UT-onderzoeker bouwt de schaal achter de nieuwe KNMI-hitte-indicator: ‘hittekracht’

De term gevoelstemperatuur bestaat al, maar dekt een beperktere lading. Die formule combineert alleen temperatuur en wind. Hittekracht gaat verder. De schaal is gebaseerd op de WBGT, de Wet Bulb Globe Temperature, een fysische maat die al decennia wordt gebruikt in sport- en arbeidscontexten om hitte-stress te meten. WBGT combineert temperatuur, luchtvochtigheid, windsnelheid én zonnestraling en geeft daarmee een nauwkeuriger beeld van wat hitte met het lichaam doet.

Het nadeel van WBGT is dat de waarde weinig zegt voor wie geen expert is. Een WBGT van 23 graden klinkt niet alarmerend, maar kan gelijk staan aan een luchttemperatuur van 30 graden onder belastende omstandigheden. Pereira Marghidan ontwikkelde de berekeningen om WBGT om te zetten naar een schaal van 0 tot 10. "Hittekracht 10 correspondeert met een WBGT van 32 graden of hoger. In De Bilt is dat de afgelopen dertig jaar in totaal slechts vier uur voorgekomen. Dat is uitzonderlijk", zegt Pereira Marghidan.

Niet overal in Nederland is hittekracht 10 even zeldzaam. "De hoogste hittekracht komt in het oosten vaker en langer voor dan veel mensen beseffen", vertelt Pereira Marghidan. In het oosten en zuidoosten van het land liep het aantal uren met een hittekracht van 10 de afgelopen dertig jaar op tot tientallen uren. Aan de westkust is die waarde in diezelfde periode nog nooit bereikt.

"Die regionale verschillen maken het zo belangrijk dat de KNMI-app nu de hittekracht per locatie laat zien", zegt Pereira Marghidan. Bestaande hitte-informatie is vaak gebaseerd op het dichtstbijzijnde KNMI-meetstation, dat ver weg kan staan en doorgaans in een open weiland staat opgesteld. Dat geeft een onvolledig beeld van wat mensen in een stad of dorp daadwerkelijk ervaren.

Het komt niet vaak voor dat zo’n nieuwe schaal wordt uitgebracht. Zonkracht en windkracht zijn inmiddels ingeburgerde begrippen. Pereira Marghidan hoopt dat hittekracht dezelfde weg aflegt. De schaal is vooral bedoeld voor het algemene publiek. Maar waarschijnlijk biedt hittekracht ook een interessant alternatief voor professionele gebruikers.

WBGT wordt al gebruikt als maatstaf bij sportevenementen en in arbeidsomstandigheden. Toch baseren veel werkgevers hun hittebeleid nog op de gewone luchttemperatuur van het dichtstbijzijnde KNMI-station. De WBGT en hittekracht bieden een effectiever alternatief. Veiligheidsregio’s, Rijkswaterstaat, NIPV en de politie ontvingen al een informatiebijeenkomst over de nieuwe schaal.

Carolina Pereira Marghidan is promovenda aan de Faculteit ITC van de Universiteit Twente en het KNMI. Haar onderzoek richt zich op hittegolven in Nederland en wereldwijd, en op de vraag welke hitte-informatie de samenleving nodig heeft om betere beslissingen te maken. Ze wordt begeleid door prof. dr. Maarten van Aalst en dr. Justine Blanford. Daarnaast heeft ze een deeltijdaanstelling bij het Internationale Rode Kruis Klimaatcentrum.