Shaping support, side by side – a multi-step approach toward digital inclusion interventions for households in poverty Proefschrift Lilian Boerkamp

Het is moeilijk om de hedendaagse samenleving voor te stellen zonder het internet. Hoewel veel mensen profiteren van de kansen en mogelijkheden die de online wereld biedt, versterken digitale ongelijkheden bestaande sociale ongelijkheden. Armoede en digitale uitsluiting zijn nauw met elkaar verweven en creëren een vicieuze cirkel waarin beperkte toegang tot digitale middelen sociale en economische achterstand kan verergeren. Verschillende studies hebben geprobeerd bestaande digitale ongelijkheden in kaart te brengen en barrières voor internetappropriatie te identificeren. De vragen hoe deze barrières het leven van mensen beïnvloeden, waarom ze bestaan en hoe ze op een passende manier kunnen worden weggenomen, blijven echter grotendeels onbeantwoord. Wat wel duidelijk is, is dat adequate ondersteuning een geïntegreerde aanpak vereist die alle elementen van internetappropriatie omvat: houding en motivatie, materiële toegang, vaardigheden en gebruik. Dit zal op zijn beurt een positieve invloed hebben op de economische, sociale, culturele en persoonlijke levensdomeinen. Dit proefschrift hanteert een kwalitatieve benadering om deze dynamieken diepgaand te verkennen. Het centrale doel is te begrijpen hoe huishoudens die armoede ervaren het beste ondersteund kunnen worden om internetgebruik te benutten als instrument voor het verbeteren van hun sociale positie en algemene levenskansen.

Dit proefschrift begon met een systematische literatuurstudie waarin barrières en uitkomsten van internetgebruik voor huishoudens die armoede ervaren werden onderzocht, gevolgd door interviews met Nederlandse sociaal werkers die hun ervaringen deelden met betrekking tot digitale inclusie en armoede. Voortbouwend op deze perspectieven voerden we interviews uit met Nederlandse ouders die in armoede leven en woonachtig zijn in de gemeente Enschede. We vroegen de ouders naar hun ervaringen met internetgebruik, welke barrières zij tegenkomen en waar zij ondersteuning kunnen gebruiken. Deze inzichten werden vervolgens vertaald naar concrete ondersteuning via een cocreatiesessie en een focusgroep, wat resulteerde in de ontwikkeling van de digitale-inclusie-interventie ‘Samen wegwijs op het internet’ (SWOI). SWOI werd vervolgens geïmplementeerd en geëvalueerd, waarbij de geleerde lessen in dit proefschrift zijn vastgelegd en geanalyseerd. Door deze meerstaps kwalitatieve aanpak draagt het proefschrift bij aan een dieper begrip van hoe effectieve en contextgevoelige digitale-inclusie-interventies kunnen worden ontworpen, geïmplementeerd en duurzaam verankerd voor huishoudens die te maken hebben met economische achterstand.

Tot slot biedt dit proefschrift inzicht in de complexe dynamieken van digitale inclusie en armoede. De stapsgewijze, participatieve aanpak — waarbij relevante stakeholders actief werden betrokken gedurende het gehele onderzoeksproces — bleek essentieel voor het ontwikkelen van een genuanceerd begrip van deze dynamieken. Het kwalitatieve onderzoek leidde tot de ontwikkeling van een digitale-inclusie-interventie, die zeer positief werd ontvangen door de deelnemende ouders. Daarnaast kwam de samenhang tussen digitale ongelijkheid en sociale ongelijkheid duidelijk naar voren. De SWOI-interventie leverde positieve resultaten op, die ook zichtbaar waren in de sociale en persoonlijke levensdomeinen. Ouders lieten een toename zien in sociale verbondenheid en zelfvertrouwen in het gebruik van internet. Het vermogen om zich te bewegen in en deel te nemen aan de digitale wereld heeft voordelen die verder reiken dan technologie alleen en draagt bij aan bredere sociale participatie, empowerment en welzijn.