Horen weblogs thuis in het onderwijs?


Portfolio versus weblogs

“Portfolio’s raken uit en weblogs zijn in”, hoorde ik iemand zeggen tijdens de SURF onderwijsdagen 2008. Eigenlijk wist ik al wel dat ze populair waren. Zoek op Google maar eens naar een onderwerp en je hebt grote kans om diverse verwijzingen te krijgen naar weblogs. De grote vraag is of weblogs in het onderwijs nu alleen maar ‘in’ zijn of dat dit al bestaande digitale hulpmiddel daadwerkelijk een nuttig instrument is voor het onderwijs.


Wat is een weblog?

Een weblog is een online persoonlijk dagboek in de vorm van een website waar de gebruiker zijn mening ventileert. Het ziet eruit als een berichtensite. Bezoekers hebben de mogelijkheid teksten te lezen en te reageren op berichten. Ook is het gemakkelijk berichten van een weblog binnen te halen in een ander weblog (syndicatie). Een weblog kan worden bijgehouden door één of meerdere auteurs (Gorissen 2005). Het gebruikmaken van weblog is vaak gratis. En het leren werken met een weblog is relatief eenvoudig.


Weblogs in het onderwijs

Je zou kunnen zeggen dat het schrijven op een weblog en het regelmatig lezen van weblogs van anderen, geschikt is voor studentgericht en zelfverantwoordelijk leren. De student moet zelf nadenken, zelf iets schrijven en zelf reageren op wat anderen schrijven.

In de weblogs worden regelmatig verbindingen gelegd naar andere weblogs en naar internetsites. Een weblog nodigt bovendien uit tot reacties die kunnen leiden tot discussies. Het is daarmee een community vormend instrument.


Gebruiksmogelijkheden van weblogs in het onderwijs

Weblogs kunnen op verschillende manieren in het onderwijs worden ingezet.
Volgens Poortman en Sloep (2005) kunnen weblogs een rol spelen bij het aanleren van vaardigheden. Deze vaardigheden vallen uiteen in drie categorieën:

•informatievaardigheden. Het is steeds makkelijker om aan informatie te komen via het internet. Het wordt echter steeds lastiger om juiste informatie te vinden wat betreft betrouwbaarheid, relevantie en actualiteit.

•sociale vaardigheden zoals discussiëren, peer review, zelfreflectie, omgaan met kritiek; respect opbrengen voor anderen, zelfstandig denken

•Lees- en schrijfvaardigheden. Lezen, interpreteren en samenvatten worden gestimuleerd.

Rubens (2004) geeft op een andere manier de meerwaarde van weblogs voor het onderwijs aan. Hij hanteert hiervoor de 7 pijlers van de digitale didactiek (een raamwerk dat de didactische meerwaarde van ICT in het onderwijs illustreert, ontwikkeld door Robert-Jan Simons).

1.Relaties leggen
Weblogs lenen zich goed voor het leggen van relaties tussen (bijdragen van ) verschillende personen. Een weblog kan ook een goed medium zijn voor sociale interactie.

2.Creëren
Weblogs kunnen worden gebruikt om online redeneren te stimuleren. Er zijn ook voorbeelden van weblogs waarmee studenten expliciet werken aan hun schrijfvaardigheden.

3.Uitdragen.
Een weblog is bij uitstek bedoeld om informatie, kennis en ervaringen met anderen te delen..

4.Transparant maken 
Met behulp van een weblog is het mogelijk om bijdragen (de reacties er op en de relaties met andere bijdragen) te analyseren. Weblogs ontberen echter functionaliteiten om bijdragen te analyseren.

5.Leren leren
Weblogs worden gebruikt voor het geven van feedback en voor het reflecteren op het eigen leren.

6.Competenties centraal stellen
Bij het gebruik van weblog als portfolio komt de competenties n!ar voren.

7.Flexibilisering
Weblogs voorzien in de mogelijkheid om door studenten (de auteurs) plaats en tijd onafhankelijk gebruikt te worden.


In beide benaderingen staan het oefenen van algemene vaardigheden centraal.
Om goed te kunnen oefenen is er content (inhoud) nodig. En die content wordt bepaald door de schrijver van het weblog. De schrijver van het weblog kan zich focussen op één onderwerp. Een voorbeeld hiervan zijn de edublogs. Deze gaan allemaal over het onderwijs. Bijvoorbeeld het weblog van Moqub, zie figuur 1. Maar er zijn ook weblogs die over allerlei verschillende onderwerpen gaan.





