1997

97-04

WETENSCHAPSAGENDA 97/04 03/03/97

Agenda

Samenvattingen promoties

Persberichten

Stellingen

Deze wetenschapsagenda is een periodieke uitgave van de Universiteit Twente. Zij verschijnt ± 20 maal per jaar in een oplage van 500 stuks. Bel ons voor nadere informatie of een gratis abonnement.

Bij voldoende belangstelling kunnen wij de Wetenschapsagenda ook verspreiden via E-mail. Bel hiervoor 053-4894075 of mail: a.m.dijkstra@veb.utwente.nl

AGENDA

Promoties / Oraties

7 maart, 15.00 uur Promotie
Ing. E.A.M. Klumperink
Elektrotechniek
'Transconductance based CMOS circuits; circuit generation, classification and analysis'

7 maart, 16.45 uur Promotie Mw. ir. G.W. Busser
Chemische Technologie
'Preparation, characterization and catalytic properties of polymer stabilized highly dispersed rhodium'

13 maart, 13.15 uur Promotie
Ir. W.P. van Hoorn
Chemische Technologie
'Conformational and Dynamical Properties of Calixarenes'

14 maart, 15.00 uur Promotie Ir. B.D. Carleer
Werktuigbouwkunde
'Finite Element Analysis of Deep Drawing'

14 maart, 16.45 uur Promotie
Mw.drs. M.W.J.A. Braam-Voeten
Toegepaste Onderwijskunde
'Van taaltheorie naar taaltherapie'

20 maart, 16.00 uur Oratie Prof. dr. C.A. Blitterswijk
BioMedisch Technologisch Instituut

21 maart, 13.15 uur Promotie
Drs. B.G. Doornekamp
Toegepaste Onderwijskunde
'Probleemoplossen bij techniek. Een studie naar effectieve domeinspecifieke ontwerprichtlijnen'

21 maart, 15.00 uur Promotie Ir. E.E.B. Meuleman
Chemische Technologie
'Removal of trace organic contaminants from water by pervaporation'

21 maart, 16.45 uur Promotie
Mw. drs. E.M. van der Wardt
Wijsbegeerte en MaatschappijWetenschappen
'Reuma in beeld'

27 maart, 13.15 uur Promotie
Ir. R. von Schomberg
Wijsbegeerte en MaatschappijWetenschappen
'Argumentatie in de context van een wetenschappelijke controverse'

27 maart, 15.00 uur Promotie
Ir. W. Wolthers
Technische Natuurkunde
'Rheology of Depletion Flocculated Colloidal Dispersions'

*3 april, 13.15 uur Promotie
ir. P.S.A. Middelhoek
Informatica
'Transformational Design: an architecture independent interactive design methodology for the syntesis of correct and efficient digital systems'

*3 april, 16.00 uur Oratie
prof. mr. ir. A. Louët Feisser
Technologie & Management

*4 april, 13.15 uur Promotie
Mw. ir. D. van de Belt
Werktuigbouwkunde
'Simulation of Walking Using Optimal Control'

*4 april, 15.00 uur Promotie Ir. J.E. Elshof
Chemische Technologie
'Dense Inorganic Membranes - Studies on Transport Properties, Defect Chemistry and Catalytic Behaviour'

11 april, 15.00 uur Promotie
ir. R.G.J. Arendsen
Elektrotechniek
'Defect Based Test Selection for Large Mixed-Signal Circuits'

11 april, 16.45 uur Promotie
ir. D.C.L. van Geest
Elektrotechniek
'Simulation and Optimisation of Circuit-level Reliability for Long-term Failure Mechanisms'

18 april, 13.15 uur Promotie
ir. F. Zanow
Technische Natuurkunde
'Realistically Shaped Models of the Head and their Application to EEG and MEG'

18 april, 16.45 uur Promotie
drs. H. van der Kolk
Bestuurskunde
'Electorale Controle'

24 april, 15.00 uur Promotie
ir. C. Damen
Technische Natuurkunde
'Reactive patterning techniques for high-Tc superconductors'

