Psychische problematiek

studeren met een vorm van Autisme

Bij studenten met een vorm van autisme worden sensorische prikkels en informatie in de hersenen anders verwerkt. 

Autisme is een pervasieve ontwikkelstoornis: de aandoening heeft invloed op meerdere levengebieden.  

Kenmerken

Autisme komt per persoon anders tot uiting. De kenmerken zijn niet op elke student met een vorm van autisme van toepassing. Een ASS uit zich meestal in beperkingen op drie gebieden:

  • De verbale en non-verbale communicatie.
    Focus op feitelijke informatie, appelerende communicatie en non-verbale signalen worden niet altijd opgepakt waardoor gesprekken verkeerd worden begrepen.
  • De sociale interactie en sociale communicatie.
  • Het verbeeldings- en voorstellingsvermogen.

Positieve eigenschappen:

  • Doorgaans een goed geheugen en sterk inzicht.
  • Sterk logisch en analytisch vermogen.
  • Punctueel.
  • Denken is origineel.
  • Oog voor detail.
  • Loyaal en eerlijk.

Problemen in de onderwijssituatie

Studenten met een vorm van autisme ervaren vooral problemen bij:

  • Verwerken van (gesproken) informatie (colleges).
  • Leggen van verbanden, abstractievermogen (uitvoeren van opdrachten).
  • Tempostuderen.
  • Flexibiliteit (als de opzet op planning veranderd binnen de opleiding of projectgroep).
  • Herkennen van structuur en samenhang (hoofdzaak/bijzaak, wat moet ik leren), aanbrengen van structuur, overzicht krijgen en houden.
  • Plannen van een studiedag, collegeblok.
  • Studiedruk (combinatie van projectvakken en theoretische vakken).
  • Samenwerken en overleg.
  • Discussietempo met onduidelijke structuur.
  • Initiatieven nemen.
  • Prioriteiten stellen.
  • Zelfstandig opgang komen (zelfstudie).
  • Regelen van praktische zaken rondom studeren.
  • Concentratie bij overprikkeling.
  • Presenteren.
  • Deadlines.

mogelijke onderwijsmaatregelen en voorzieningen

Een verklaring is nodig die de aanvraag voorzieningen en regelingen wegens persoonlijke omstandigheden rechtvaardigt. Procedure aanvraag voorzieningen: raadpleeg het stappenplan.

begeleiding

  • Periodieke korte begeleidingsgesprekken met agendapunten.
  • Studiebegeleiding gericht op structuur, heldere en realistische studieplanning (op maat), samenwerking en communicatie met docenten en medestudenten.
  • Inhoud van gesprekken en gemaakte afspraken kort samenvatten en toegankelijk communiceren via email en toegankelijk vastleggen.
  • Duidelijke afspraken maken over zaken wat de begeleider wel en niet gaat doen.
  • Wijs de student de weg naar extra ondersteuning binnen de UT of naar externe begeleiding.
  • Bespreek en bied hulp bij het maken van een aangepast haalbaar programma (maatwerk) om ruimte te geven voor een eventuele therapeutische behandeling.

onderwijsmaatregelen

  • Beperken van lokaalwisselingen.
  • Werken in kleine groepen.
  • Vaste practicumpartner.
  • Vaste werkgroepruimte.

Toetsvoorzieningen

  • Extra toetstijd.
  • Aparte (prikkelarme) toetsruimte.

Bruikbare hulpmiddelen

De geboden tools zijn niet bedoeld ter vervanging van professionele psychologische of medische hulpverlening, maar een aanvulling op de gewone 'spreekkamerhulpverlening' bij een bevoegde (huis)arts of psycholoog. Neem bij psychische klachten contact op met de studentenpsycholoog of een externe reguliere hulpverlener.

  • Mindmeister of bubbl.us
    On-line mindmapsoftware  voor het maken van gestructureerde samenvattingen en instrument bij een brainstormsessie.
  • Kurzweil (UT licentie)
    Hulpmiddel bij het structureren van teksten; met visuele en auditieve ondersteuning.
  • Timetimer (of tijdwekker) waarmee de student zichzelf dwingt een bepaalde tijd met iets bezig te zijn. Ook als app op mobiele telefoon beschikbaar.
  • App studie coach
    Digitale coach stimuleert studenten in het beroeps- en hoger onderwijs zelfstandig te werken. Ontwikkeld door Stichting Dr. Leo Kannerhuis, centrum voor autisme. Verkrijgbaar in de App store.
  • AutThere app 
    Sociale app voor jongeren met autisme. App store en Google Play store.
  • App Sociaal Op Stap 
    Ondersteunt jongeren met autisme in sociale situaties. App store en Google Play store.

