websites voor Open Educational Resources zal over het algemeen vrij te gebruiken zijn onder een Creative Commons licentie, maar ook daarbij kunnen er verschillende voorwaarden gelden. Bijvoorbeeld of je het materiaal mag bewerken/aanpassen, of je het voor commerciële doeleinden mag gebruiken en hoe je eventueel aangepast materiaal zelf weer mag verspreiden. Meer uitleg over de verschillende CC-licenties vind je op de website van Creative Commons Nederland.

Voor vragen of advies kun je ook contact opnemen met de informatiespecialist van je faculteit of Petri de Willigen.

Docenten: je eigen materiaal online delen

Waar kan je je eigen materiaal online zetten?

Op het moment heeft de UT nog geen gespecialiseerde website voor het online zetten van onderwijsmateriaal. Mogelijke opties zijn: eigen homepage, youtube, slideshare.

Waar moet je rekening mee houden als je je eigenmateriaal online zet?

Zorg ervoor dat je toestemming hebt van al je mede auteurs om het materiaal online te zetten. Denk daarbij ook aan eventueel gebruikt audiovisueel materiaal van derden. Als je afbeeldingen of filmpjes van internet hebt gebruikt, check dan de voorwaarden waaronder je deze mag gebruiken.

NB Het vertonen van beeld- en geluidsmateriaal tijdens een college is toegestaan, maar voor het plaatsen van materiaal op blackboard gelden wel beperkingen. Uitgebreide informatie is te vinden op de auteursrechten website van SURF.

Daarnaast moet je ook nadenken onder welke licenties je je eigen materiaal beschikbaar stelt.

Welke licenties kan je gebruiken?

Een goede optie is om je materiaal te verspreiden onder een Creative Commons (CC)-licentie. Met een CC-licentie behoud je alle rechten als maker, maar geef je vooraf toestemming aan anderen om het werk te delen of te bewerken.

Er zijn verschillende mogelijkheden als je kiest voor een CC-licentie, afhankelijk van wat jij wilt dat anderen met jou werk morgen doen. Voor alle licenties geldt dat jouw naam als maker moet worden vermeld. Verder kan je kiezen of men je materiaal mag bewerken, commercieel mag gebruiken en of ze het (afgeleide) werk weer onder dezelfde voorwaarden moeten verspreiden. Meer uitleg over de verschillende CC-licenties en hoe je zo’n licentie aan je materiaal koppelt vind je op de website van Creative Commons Nederland.

Voor vragen of advies kun je ook contact opnemen met de informatiespecialist van je faculteit of Petri de Willigen.

Studenten: Kun je studiepunten krijgen voor het volgen van een MOOC/OER?

Als je studiepunten wilt krijgen voor het volgen van een OER/MOOC, zal je toestemming moeten vragen aan de examencommissie van jouw opleiding.

Op dit moment is niet bekend hoe de examencommissies van de verschillende faculteiten hiermee om willen en kunnen gaan. Het toekennen van studiepunten voor een gevolgde MOOC is ingewikkeld. De examencommissie moet immers kunnen borgen dat aan de eindcompetenties van de opleiding voldaan wordt, ga er dan ook niet automatisch vanuit dat studiepunten geregeld kunnen worden. Het volgen van een MOOC doe je in eerste instantie als verdieping of verbreding op voor je eigen kennis naast je eigen studieprogramma.

Studenten: digitale leermiddelen gebruiken tijdens je opleiding

Tips voor het gebruik van digitale leermiddelen binnen je opleiding

Digitaal leermateriaal is volop beschikbaar. Sommige docenten zullen gebruik maken van digitale leermaterialen tijdens de vakken/modules andere docenten zullen dit in mindere mate doen. Als student kan het interessant zijn om naast de stof die je van de docenten aangeboden krijgt zelf op zoek te gaan naar digitale leermaterialen.

Digitale leermaterialen zijn geschikt voor:

  • Het beter leren begrijpen van de aangeboden stof. Het kan soms heel verhelderend werken om de uitleg rond een topic van een ander te horen.
  • Het verdiepen van de collegestof. Wellicht ben je zo geïnspireerd door een bepaald vakgebied dat je hier meer over te weten wilt komen.
  • Het verbreden van je kennis. De studie die je volgt is interessant, maar wellicht heb je ook interesse in andere vakgebieden. Door het bestuderen van digitaal leermateriaal kun je de kennis verbreden.

Mocht je digitaal leermateriaal vinden waarvan je denkt dat anderen hier ook bij gebaat kunnen zijn dan kun je overwegen dit te delen met de docent en je mede-studiegenoten van dat vak.

Hou rekening met het feit dat je eventueel gevolgde MOOCs niet zo maar kunt inwisselen voor studiepunten en beschouw het met name als een manier om jezelf te verrijken.