Schrödingers koolstof: de verborgen onzekerheid in elk plan voor klimaatneutraliteit

dinsdag 7 april 2026

In wereldwijde klimaatplannen worden miljarden tonnen kooldioxide al als ‘afgehandeld’ aangemerkt, nog voordat iemand kan weten of dat ook echt zo is. UT-onderzoeker Rosalie Arendt heeft dit probleem in een nieuwe 'correspondence' in Nature een naam gegeven: Schrödingers koolstof.

Koolstofafvang en -opslag is een belangrijk middel in klimaatplannen die de opwarming tot 1,5 °C moeten beperken. Met name voor sectoren waar uitstoot het moelijkst te verminderen is en voor technische verwijdering van kooldioxide uit de atmosfeer. Toch voorkomt koolstofafvang en -opslag de productie van CO₂niet. In plaats daarvan is het in feite een vorm van afvalverwerking, waarbij kooldioxide wordt afgevangen, getransporteerd en ondergronds opgeslagen. Toch rekenen veel klimaatmodellen van bijvoorbeeld overheden deze kooldioxide als permanent verwijderd.

onzekerheid benoemen

Rosalie Arendt introduceert de term 'Schrödingers koolstof' om de onzekerheid achter deze aanname te beschrijven. Het concept verwijst naar kooldioxide waarvan verwacht wordt dat het wordt afgevangen en opgeslagen, maar waarvan we niet weten wat er op de lange termijn mee gebeurt. “De naam is belangrijk”, legt Arendt uit. “Beleid komt in beweging zodra ideeën een naam krijgen. ‘Netto nul’ gaf beleidsmakers een doel. ‘Schrödingers koolstof’ is een poging om een verborgen onzekerheid zichtbaar te maken.”

Het idee sluit aan bij Arendts eerdere onderzoek naar restemissies en de noodzaak om een duidelijk onderscheid te maken tussen emissiereducties en -verwijderingen. De term ontstond tijdens haar werk aan het verduurzamen van de cementindustrie, waarbij bijna de helft van de verwachte emissiereducties afhankelijk is van koolstofafvang en -opslag. In dergelijke gevallen worden huidige emissies feitelijk als ‘neutraal’ gezien, op basis van de aanname dat koolstofafvang en -opslag zullen voorkomen dat ze in de atmosfeer terechtkomen.

Een systeem dat afhankelijk is van aannames

Anders dan andere maatregelen levert koolstofafvang en -opslag geen direct bruikbaar resultaat op. Als afvalbeheertechnologie is het veel lastiger om dit op grote schaal van de grond te krijgen en vol te houden dan andere mitigatiemaatregelen. Daarom heeft het op grote schaal realiseren van koolstofafvang en -opslag tientallen jaren van ononderbroken politieke en financiële inzet nodig. Maar ervaringen uit het verleden trekt die aanname in twijfel, aangezien 88% van de projecten (1972–2018) is geannuleerd of ondermaats presteert.

Uitgestoten of niet uitgestoten / Dood of levend?

Schrödingers kat is een gedachte-experiment dat de paradox van kwantumsuperpositie illustreert: een kat in een afgesloten doos wordt tegelijkertijd als levend en dood beschouwd totdat de doos wordt geopend. Op dezelfde manier lijkt in modellen afgevangen CO₂ tegelijk in meerdere toestanden te bestaan: vrij uitgestoten, veilig opgeslagen of lekkend. Het uiteindelijke lot ontdekken we pas decennia tot millennia later.

Bijna alle plannen voor klimaatneutraliteit rekenen erop dat koolstofafvang en -opslag enorm wordt opgeschaald voor 2050. Maar als we ervan uitgaan dat dit lukt en veilig blijft, waarschuwt Arendt, kan dat de druk verminderen om de uitstoot van CO₂ echt terug te dringen. Ze zegt niet dat we moeten stoppen met koolstofafvang en -opslag. Maar we moeten het alleen gebruiken voor uitstoot die echt niet te voorkomen is, zelfs als we ons best doen om minder te produceren en te gebruiken.

Volgens haar gaat het mis als we deze techniek gebruiken om vervuilende activiteiten te blijven rechtvaardigen. Dat ondermijnt juist de aanpak van het klimaatprobleem. “Zonder een naam”, zegt ze, “blijft deze onzekerheid onzichtbaar in de modellen die het wereldwijde klimaatbeleid sturen. Nu heeft die onzekerheid een naam.”

De correspondence van Rosalie Arendt, 'Schrödinger's carbon: The misclassification of carbon capture and storage as standard mitigation', is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

DOI: 10.1038/d41586-026-01009-6