Interne Aanbod begeleiding

Voor opleidingsgebonden begeleiding is de studieadviseur van de opleiding het eerste aanspreekpunt.
Voor opleidingoverstijgende individuele begeleiding en advisering zijn de studentbegeleiders van Student Affairs Coaching & Counselling te raadplegen.

interne aanbod ondersteuning

UT ondersteuningsaanbod van trainingen, workshops, studievaardigheden.

regelingen bij studiebeperking

Raadpleeg de studentendecaan bij interne en externe (financiële) regelingen.

UT regelingen

  • BSA (Bindend Studieadvies).
  • FOBOS (Financiële Ondersteuning Bijzondere Omstandigheden Student).

Externe regelingen

externe aanbod begeleiding en ondersteuning

  • De doortrapper
    Robbert Noordhoek, van de doortrapper, professionele coach en begeleider van jongeren en jong volwassenen uit Twente met een vorm van autisme en/of ADHD
  • Gijs Horvers
    Ervaringsdeskundige en professional coach en levensloopbegeleider.
  • Autisme Academie 
    Gespecialiseerd in autisme & communicatie. Cursussen aan professionals, trainingen en ontwikkelingstrajecten gericht op persoonlijke ontwikkeling van (jong)volwassenen met een vorm van autisme met een normale tot hoge intelligentie en hun naaste omgeving.
  • Actoo-Twente 
    Coaching en ondersteuning van studenten met een ASS en ADHD. Biedt praktische begeleiding en ondersteuning bij planning, organisatie en uitvoering.
  • Zorgondernemers-Twente 
    Begeleiding en ondersteuning bij o.a. zelfstandig wonen, organisatie en planning van de studie.
  • Studiesucces Twente
    Niet-vakinhoudelijke hulp, begeleiding en advies bij leren en studeren.
  • Stumass
    Begeleiding HO-studenten met een Autisme Spectrum Stoornis (ASS) naar zelfstandig wonen in combinatie met hulp bij het ontwikkelen van vaardigheden om succesvol te studeren. Stumass zorgt ervoor dat de zelfredzaamheid groter wordt en de student vaardigheden ontwikkelt die nodig zijn voor studie en wonen. Stumass biedt ambulante (leef)begeleiding bij zelfstandig wonen. Dit is ook mogelijk ter overbrugging als de zelfstandig wonende student op de wachtlijst staat voor begeleid wonen.
  • RIBW 
    (Ambulante)begeleiding op gebied van wonen, werken en welzijn van mensen met psychiatrische en/of psychosociale problemen.
  • Iets drinken,  
    Maandelijkse netwerkborrel voor normaal tot hoogbegaafde volwassenen met een vorm van autisme met als doel: nieuwe mensen ontmoeten en iets drinken (samenwerking Asociale kaart, belangenorganisatie voor normaal tot hoogbegaafde volwassen met een vorm van autisme).

Raadpleeg tevens het externe aanbod bij studeren met psychische problematiek.

tips voor docenten

  • Aantekeningen/samenvatting/sheets/lesstof vooraf digitaal of op papier beschikbaar stellen.
  • Nieuwe woorden herhalen en opschrijven.
  • Duidelijke structuur in onderwijsactiviteiten.
  • Heldere afspraken, geef duidelijk aan wat je verwacht van de student.
  • Gebruik duidelijke taal (geen woordgrapjes of beeldspraak).
  • Mogelijkheid tot vragen stellen per e-mail/telefoon na de les.
  • Duidelijke feedback en spreek de student persoonlijk aan wanneer instructies niet worden opgevolgd.
  • In kleine groepen laten werken.

Raadpleeg informatiebronnen en het overzicht deskundigheid bevorderende activiteiten voor docenten en studiebegeleiders.

tips voor studenten

Maak gebruik van het ondersteunende UT-aanbod. Raadpleeg tips voor studieaanpak.

Geroosterde onderwijsvormen

  • College voorbereiden, kijk of er college sheets beschikbaar zijn (blackboard). Neem ze door en mee naar het college.
  • Voicerecorder gebruiken (opname colleges).
  • Stel vragen na college of via email.
  • Structureer de aantekeningen (maak mappen per vak).
  • Vraag docent naar collegestof in digitale vorm.
  • Vaste partner bij practica.
  • Ga bij colleges en tentamens vooraan zitten zodat je niet afgeleid wordt.

