Veiligheidsrisico’s en onzekerheden van de energietransitie

donderdag 21 mei 2026

De energietransitie biedt grote kansen voor een duurzamere samenleving, maar brengt tegelijkertijd nieuwe en deels nog onbekende veiligheidsvraagstukken met zich mee. Dat blijkt uit de oratie van professor Nils Rosmuller vandaag, waarin de risico’s, onzekerheden en veranderende aard van veiligheid binnen het toekomstige energiesysteem centraal staan.

De kern van de boodschap is dat de overgang naar duurzame energie niet per definitie leidt tot een onveiliger samenleving, maar wel tot een fundamenteel ander risicoprofiel. Waar fossiele energiebronnen hun eigen bekende gevaren kennen, introduceren hernieuwbare energiebronnen en -dragers nieuwe typen incidenten, effecten en afhankelijkheden.

Nieuwe risico’s in een veranderend energiesysteem

De energietransitie omvat een breed scala aan veranderingen in energieproductie, transport, opslag en gebruik. Elk van deze schakels kent eigen veiligheidsrisico’s en onzekerheden. Daarbij gaat het niet alleen om technische risico’s, maar ook om maatschappelijke en organisatorische factoren die invloed hebben op de veiligheid.

Zo spelen onder meer nieuwe technologieën die dichter bij burgers worden toegepast, veranderende energieketens, de betrokkenheid van onervaren partijen en het ontbreken van uitgebreide datasets een rol. Daarnaast sluit wet- en regelgeving niet altijd direct aan op snelle technologische ontwikkelingen, waardoor er sprake kan zijn van zogenoemde ‘na-ijlende’ regulering.

Andersoortige incidenten en effecten

Volgens de analyse van Rosmuller betekent de energietransitie niet automatisch een verslechtering van de veiligheid, maar wel een verschuiving in het type incidenten dat kan optreden. Nieuwe energiebronnen brengen andere scenario’s met zich mee dan traditionele fossiele systemen. Hierdoor veranderen ook de mogelijke effecten en de manier waarop incidenten zich ontwikkelen en doorwerken in de samenleving.

Onzekerheid als structureel gegeven

Een belangrijk inzicht is dat onzekerheid geen tijdelijk probleem is, maar een structureel onderdeel van de energietransitie. De combinatie van technologische innovatie, beperkte historische data en complexe ketenafhankelijkheden maakt het lastig om risico’s volledig te voorspellen of te kwantificeren.

Deze onzekerheden vragen om een bredere manier van kijken naar veiligheid, waarin niet alleen berekende risico’s centraal staan, maar ook onbekende en moeilijk te modelleren effecten expliciet worden meegenomen.

Naar een bredere benadering van veiligheid

Rosmuller pleit daarom voor een integrale benadering van veiligheid. Begrippen als ‘safety by design’, een ketenbenadering en integrale veiligheidsanalyses spelen hierin een belangrijke rol. Door veiligheid al in de ontwerpfase mee te nemen en niet alleen naar losse onderdelen, maar naar het gehele energiesysteem te kijken, kan beter worden ingespeeld op de complexiteit van de transitie. Daarnaast wordt benadrukt dat expliciete aandacht voor onzekerheden noodzakelijk is om recht te doen aan de dynamische aard van de risico’s.

Voorzorg als leidend principe

Tot slot wordt het belang onderstreept van het voorzorgsbeginsel, zoals geformuleerd door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 2008. Dit principe vraagt om voorzichtigheid in situaties waarin kennis over risico’s onvolledig is, maar waar de mogelijke gevolgen groot kunnen zijn.

De conclusie is helder: de veiligheid van de energietransitie vraagt om een verbreding van het perspectief. Niet alleen technische risico’s, maar ook onzekerheden, systeemdynamiek en maatschappelijke context moeten nadrukkelijk worden meegenomen in beleid en ontwerp.

In de samenvattende figuur wordt deze samenhang tussen risico’s, mechanismen en benaderingen visueel weergegeven.