Actuele onderwerpen

DOORBRAAK IN ZOEKTOCHT NAAR OORZAAK VAN DE ZIEKTE VAN PARKINSON

Eén enkel misvormd eiwit zou wel eens verantwoordelijk kunnen zijn voor de ziekte Parkinson. Het stofje beschadigt mogelijk de hersenen die daardoor verkeerde opdrachten geven aan de zenuwen. Nanobiophysics, een bijzonder succesvolle vakgroep van de UT, achterhaalde welke fase in de vorming van het eiwit fataal is.

Het aantal mensen met de ziekte Parkinson wordt in Nederland geschat op 50.000. Patiënten krijgen met het voortduren van de ziekte steeds meer bewegingsstoornissen, zoals tremors, ofwel het herhaaldelijk schudden van lichaamsdelen, en stijfheid. Eenmaal begonnen zijn de symptomen niet meer omkeerbaar. Na verloop van tijd worden patiënten steeds meer afhankelijk van hun omgeving.

Samenklonteringen van eiwitten
Parkinson is een ziekte van het centraal zenuwstelsel: de hersenen. Lang was volstrekt onduidelijk wat de aandoening veroorzaakt. Inmiddels blijkt dat een klein stofje een grote rol zou kunnen spelen in het verloop van de ziekte. Het eiwit alfa-synucleine (aS) is een eiwit dat in de hersenen van ieder mens aanwezig is. Maar soms gaat er iets mis, en vormt het eiwit samenklonteringen die de hersencellen kapot maken.

parkinson

parkinson2

Schematiche weergave van de samenklontering van het eiwit alfa-synucleine (aS)

Nanobiophysics
UT-hoogleraar Vinod Subramaniam staat aan het hoofd van de onderzoeksgroep Nanobiophysics. Hij en zijn medewerkers ontdekten in het lab op welke manier de misvorming gebeurt en vooral op welk moment in dat proces aS het meest schadelijk zou kunnen zijn voor een hersencel. Het blijkt een moment te zijn nogal aan het begin van het proces. Met de opgedane kennis is het misschien wel mogelijk om -in de toekomst - medicijnen te maken die juist op dat fatale moment werkzaam zijn. Bijvoorbeeld om dat moment sneller te laten verlopen, zodat de kans dat er iets mis gaat, kleiner is.

De vooruitzichten zijn veelbelovend, maar het onderzoek is nog lang niet af. Om Nanobiophysics te stimuleren, kende NWO, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, de groep in 2009 een TOP-subsidie van 720.000 euro toe. Bovendien wordt de Nanobiophysics onderzoeksgroep ondersteund door de Stichting Internationaal Parkinsons Fonds.

Meer misvormde eiwitten
Ook bij andere hersenziektes spelen misvormde eiwitten een rol. Bij Alzheimer bijvoorbeeld, de belangrijkste veroorzaker van dementie, is een foute vorm van amyloide-bèta de boosdoener. Momenteel zijn in Nederland 250.000 Alzheimerpatiënten bekend. Dat is vijf keer zoveel als het aantal mensen met Parkinson. De wens van Subramaniam om het werkgebied van zijn groep in de toekomst uit te breiden naar andere eiwitten, zou dan ook van grote maatschappelijke betekenis kunnen blijken.