Figuur 1 Screendump van de weblog van Moqub over ict en onderwijs



Voorbeelden van soorten weblogs in het onderwijs

Alhoewel weblogs grotendeels bestaan uit een verzameling berichten en reacties daarop, zijn er toch nog vele verschillende soorten te onderscheiden, elk met een eigen doel. Hieronder volgen een aantal voorbeelden van weblogs met verschillende doelen. Een weblog

•kan gaan over één bepaald onderwerp (vergaren van informatie over een project of werkstuk). Een voorbeeld is de volgende weblog over laptops in het onderwijs http://maderuijter.weblog.tudelft.nl/2006/11/27/weblog_over_laptops_in_het_onderwijs;

•kan gerelateerd zijn aan een (bepaalde fase in de) studie (bijvoorbeeld: de stage of afstudeeropdracht). Een aantal voorbeelden van studenten die op eigen initiatief zijn gaan bloggen ov%r hun afstudeerscriptie zijn te vinden bij de opleiding Business Information Systems van de Universiteit van Amsterdam (http://www.martinkloos.nl/ zie ook figuur 2, http://timhoogenboom.nl/ en http://cocreation.freedomlab.org/). Deze studenten zijn geïnspireerd geraakt door een weblog en zijn elk een eigen weblog begonnen rond hun afstudeers#riptie.

•kan gericht zijn op een klein onderdeel van de studie bijvoorbeeld in het geval dat feedback georganiseerd kan worden via een weblog (Langenberg: http://www.digitaledidactiek.nl/dd/begeleiden/1116);

•kan door docenten gebruikt worden voor het geven van hun onderwijs (http://www.auburnmedia.com/wordpress/2004/08/29/why-were-blogging-and-how-you-should-blog/);

•kan door onderwijsinstellingen gebruikt worden als communicatiemiddel voor hun studenten en/of docenten (Universiteit Twente: http://onderwijsopdeut.wordpress.com/). Een Japans-Taiwanees onderzoek over weblogs binnen afstandsonderwijs concludeert zelfs dat studenten de voorkeur geven aan weblogs boven elektronische leeromgevingen (Lin et al., 2006).

•kan zelfs over zowel privé als werk gaan. (Weblogs bij de Warwick Universiteit: http://www2.warwick.ac.uk/elearning/tools/blogbuilder/ en http://blogs.warwick.ac.uk/)



Figuur 2 Screendump van de weblog van Martin Kloos






Aandachtspunten bij het gebruik van weblogs in het onderwijs

Hoewel weblogs hun meerwaarde kunnen hebben in het onderwijs, is het goed inzetten ervan in het onderwijs niet makkelijk. Wanneer in het kader van een studie of vak een student een weblog bijhoudt, blijkt de docent de weblog eigenlijk te willen beoordelen. Maar wanneer een weblog op inhoud beoordeeld wordt loop je de kans dat de weblog zijn spontaniteit gaat verliezen. Studenten zullen dan gaan schrijven met als doel een goed cijfer te halen. Ruth Reynard (2008) geeft in het artikel "Avoiding the 5 Most Common Mistakes in Using Blogs with Students," aan dat beoordelen best mag, maar dat de manier van beoordelen belangrijk is bij het goed gebruiken van weblogs in het onderwijs. Weblogs moeten op basis van duidelijke criteria beoordeeld worden, zodat studenten weten waar ze aan toe zijn bij de beoordeling. De beoordeling zou voornamelijk afgestemd moeten zijn op de doelen van het vak en vooral gericht moeten zijn op reflectievaardigheden (het gebruik van content in een discussie of een reactie, nieuwe ideeën beschrijven, toepassen van nieuwe ideeën). Bovendien moeten de studenten het doel van het weblog inzien. Kun je studenten niet van het doel overtuigen, dan wordt het lastig om studenten ermee te laten werken in het kader van een vak.


Conclusie

Horen weblogs thuis in het onderwijs? Is het meer dan een tijdelijke gril? Een weblog is één van de vele middelen die gebruikt kunnen worden in het onderwijs, maar wel een bijzondere. Het gaat bij een weblog namelijk niet alleen om kennis verwerven, maar veel meer nog om houdingsaspecten, het delen van kennis (schrijven en reageren) en het samen met anderen nieuwe kennis creëren. In die zin verdienen weblogs zeker een plek in het onderwijs. Maar daar gaat dan wel eerst een heldere keuze over de wijze waarop weblogs ingezet worden aan vooraf. En daarna is het vooral een kwestie van maar eens uitproberen.



Referenties


Gorissen P. (2005). Presentatie introductie weblogs en Wiki's http://www.gorissen.info/Pierre/item/2005/1/1/icto-studiemiddag-onderwijs-en-ict-aan-de-uva

Lin, W-J, Yueh, H-P, Liu, Y-L, Murakami, M. Kakusho, K. & Minoh, M. (2006). Blog as a Tool to Develop e-Learning Experience in an International Distance Course. In: Kinshuk, Koper, R., Kommers, P., Kirschner, P., Sampson, D. G. & Didderen, W. (2006). Proceedings Sixth International Conference on Advanced Learning Technologies 2006. Los Alamitos: IEEE. 290-292.


Poortman, S. en Sloep, P. (2005). Weblogs in het onderwijs, Onderwijsinnovatie maart 2005.

Rubens, W. (2004). Weblogs in het hoger onderwijs http://elearning.surf.nl/e-learning/artikelen/2326

Ruth Reynard, "Avoiding the 5 Most Common Mistakes in Using Blogs with Students," Campus Technology, 10/1/2008 http://www.campustechnology.com/article.aspx?aid=68089