Science-media relationships in times of crisis and transformation Promotie Anouk de Jong

Voor meer informatie zie de Engelse website. 

Samenvatting proefschrift: Science-media relationships in times of crisis and transformation (Relaties tussen wetenschap en media in tijden van crisis en transformatie)

Grote maatschappelijke uitdagingen, waaronder klimaatverandering, pandemieën en ontwrichtende technologische ontwikkelingen, wijzen op de waarde van wetenschap voor de samenleving. Wetenschapsjournalistiek speelt een cruciale rol in het vervullen van de maatschappelijke behoefte aan wetenschappelijke informatie, maar de relaties tussen wetenschappers en journalisten ondergaan diepgaande veranderingen. Daarom onderzoekt dit proefschrift welke uitdagingen voortkomen uit de hedendaagse veranderingen in de relaties tussen wetenschap en media, en wat de implicaties zijn voor de rollen en verantwoordelijkheden van wetenschappers en journalisten.

Veranderende medialandschappen leiden tot dalende financiering en toenemende concurrentie en tijdsdruk voor wetenschapsjournalisten. Tegelijkertijd nemen onderzoekers en onderzoeksinstituten steeds vaker actief en strategisch deel aan publieke debatten, door de zogeheten medialisatie van wetenschap. De combinatie van deze trends maakt journalisten afhankelijker van de informatie die onderzoeksorganisaties verstrekken, wat zorgen oproept over de onafhankelijkheid en kritische aard van de wetenschapsjournalistiek.

Deze kwesties werden duidelijk zichtbaar tijdens de COVID-19-pandemie, omdat er een dringende behoefte was aan betrouwbare informatie en wetenschappers en journalisten onder druk nauw moesten samenwerken. Wetenschappers worstelden met het vinden van een balans tussen hun verantwoordelijkheden om te informeren en adviseren, terwijl journalisten kritisch en onafhankelijk moesten blijven om hun publiek goed te informeren. Tegelijkertijd gebruikten beide partijen veel visualisaties van wetenschappelijke modellen, zoals de flatten-the-curve-grafieken, om het verloop van de pandemie te voorspellen en te illustreren. Deze visualisaties vragen om speciale aandacht, omdat het moeilijk is om ze goed te interpreteren en uit te leggen.

Vergelijkbare dynamieken komen naar voren in de berichtgeving over generatieve kunstmatige intelligentie (AI), wat zowel een onderwerp van verslaggeving is als een ontwrichtende technologie die journalistieke praktijken transformeert. AI kan journalisten ondersteunen bij routinetaken, maar roept ook zorgen op over nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en transparantie in de wetenschapsjournalistiek.

Samengenomen laten de bevindingen zien dat nauwere samenwerking tussen wetenschappers en journalisten het wederzijds begrip kan vergroten, maar ook kan leiden tot minder onafhankelijke en kritische journalistieke berichtgeving. In een tijd van toenemende misinformatie en toenemend gebruik van preprints en AI wordt het beoordelen van de kwaliteit van wetenschappelijke informatie steeds complexer. Dit proefschrift heroverweegt daarom de rollen en verantwoordelijkheden van zowel wetenschappers als journalisten, om inzicht te bieden in hoe zij kunnen bijdragen aan betrouwbare wetenschapsjournalistiek in tijden van crisis en transformatie.

Anouk de Jong is een PhD-kandidaat in de sectie Communication Science van de faculteit Behavioural, Management and Social Science (BMS) aan de Universiteit Twente in Enschede. Zij zal op woensdag 15 oktober 2025 om 16:45 haar PhD verdedigen in de Prof. dr. G. berkhoff Zaal in gebouw de Waaier van de Universiteit Twente, voorafgegaan door een lekenpraatje om 16:30 uur. De titel van haar proefschrift is “Science-media relationships in times of crisis and transformation”. Prof.dr. Menno D.T. de Jong is de promotor en dr. Anne M. Dijkstra en dr. Miles A.J. MacLeod zijn copromotoren.