Groepswerk

  • Gebruik een overzichtelijke agenda of digitale organiser (op telefoon) voor je afspraken en studeertijd.
  • Gebruik voicerecorder voor belangrijke discussies.
  • Taakverdeling: doen waar je goed in bent.
  • Communiceren aan de werkgroep hoe je het beste werkt; informeren over je beperking op gebied van informatie verwerken en communicatie.
  • Vaste partner bij werkgroepen.
  • Maak goede afspraken over taken en pauzes bij groepsopdrachten.
  • Planning maken.
  • Online samenwerken (bv. in BlackBoard/Dropbox/Google Drive).
  • Presentatievaardigheden trainen (actuele  UT ondersteuningsaanbod).

Zelfstudie

  • Gebruik een overzichtelijke (digitale) agenda, maak een dagplanning.
  • Splits taken op in haalbare stappen.
  • Actief studeren (onderstrepen, samenvatten, hardop lezen of gebruik tekst-naar-spraaksoftware).
  • Geheugensteuntjes zoals memo-briefjes.
  • Zorg voor een georganiseerde werkplek (opgeruimd bureau).
  • Zorg voor een goede bureauverlichting.
  • Pas het contrast van je laptop aan.
  • Stel prioriteiten, splits taken op in haalbare stappen.
  • Gebruik oordopjes bij snelle afleiding.
  • Gebruik tijdwekker/timetimer.
  • Gebruik een individuele stille studieplek.
  • Samenvattingen maken mbv mindmappen (of verkrijgen van samenvattingen van medestudenten).
  • Studeersnel.nl: online leerplatform voor het delen van documenten (samenvattingen, oude tentamens, college aantekeningen en uitwerkingen).  
  • Stel vragen als de opdracht niet duidelijk is.
  • Studietips

Stage/afstuderen

  • Geregelde (schriftelijke) afspraken met begeleider.
  • Stel vragen per mail.
  • Koppel gemaakte afspraken terug via email.
  • Takenlijstjes maken.

informatiebronnen

literatuur/publicaties

Informatie voor begeleiders

Algemeen:

Romans:

websites

  • Autisme en studeren
    Informatie over studeren met autisme van de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA).
  • Autism&uni 
    Onderzoekt, ontwerpt, bouwt en evalueert hulpmiddelen om mensen met autisme te helpen toegang te krijgen tot het Hoger Onderwijs en te slagen in hun studie.
  • Autsider
    Informatie en steuncentrum voor jongeren en volwassenen over autisme.
  • kabass 
    Voor jongvolwassenen met ASS met informatie, hulpmiddelen, links en tips binnen allerlei thema's.
  • Leo Kannerhuis 
    Expertisecentrum voor autisme.
  • Studeren met autisme
    Een educatief pakket 'Geprikkeld om te weten - studeren met autisme dat bestaat uit een website, een documentaire en een boek.
  • Ondersteuning van studenten met autisme
    Informatie over ondersteunen van studenten met ASS en wat wel en niet werkt. Handicap & Studie
  • Tony Attwood’s website
    Guide for parents, professionals and people with Asperger’s syndrome and their partners. 
  • PASNederland
    Onafhankelijke belangenvereniging voor en door normaal- tot hoogbegaafde volwassen personen met autisme.

Video/films

  • Mentale leeftijden - Martine Delfos (Stichting Autipassend Onderwijs Utrecht)
  • Autisme voor docenten - videowebsite voor docenten over studenten met autisme en hun begeleiding. Korte filmpjes, animaties, en portretten over autisme, kenmerken van autisme en wat autisme betekent voor leren en voor het volgen van onderwijs.
  • The autism hangout - serie youtube filmpjes met vragen over het syndroom van Asperger waarop Asperger specialist Dr. Tony Attwood antwoord geeft.
  • Op jezelf - DVD. In deze film vertellen twee jongeren met autisme hoe zij hun studie op de universiteit en de Hogeschool aanpakken. Verkorte versie van Op jezelf.
  • Van Pi-man naar student - portret van een student met autisme tijdens zijn overgang van het voortgezet onderwijs naar een technische universiteit. Trailer Pi-man.
  • Student met autisme aan de TUDelft.
  • BenX - de film volgt het leven een 17 jarige jongen met Asperger. Gebaseerd op het boek 'Niets was alles wat hij zei' van Nic Balthazar. 
  • Speelfilms met autisme als thema.