24 april, 16.45 uur Promotie
ir. L. van der Steen
Elektrotechniek
'Damping of stick-slip torsional drillstring oscillations'

25 april, 13.15 uur Promotie
ir. K.H. de Haas
Technische Natuurkunde
'Rheology and Deformation of Dispersed Lipid Bilayer Vesicles'

25 april, 15.00 uur Promotie
ir. J.L.G. Steenhuijsen
Elektrotechniek
'Stress and strain in atheroclerotic arteries during balloon angroplasty'

De met * gemerkte evenementen betreffen nieuw opgenomen activiteiten t.o.v. de vorige uitgave van de Wetenschapsagenda. Promoties en Oraties: Tenzij anders vermeld vinden alle promoties en oraties plaats in het BB-gebouw, zaal 2.

SAMENVATTINGEN PROMOTIES


Chromosomen bekeken

28 februari 1997 16.45 uur

promotie ir. C.J. de Grauw: 'Structural studies of polytene chromosomes and bone implant coatings. Raman microspectroscopy and Atomic force microscopy'

DNA is een belangrijk bestanddeel van chromosomen: het geeft codes aan voor de genen. Toch is er nog maar weinig over bekend. De Grauw bestudeerde de samenstelling structuur en functie van de bandenstructuur in polytene chromosomen uit de larven van fruitvliegjes en mugjes. Deze zijn groter dan menselijke, zodat onderzoek naar het bandenpatroon van donkere banden en lichtere interbanden hierin wat eenvoudiger is. Hij gebruikte hiervoor Raman en Atomic Force microscopie. Raman microscopie werkt met laserlicht. De Grauw bestraalde een chromosoom met een laser, waarna hij het verstrooide licht analyseerde. Zo ontrok hij uit het Ramanspectrum van de chromosomen informatie over de structuur en chemische samenstelling ervan. De banden bleken twee structureel verschillende regionen te vormen. De Grauw toonde met Raman microscopie dat de donkere banden meer DNA en daaraan geassocieerd eiwit bevatten dan de lichtere interbanden. En de interbanden bevatten relatief meer eiwit met DNA-inhoud dan de donkere banden. Met Atomic Force Microscopie (AFM) ontdekte De Grauw dat banden uit een compacte massa van DNA fibers bestaan, terwijl interbanden een meer open structuur bezitten. In deze open structuur van de interbanden kan AFM bepaalde DNA fiberstructuren zichtbaar maken, die overeen komen met fiberstructuren uit humane chromosomen. De Raman microscopie bleek zeer geschikt om kristallijniteiten van botimplantaatcoatings te bepalen. Een botimplantaat hecht niet goed genoeg aan het bot en wordt daarom bedekt met een coating die zowel aan het bot als aan het implantaat hecht, zodat deze aan elkaar groeien. Het aanhechten van bepaalde materialen hangt af van de kristallijnniteiten van de stoffen. De Grauw gebruikte Raman microscopie om deze bij de coatings te bepalen. Het Raman spectroscopie-onderzoek van De Grauw is toonaangevend en vindt internationaal waardering en navolging. Onderzoek aan de structuur en opbouw van chromosomen heeft nog een lange weg te gaan, maar het is op de goede weg.

promotor prof.dr. J. Greve

copromotor dr. C. Otto

informatie drs. A.M.Dijkstra, telefoon (053) 489 43 85

leraren leren leren

promotie mw. drs. M.G.Roes: 'Nascholing op basis van lesvoorbeelden in de context van curriculumvernieuwing'

