Verbinden van de laatste wilde landschappen van de Javaanse panter

Grote roofdieren verdwijnen uit veel delen van de wereld, naarmate hun leefgebieden krimpen en de menselijke druk toeneemt. De Javaanse panter is een uitzondering. Naar schatting leven er nog minder dan 350 volwassen dieren, allemaal op Java. Ariyanto wilde achterhalen hoe ze zich weten te handhaven.

Met cameravallen in verschillende nationale parken op het eiland bracht hij in kaart van welke prooidieren de panter afhankelijk is. De panter geeft de voorkeur aan gebieden met veel verschillende prooien, in plaats van afhankelijk te zijn van één soort. Het behoud van die gevarieerde prooidiergemeenschappen is essentieel om populaties levensvatbaar te houden waar bossen versnipperd raken, zo blijkt uit het onderzoek.

Natuurbescherming richt zich meestal op het beschermen van primair bos, het oerbos dat nooit is gekapt. De modellen van Ariyanto laten iets anders zien. Panters gebruiken regelmatig secundair en regenererend bos, het bos dat na kap weer aangroeit, en de productielandschappen naast beschermde gebieden.

Deze herstellende bossen kunnen dienen als extra leefgebied en als verbindingszones tussen anders geïsoleerde bospercelen. Bossen die lang als tweederangs werden afgedaan, blijken mogelijk juist cruciaal voor het voortbestaan van de panter.

De Javaanse luipaard (Panthera pardus melas) op jacht in het tropisch regenwoud,

Wegen, spoorlijnen en oprukkende steden versnipperen het resterende bos van Java in steeds kleinere eilandjes. Voor de panter belemmert die versnippering de uitwisseling tussen populaties en vergroot ze het risico op lokaal uitsterven. Herbebossing zou een deel van deze fragmenten weer met elkaar kunnen verbinden.

Door ecologische verbindingszones en de knelpunten die ze onderbreken in kaart te brengen, laat het werk van Ariyanto zien waar het herstel van aangetast land de meeste routes zou heropenen voor een van de meest bedreigde roofdieren van Zuidoost-Azië. Het laat zien welke gebieden als eerste hersteld moeten worden, waar de verbindingen tussen beschermde gebieden de meeste versterking nodig hebben en waar nieuwe wegen of spoorlijnen de meeste schade zouden aanrichten.

Java is een extreme versie van een probleem dat nu overal ter wereld speelt. Naarmate de mens het landschap verandert, leven grote roofdieren steeds vaker buiten beschermde gebieden in plaats van veilig daarbinnen. Ariyanto’s promotor, prof. dr. Tiejun Wang, ziet dezelfde verschuiving. “Een nationaal park alleen is niet meer genoeg,” zegt hij. “De toekomst van de panter wordt bepaald op de plekken waar mensen al wonen en werken.”

Andhika Chandra Ariyanto voerde zijn promotieonderzoek uit bij de afdeling LIFE van Faculteit ITC. Zijn promotoren waren prof. dr. Andrew K. Skidmore (ITC) en prof. dr. Tiejun Wang (Sun Yat-sen University, China). Hij verdedigt vandaag zijn proefschrift. Zijn proefschrift, Spatially explicit conservation of the Javan leopard in human-dominated landscapes, is een van de meest uitgebreide ruimtelijke analyses van de soort tot nu toe en biedt praktische handvatten voor het behoud van biodiversiteit in snel veranderende tropische landschappen.