Lesmateriaal Wetenschap & Techniek

Handleiding voor werkbijeenkomsten docentontwerpteams

http://www.alexanderdesign.nl/components/com_praisefolio/images/items/2e283985beccc28985ca120c373c43104d0a6bad56e97_small.png


Werkbijeenkomsten docententeams Twente’s got Talent

Handleiding

Vooraf:

Rol van begeleider uit het projectteam in het team:

  • Levert de structuur aan voor het werken in het team
  • Coacht op het gebied van samenwerken
  • Levert vakinhoudelijke/vakdidactische informatie (vnl. op het gebied van natuur- en techniekonderwijs) op het moment dat er behoefte aan is
  • Als er ondersteuning op het gebied van ICT nodig is kan zij dit organiseren door Petra Fisser of een medewerker van QLiCT uit te nodigen
  • Als het team de verkeerde richting op lijkt te gaan, zal zij ingrijpen.

Rol van de teamleden:

  • Zijn betrokken bij het project
  • Stellen elkaar kritische vragen
  • Bereiden de bijeenkomsten voor

n.b. Er wordt niet verwacht dat alle kennis en vaardigheden vooraf aanwezig zijn bij de leerkrachten om een curriculum techniek te kunnen ontwerpen

Verder:

  • Er is een voorzitter (rouleren?)
  • Er is een notulant (rouleren?)

Het proces van curriculumontwikkeling omvat doorgaans een aantal kenmerkende fasen die ontleend worden aan het ADDIE model. De volgende fases maken minimaal deel uit van onderwijsontwikkeling:

  • Analyse: het definiëren van het probleem en het onderwijsontwikkelingsproject dat men wil uitgaan voeren
  • Ontwerp (Design): het nemen van belangrijke beslissingen over het uiteindelijke curriculum en lesmaterialen
  • Ontwikkeling (Development): ontwikkeling en revisie van het curriculum/lesmateriaal
  • Implementatie: implementatie van product en processen (of m. a.w. het uitvoeren van het ontwikkelde onderwijs)
  • Evaluatie: formatieve en summatieve evaluatie van product en processen.

Om de kans op succes van dit project te vergroten, is het verstandig om deze verschillende fasen te doorlopen. Op de volgende pagina’s staan verschillende activiteiten die kunnen helpen om deze verschillende fasen vorm te geven.

Wij wensen jullie veel succes en plezier bij dit project!

Petra Fisser p.h.g.fisser@utwente.nl

Chantal Velthuis velthuis@edith.nl

logo


BIJEENKOMST 1 Introductie en start van het project Fase: Analyse

Activiteiten:

1.Twente’s got Talent, achtergrondinformatie en doelen van het project (door Petra Fisser)

  • Waarom de keuze voor techniekonderwijs?
  • Waarom ICT in het onderwijs?
  • Kort vragenlijstonderzoek naar ict-gebruik bij techniekonderwijs

2.Behoefteanalyse met de leerkrachten d.m.v. een focusinterview (door Chantal Velthuis)

  • Wat zijn voor jou de belangrijkste redenen om wel N&T onderwijs te geven?
  • Opschrijven op groene kaarten.
  • Wat zijn voor jou de belangrijkste redenen om geen N&T onderwijs te geven?
    Opschrijven op rode kaarten.
  • Wat vinden jullie positieve punten van de ‘Techniektorens’?
  • Wat vinden jullie negatieve punten van de ‘Techniektorens’?
  • Wat vinden jullie positief aan de methode ‘Natuniek’?
  • Wat vinden jullie negatief aan de methode ‘Natuniek’?
  • Wat willen jullie graag behouden van het N&T onderwijs op de Bonifatius?
  • Wat willen jullie graag veranderen/verbeteren aan het N&T onderwijs op de Bonifatius?

3.ICT-integratie in het onderwijs (door Petra Fisser)

  • Korte uitleg van het TPACK model
  • Spelen van TPACK-the game
  • Kennismaken met technologie

4.Introductie DOT (door Chantal Velthuis)

  • planning bijeenkomsten
  • slotdag in mei
  • werkwijze DOT en rolverdelingen

5.Keuze voor een onderwerp om uit te werken binnen Twente’s got Talent
(door Chantal Velthuis)

Als er gestart wordt met curriculumontwikkeling is het van belang dat we niet direct met de concrete uitwerking aan de slag gaan en de grote lijn vergeten. Het moet stap voor stap aangepakt worden en het is raadzaam om heel algemeen na te denken over wat het probleem is en waar het team aan wil gaan werken.