Ingrijpende curriculumvernieuwingen, zoals de invoering van de basisvorming in het voortgezet onderwijs, vragen een andere rol van de leraar. Realisatie hiervan vereist een gedegen aanpak. Mw. drs. M.G. Roes beschrijft hiervoor een combinatie van concrete lesvoorbeelden en nascholing. Eerst formuleerde zij functies van nascholing, waarna ze de bijdrage van lesvoorbeelden en de implicaties voor hun kenmerken analyseerde. Roes ontwikkelde twee nascholingscursussen: spreken en luisteren voor het vak Nederlands en onderzoeksvaardigheden voor natuur- en scheikunde. In deze cursussen staan schriftelijke, in de praktijk beproefde lesvoorbeelden en video-opnamen van lesvoorbeelden centraal. De effectiviteit van de cursussen leidde ze af uit de mate van doorwerking bij de deelnemers: ze onderzocht of en hoe zij de aangereikte lesaanpak zelf in praktijk brachten en hoe zij de vernieuwing beoordeelden. Het zelf uitvoeren van de lesvoorbeelden bleek JJn van de meest krachtige componenten van nascholing. Dit gaf zicht op de reacties van leerlingen, de uitvoerbaarheid van de vernieuwing en de gevolgen voor de eigen rol.

Het onderzoek toont aan dat korte nascholingscursussen met concrete lesvoorbeelden geschikt zijn om docenten te informeren over een vakdidactische vernieuwing en ze bewust te maken van de gevolgen voor hun lespraktijk. Voor een succesvolle realisatie van deze vernieuwing in de dagelijkse lespraktijk is opname in langere nascholingscursussen echter noodzakelijk. Het onderzoek van Roes maakt deel uit van een gezamenlijk initiatief van de vakgroep Curriculumtechnologie van de faculteit Toegepaste Onderwijskunde van de Universiteit Twente en de afdeling Algemeen Voortgezet Onderwijs van het Instituut voor Leerplanontwikkeling (SLO).

De promotie vond plaats op 21 februari jongstleden.

promotoren prof.dr. Tj. Plomp en prof.dr. J.J.H. van den Akker

informatie drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 43 85

elegant ontwerpen van elektronica

*7 maart 15.00 uur

promotie ing. E.A.M. Klumperink: 'Transconductance based CMOS Circuits: circuit generation, classification and analysis'

Ook in de digitale wereld blijft analoge elektronica onmisbaar: de 'buitenwereld' verstaat immers alleen signalen die niet louter bestaan uit enen en nullen. Het meten van een temperatuur of lichtsterkte, of het aansturen van een elektromotor of luidspreker blijft een analoge aangelegenheid. De kunst van het analoog ontwerpen is vaak gebaseerd op intuïtie. Het vinden van een elegante oplossing - met bij voorkeur zo weinig mogelijk componenten - is voortdurend het streven. Beter nog is volgens Klumperink een systematische aanpak, waarmee bovendien het ontwerpproces voor een deel is te automatiseren. Hij kiest in zijn proefschrift voor de transconductor als basisbouwsteen, een eenvoudige schakeling die een uitgangsstroom levert waarvan de sterkte afhangt van de spanning aan de ingang. Systematisch werkt hij vervolgens alle combinaties uit die met twee van deze transconductors mogelijk zijn. Zo ontstaan schakelingen die een bruikbaar verband hebben tussen in- en uitgangssignaal, bijvoorbeeld een lineair, kwadratisch of exponentieel verband. Soms zijn de gevonden combinaties 'variaties op een thema', soms ook werken ze fundamenteel verschillend. Voor een helder onderscheid heeft Klumperink een aantal klassen van schakelingen gedefinieerd. Snel is daarin de meest geschikte oplossing te vinden. Behalve voor de ontwerper is de systematiek ook geschikt voor het onderwijs in ontwerptheorie.

promotor prof.ir A.J.M. van Tuyl

co-promotor prof.dr. H. Wallinga

informatie ir. W.R. van der Veen, telefoon (053) 489 42 44

computersimulaties van synthetische moleculen

* 13 maart, 13.15 uur

promotie ir. W.P. van Hoorn: 'Conformational and Dynamical Properties of Calixarenes'.

Computersimulaties kunnen het inzicht op atomair niveau vergroten. Ir. W.P. van Hoorn gebruikte computersimulaties om informatie te verzamelen over zogeheten 'calixarenen', een groep synthetische receptormoleculen. In de organische chemie worden veel metingen aan moleculen verricht met een zogeheten Nuclear Magnetic Resonance apparaat (NMR), een apparaat voor de identificatie van moleculen. NMR geeft informatie over de ruimtelijke structuur en veranderingen daarin. Daarbij is directe interpretatie helaas niet mogelijk vanwege de tijd die het apparaat voor identificatie nodig heeft. Met computersimulaties lukte het Van Hoorn wel gemeten NMR data te verklaren.