  • Brainstormen: Wat wil je met het vak N&T wilt bereiken? Hoe zou N&T er op de basisschool uit moeten zien? Wat zou de meerwaarde van ICT hierbij kunnen zijn?
  • Nadenken over wat je zelf wilt bereiken en hoe dit er uit zou kunnen zien. Durf hierbij ook out-of-de-box te denken. Kijk ook eens op websites (bijvoorbeeld www.kwto.nl) voor een aantal voorbeelden. Wat zou je met dit project kunnen doen? Welke keuze maken we voor onze school?

6.Criteria voor het eindresultaat

Formuleren van eerste ontwerpprincipes oftewel alsdanomdatjes, zie kader.

Toelichting ontwerpprincipe:

Een manier om na te denken over je ontwerp is het werken met behulp van ontwerpprincipes. Een ontwerpprincipe heeft de volgende structuur (van den Akker, 1999): “Als je interventie X wilt ontwerpen voor doel/functie Y in context Z, dan wordt aanbevolen om de interventie de karakteristieken A, B en C te geven, vanwege de argumenten P, Q en R.”

In het eerste deel is het middel-doel denken van ontwerpen duidelijk te herkennen, in het tweede gedeelte speelt het onderbouwen van dit denken vanuit theoretische achtergronden een wezenlijke rol. Om het wat eenvoudiger te houden, vereenvoudigen we de formule voor ontwerpprincipes tot "alsdanomdatjes".

Als je een leeromgeving wilt ontwerpen met als doel .... dan moet je ervoor zorgen dat.... omdat.....

Aan het eind van bijeenkomst 1 is het volgende bereikt:

  • De achtergrond en de doelen van het project zijn bekend
  • Er is een gezamenlijke manier van nadenken over de integratie van ict in het onderwijs
  • Er is een keuze gemaakt voor een onderwerp dat in het project verder uitgewerkt wordt
  • Er is een start gemaakt met het formuleren van ontwerpprincipes in de vorm van ‘alsdanomdatjes’

7.Afspraken: Hoe bereiden we ons voor op de volgende bijeenkomst?

De begeleiders uit het projectteam gaan op zoek naar mogelijkheden voor ict bij het gekozen onderwerp, deze worden meegenomen en gepresenteerd op de volgende bijeenkomst en indien mogelijk ook al van te voren gedeeld via een online platform.

Het docententeam doet ideeën op over het gekozen thema, deze worden meegenomen naar de volgende bijeenkomst en indien mogelijk ook al van te voren gedeeld via een online platform.

Ruimte voor aantekeningen:










BIJEENKOMST 2 en 3 Een eerste opzet maken Fase: Ontwerp

Activiteit: het nemen van belangrijke beslissingen over het uiteindelijke product.

Tijdens de vorige bijeenkomst hebben jullie een idee gekregen waar jullie naar toe willen met het project, maar hoe moeten jullie dit nu aanpakken? Belangrijk is om eerst eens goed te kijken naar wat jullie willen/moeten bereiken. Dit kun je doen aan de hand van onderstaande hulpvragen van Tyler.

1.Welke doelen dient/wil de school nastreven op het gebied van natuuronderwijs en techniek en specifiek met de module?

2.Welke leerervaringen van kinderen zijn het meest geschikt om die doelen te behalen?

3.Hoe kunnen de leerervaringen doeltreffend worden georganiseerd?

4.Hoe kan het vastgesteld worden of de doelen zijn bereikt?

Op basis van antwoorden op deze vragen worden heldere en meetbare criteria voor het ontwerp geformuleerd. Dat kan in de vorm van ontwerpprincipes (zie kader bijeenkomst 1), in de simpelere vorm van “alsdanomdatjes” of op een andere manier die werkbaar is in jullie groep.

Activiteit: Hebben we overal aan gedacht?