Zo is bij tetrahydroxycalix[4]areen gemeten dat de 'Cone' conformatie als een paraplu omklapt. Met de simulaties is aangetoond dat dit omklappen in vier kleine stappen verloopt -en niet zoals na de metingen was gedacht- in één grote stap. Het bovengenoemde onderzoek is door Van Hoorn uitgevoerd in samenwerking met dr. S. Fischer en prof. M. Karplus van Harvard University. Zij zijn ook de ontwerpers van de gebruikte simulatiemethode.

In ander onderzoek zijn van hexahydroxycalix[6]areen twee ruimtelijke veranderingen gemeten: pseudorotatie en inversie. Met de simulaties toonde Van Hoorn aan dat er in werkelijkheid slechts één gecombineerd pseudorotatie/inversie proces plaatsvindt. Dit is later ook door metingen bevestigd.

Van Hoorn gebruikte de computer als een 'what if' instrument. Hij keek steeds naar de mogelijke reactiepaden voor een proces waarna elk van die paden werd doorgerekend. Bepaling van het meest gunstige pad en vergelijking met data uit metingen was hierdoor mogelijk.

promotor prof. dr. ir. D.N. Reinhoudt

copromotor dr.ir. F.C.J.M. van Veggel

informatie drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 40 75.

97/17 28 februari 1997

Symposium bij Werktuigbouwkunde

Geluid, een verkeersdrempel?

De uitbreiding van Schiphol, de aanleg van de Betuwelijn en de HSL: geluidhinder is vaak een drempel voor maatschappelijke acceptatie van grote infrastructurele projecten. En niet alleen in het verkeer stijgt de vraag naar producten met een zo laag mogelijke geluidsemissie. Het werktuigbouwkundig studiegenootschap Isaac Newton organiseert op 22 april aan de Universiteit Twente een symposium dat de problematiek breed belicht.

In het symposium 'Geluid, een verkeersdrempel ?' ligt het accent op verkeerslawaai. In onderzoek, en ook in de ingenieursopleidingen, krijgt bestrijding van geluidsoverlast steeds meer aandacht. Zo is de faculteit Werktuigbouwkunde van de UT betrokken bij het landelijke project 'Stiller Treinverkeer', waarin een goederentrein wordt ontwikkeld die een factor twee minder lawaai produceert dan het huidige materieel.

Programma

Van vliegtuig tot videorecorder, van autoband tot brug: hoe krijgen we producten zo stil mogelijk? Sprekers uit de wetenschap en de industrie zullen deze vraag proberen te beantwoorden. Zo zal prof.dr.ir. J.W.G. Verheij van TNO, zelf ook nauw betrokken bij 'Stiller Treinverkeer', ingaan op de theorie en toepassing van geluidsarm ontwerpen. Sprekers van ondermeer Philips, Audi en DAF illustreren op het symposium de problematiek met productvoorbeelden.

Over geluidsarm vliegen zal spreken dr.ir. H.H. Brouwer van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium. Stillere treinen komen aan bod in de voordracht van ir. M.G. Dittrich van TNO, en over stillere bruggen spreekt ir. J.A. Bos van Holland Railconsult. Ook zijn er demonstraties van simulatie-software op het gebied van geluid. Dagvoorzitter is prof.dr.ir. H. Tijdeman van de faculteit Werktuigbouwkunde.

Noot voor de pers

Het symposium 'Geluid, een verkeersdrempel ?' begint op 22 april om 9.15 uur in het Collegezalencomplex van de Universiteit Twente. De pers is er welkom. Voor meer informatie over het symposium of voor aanmelding kunt u terecht bij de symposiumcommissie van Isaac Newton, telefoon (053) 489 25 31.


Contactpersoon Voorlichting: ir. Wiebe R. van der Veen, telefoon (053) 489 42 44.