De kern van een curriculum betreft voornamelijk de doelen en inhouden. Veranderingen in de kern veronderstellen meestal ook wijzigingen in veel andere aspecten met betrekking tot het (plannen van) leren, zoals materialen, de rol van de leerkracht etc. Een verhelderende manier om het een en ander in samenhang te visualiseren is het zogenaamde spinnenweb. De metafoor van het spinnenweb onderstreept het kwetsbare karakter van een curriculum. Op het moment dat er te hard aan één van de draden getrokken wordt, zonder dat de rest meebeweegt, dreigt het geheel te scheuren. Belangrijk is daarom dat jullie al deze componenten hebben doordacht en dat het een geheel vormt. Om dit te checken kunnen jullie gebruik maken van het curriculaire spinnenweb (Van den Akker, 2003).http://jongeburgers.slo.nl/images/Leerplan-spinnenweb.jpg/image.jpg?width=530&height=1060

Figuur 1: Het curriculaire spinnenweb (Van den Akker, 2003)

Curriculumcomponent

Kernvraag

Hebben we dit duidelijk?

Visie

Waartoe leren zij?


Doelen

Waarheen leren zij?


Inhoud

Wat leren zij?


Leeractiviteiten

Hoe leren zij?


Rol Leerkracht

Hoe is de rol van leraar bij hun leren?


Materiaal en bronnen

Waarmee leren zij?


Groeperingsvormen

Met wie leren zij?


Locatie

Waar leren zij?


Tijd

Wanneer leren zij?


Toetsing

Hoe wordt hun leren getoetst?


Vervolg BIJEENKOMST 2 en 3 Een eerste opzet maken Fase: Ontwerp

Activiteit: communicatie met je collega’s op school, maken van een plan van aanpak, planning en taakverdeling

Voor een grote kans van slagen van een curriculumvernieuwing is het van belang dat de ideeën vanuit het docententeam, gecommuniceerd gaan worden met jouw collega’s op school. Maak een plan om ervoor te zorgen dat deze stap niet overgeslagen wordt.

Aan het eind van bijeenkomst 3 is het volgende bereikt:

  • Heldere en meetbare criteria voor het ontwerp zijn geformuleerd
  • Het is duidelijk hoe de plannen gecommuniceerd worden met de andere collega’s op de scholen.

Afspraken maken: Hoe bereiden we ons voor op de volgende bijeenkomst?

Aan de hand van de ontwerpcriteria uit deze bijeenkomst gaan we de volgende keer kijken naar bestaande materialen. Verzamel goede voorbeelden, die direct een plek kunnen krijgen in het project. Daarnaast verzamel je ideeën waar je mogelijkheden ziet om deze op te nemen in het project. Probeer zo nodig een aantal activiteiten nog eens uit in je groep om goed te kunnen oordelen.

Mogelijke bronnen ter ondersteuning zijn:

Graft, M. v., & Kemmers, P. (2007). Leren onderzoekend en ontwerpend leren bij natuur en techniek. Den Haag: Verbreding Techniek Basisonderwijs.

http://tule.slo.nl

www.ecent.nl

BIJEENKOMST 4: Van ontwerp naar ontwikkeling Fase: Ontwikkeling

Activiteit: Op basis van de ontwerpcriteria kritisch kijken naar bestaande materialen, wat kun je gebruiken, wat kan verbeterd worden en wat moet nog ontwikkeld worden?

Iedereen heeft voorbeelden verzamelt die direct of eventueel een plek kunnen krijgen in het project. In de volgende tabel kunnen deze voorbeelden kort beschreven worden en kan worden aangegeven of het inderdaad past in de module, of er aanpassingen nodig zijn of dat ze misschien toch niet geschikt zijn:


Beschrijving activiteit

Gebruiken? Ja!

Gebruiken? Ja, maar…

Gebruiken? Nee, toch niet

1.





2.





3.





4.





5.





6.





7.





8.





9.





10.





Bedenk daarbij:

  • Voldoen de voorbeelden aan de ontwerpcriteria?
  • Heb je er al ervaring mee? Beviel het?
  • Ja, maar…. voorbeelden eventueel aanpassen en uitvoeren

Op basis van de discussie kunnen we conclusies trekken:

  • Passen de voorbeelden gezamenlijk in de projectweek?
  • Voor welke inhoudelijke doelen missen er nog activiteiten?
  • Sluiten de leerinhouden goed aan bij de doelgroep?
  • Zijn de gekozen werk- en toetsvormen consistent met de leerdoelen van het vak en sluiten ze aan de kinderen?
  • Zijn de gebruikte ICT middelen van meerwaarde voor de module?

Activiteit: Globaal invulling geven aan de module.

Activiteit: Klaar om te ontwikkelen?