97/20 28 februari 1997

Congres AIESEC-Twente op 10 april

Kansen in Rusland

'Rusland gaat groeien! Rusland beheerst door Maffia. Nederlanders positief over ondernemingsklimaat in Rusland. Rusland privatiseert telecombedrijven.' Dagelijks staan er artikelen over Rusland in de krant. Sommige daarvan zijn positief, andere negatief. Maar niemand weet meer precies wat er in Rusland gebeurt. Op 10 april organiseert AIESEC-Twente een congres getiteld 'Rising Russia' over de invloeden van Rusland en de kansen die het land biedt. Het congres, voor het bedrijfsleven en studenten, vindt plaats in het Collegezalencomplex van de Universiteit Twente en begint om 9.00 uur.

Na de overgang van een planeconomie naar een vrije markteconomie is er in Rusland veel gebeurd. Voor het Nederlandse bedrijfsleven liggen er op dit moment veel kansen in Rusland. Het congres gaat in op de ontwikkelingen die er aan de gang zijn en op de mogelijkheden voor bedrijven om hierop in te spelen. Verder gaan de sprekers dieper in op hoe Nederlandse ondernemers kunnen omgaan met criminaliteit en politieke instabiliteit in Rusland.

Tijdens het congres vertellen sprekers tijdens lezingen, parallelsessies en intensieve workshops over de recente economische, sociale en politieke ontwikkelingen en de mate waarin we daar nu op in moeten spelen. Zo geven dhr. drs. H.G. Van Buren (directeur van het Nederlands Centrum voor Handelsbevordering) en dhr. Parker (Senior Editor van The Economist) hun visies over de economische verwachtingen in Rusland. De verwachting is dat de Russische economie de komende jaren de grootste groei ter wereld zal doormaken. Daarnaast is er onder meer een workshop over concreet ondernemen door dhr. P.A.F. Versluis (Economische Voorlichtingsdienst) en dhr. drs. J.P. Heck (Oost-Europa Platform). Het professionele bureau 'Russia Experts' verzorgt een workshop over zakenetiquette in Rusland.


Plaats: Collegezalen Complex

Aanvang: 9.00 uur

Informatie: AIESEC-Twente, BB-gebouw,

Postbus 217, 7500 AE Enschede

Telefoon: (053) 489 39 59

Fax: (053) 430 56 89

Email: aiesec@sms.utwente.nl

Prijs: Studenten en medewerkers UT ƒ10,-

Bedrijven ƒ250,- (hele dag)

ƒ150,- (middag)


Contactpersoon Voorlichting: drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 4385.

97/21 28 februari 1997

Universiteit Twente gastheer

'Parallel Programming and Java'-conferentie

Van 12 tot en met 16 April 1997 organiseert WoTUG de conferentie 'Parallel Programming and Java' in het Dishhotel in Enschede. Hierbij treedt de Universiteit Twente op als gastheer. WoTUG is een wereldwijd netwerk van ontwerpers en wetenschappers dat parallel computing praktisch bruikbaar wil maken. Dit netwerk heeft, sinds zijn oprichting in 1984, ongeveer vijftig conferenties georganiseerd. De Europese tak van WoTUG organiseert WoTUG-20, de twintigste conferentie.

De conferentie gaat in op het ontwikkelen van parallelle programmatuur voor embedded systemen. Omdat embedded systemen in principe parallel zijn - immers de onderdelen waaruit een embedded systeem bestaan reageren elk op hun eigen manier op aangeboden ingangssignalen - ligt het voor de hand om voor de besturing van systemen met een dedicated computer (dus een embedded systeem) parallelle software te schrijven. Traditionele software-ontwikkelmethoden richten zich op de ontwikkeling van sequentiële software, omdat het programma op één computer moet draaien. Voor deze ontwikkelroute is geen formele methode beschikbaar. Hierdoor is de kwaliteit van gemaakte software niet gegarandeerd. Het programmeren van embedded systemen is een kunst die slechts een selecte groep van programmeurs verstaat. En dan is er nog geen enkele garantie te geven dat het resulterende computerprogramma correct is.

De conferentie stelt dat er wél een formele methode is waarmee voor een (parallel) systeem (parallelle) programmatuur is te maken. De theoretische grondslagen van deze formele methode waarborgen de juistheid van deze programmatuur.

Nieuwe generatie ontwerpers

De conferentie is speciaal bedoeld voor personen die (gaan) programmeren in Java of C++: de nieuwe generatie ontwerpers van embedded computer systemen. Op de conferentie staat de methodiek van het programmeren, gebaseerd op het parallel programmeren, centraal en niet de keuze van de programmeertaal. Niet vanwege mogelijke snelheidswinsten maar vanuit een oogpunt dat systemen inherent parallel zijn en dat de ontwerper van bijvoorbeeld embedded systemen dit parallellisme altijd nodig heeft tijdens het systeemontwerp. Parallellisme is een te belangrijke eigenschap om te verwaarlozen of nog erger: te verwijderen.

Toepassingen in zowel Java als in C++ illustreren dat de keuze van de programmeertaal ondergeschikt is aan de keuze van de methodiek. Vier tutorials geven op de eerste dag een praktische en theoretische onderbouwing. Voor insiders: de beschikbaarheid van multiple threading in een programmeertaal alleen is niet voldoende zonder ondersteuning van een praktische ontwerp-methodiek. Deze is op haar beurt weer gebaseerd op een grondige theoretische basis.

Parallelle programmering is ook goed bruikbaar voor ontwerpers van systemen die Structured Design Methods, als Yourdon en Object Oriented Modeling Technique gebruiken. Toepassing hiervan geeft direct een parallelle beschrijving van het te ontwerpen systeem. Na analyse daarvan is de programmeertaak gereduceerd tot een triviale, strak gedefinieerde programmeeractie.

De leiding van de conferentie is in handen van Prof. André Bakkers, hoogleraar Informatie Technologie aan de Open universiteit in Heerlen en werkzaam aan de Universiteit Twente. Meer informatie over de conferentie en aanmelding is te vinden op Internet: http://www.rt.el.utwente.nl/wotug20.


Datum: 12 - 16 april 1997

Plaats: Dish-hotel, Enschede

Aanvang tutorials: 13 april, 9.00 uur

Informatie: Prof. André Bakkers

Telefoon: (053) 489 27 94

Fax: (053) 489 22 23

E-mail: bks@el.utwente.nl

Internet: http://www.rt.el.utwente.nl/wotug20

Kosten deelname: ƒ495,-


Contactpersoon Voorlichting: drs. A.M. Dijkstra, telefoon (053) 489 43 85.

STELLINGEN


Dr. ir. W.P. van Hoorn, Chemische Technologie, Universiteit Twente:

De zeer hoge abonnementsprijzen gehanteerd door de commerciele uitgevers van sommige wetenschappelijke tijdschriften rechtvaardigen het vragen van dito vergoedingen door auteurs en referees.

De vuistregel dat de jetlag bij vluchten naar het westen minder is dan bij vluchten naar het oosten moet precies andersom gesteld worden als je een ochtendmens bent.

De werkloosheid onder jong gepromoveerden kan aanzienlijk dalen zonder extra gemeenschapsgeld te kosten, als het toch al toegekende wachtgeld als postdocbeurs mag worden aangewend.

Niet de hond of het paard is de beste vriend van de mens, maar het automatische back-up bestand.

Dr. M. Roes, Toegepaste Onderwijskunde, Universiteit Twente:

De Elfstedentocht voor wedstrijdrijders (4 januari 1997) heeft laten zien dat een verliezer tegelijkertijd winnaar kan zijn.

Het uitvallen van computers en/of netwerken op de hedendaagse werkplek draagt bij aan de 'onthaasting'.

Dat aan mist- en andere verkeersongelukken geen dwingende consequenties worden verbonden voor de nacholing van automobilisten, illustreert dat niet alleen de auto, maar ook de kennis, vaardigheden en attituden van automobilisten als heilige koeien worden beschouwd.