Hoe gaat het? Waar staan we? Zijn de collega’s op de hoogte? Zijn we klaar om te gaan ontwikkelen? Zo ja: Plan van aanpak maken voor de concrete uitwerking van het curriculum: moeten er nog andere mensen bij het DOT betrokken worden (ouders/ medewerkers van instellingen/bedrijven/musea)? Wie gaat wat doen? Welke deadlines en productafspraken maken we?

Activiteit: Vervolg vragenlijstonderzoek naar ict-gebruik bij techniekonderwijs

Vervolg BIJEENKOMST 4: Van ontwerp naar ontwikkeling Fase: Ontwikkeling

Aan het eind van bijeenkomst 4 is het volgende bereikt:

  • Het draaiboek van de module is globaal ingevuld
  • De overige leerkrachten zijn op de hoogte stand van zaken
  • Het plan van aanpak voor de concrete uitwerking van het project is klaar

Afspraken maken: Hoe bereiden we ons voor op de volgende bijeenkomst?

Tijdens de volgende bijeenkomst gaan we activiteiten en materialen ontwikkelen. Zorg ervoor dat je de juiste informatie en materialen verzamelt en meeneemt.

Mogelijke bronnen ter ondersteuning zijn:

http://tule.slo.nl met bijbehorende leerlijn in de bijlage.

Kruijssen, E. v., & Ubels, F. (2009). Techniek en wetenschap in lesmethoden voor het basisonderwijs, bronnenboeken en websites. Arnhem/Nijmegen: VTB regio steunpunten.

--> te vinden op www.kwto.nl

BIJEENKOMSTEN 5 & 6: Ontwikkelen van concrete activiteiten Fase: Ontwikkeling

Activiteit: invulling van de projectweek met concrete activiteiten

Tijdens de bijeenkomsten 5 en 6 gaan we het draaiboek uitwerken tot concrete activiteiten en materialen.

NB: als het nodig is neem dan 3 bijeenkomsten voor deze fase, zodat alles uitgewerkt is!

Activiteit: nadenken over de implementatie

Doordenken van de implementatie (uitvoeren van de module): hoe zorgen we er voor dat overige leerkrachten/ouders ook betrokken zijn en weten wat er van hen verwacht wordt? Is er voorlichting of scholing nodig?

Aan het eind van bijeenkomst 4 is het volgende bereikt:

  • De module is ingevuld met concrete activiteiten en materialen
  • Er is een plan van aanpak gemaakt voor de implementatie (uitvoeren van de module)

Afspraken maken: Hoe bereiden we ons voor op de volgende bijeenkomst?

Na deze bijeenkomst zijn jullie klaar om de module daadwerkelijk uit te voeren. Wat moet daar nog voor gebeuren?

“BIJEENKOMST” 7 (of 8): Uitvoering van de module Fase: Implementatie

NB: Dit is geen echte bijeenkomst, maar natuurlijk de uitvoering van datgene dat jullie ontwikkeld hebben. Veel succes en plezier!

Eigen aantekeningen:






















“BIJEENKOMST” 8 (of 9): Evaluatie van de module Fase: Evaluatie

Activiteit: Evaluatie van de module

  • Hoe is het verlopen? Wat ging goed, wat kon beter? Wat vonden de leerlingen ervan?
  • Hebben we alle ontwerpcriteria kunnen verwerken in het curriculum, de activiteiten en de lesmaterialen?
  • Kunnen we dit volgend jaar weer doen op deze manier?
  • Is deze module over te dragen aan andere scholen?

Activiteit: Evaluatie van het werken in een DOT:

  • Werkt deze manier van samenwerken? Hoe ging het werken in het team? Is dit iets om vaker te doen?
  • Was het mogelijk om de collega’s te informeren en te betrekken?

Activiteit: Afsluiting vragenlijstonderzoek naar ict-gebruik bij techniekonderwijs

Eigen aantekeningen:











“BIJEENKOMST” 9 (of 10): Studiedag met andere teams Fase: Evaluatie en Disseminatie

Activiteit: Studiedag

We willen het project graag afsluiten met een studiedag waar jullie samen met andere docententeams die in dezelfde periode aan het werk zijn geweest jullie resultaat kunnen presenteren. Daarbij willen we jullie eigen collega’s uitnodigen, de collega’s van de andere scholen, docenten en studenten van de pabo Hogeschool Edith Stein, leden van het overkoepelende project Twente’s got Talent en medewerkers van de Provincie Overijssel.

De precieze datum willen we zo snel mogelijk met jullie afstemmen!