Handreikingen bij het (her)ontwerpen van onderwijs (deels op afstand)

Dit artikel helpt u de juiste ICT toepassing te kiezen voor het uitvoeren van een bepaalde werkvorm op afstand. Denk daarbij bijvoorbeeld aan toepassingen voor online vergaderen, het aanbieden van een college via video of voor online zelfstudie. Het artikel is afkomstig van en geschreven voor de Vrije Universiteit, maar ook op de Universiteit Twente zijn dit soort toepassingen mogelijk (en ook al in gebruik).

Handreikingen bij het (her)ontwerpen van onderwijs (deels op afstand).

Auteurs: Mw. Drs. E.J. M. van de Grint, Mw. Drs. Y. Spoelder, Vrije Universiteit Amsterdam, augustus 2006-10-12


Inleiding

(Her)ontwerp van de cursus

1. Inhoud

2. Doelgroep

3. Randvoorwaarden

Overzicht van werkvormen en ICT toepassingen

Conclusie

Literatuur

Inleiding

Het onderwijs van de VU kenmerkt zich onder meer door activerende werkvormen om een actieve participatie van studenten te stimuleren. In toenemende mate is er ook behoefte aan om een deel van het onderwijs op afstand aan te bieden. Het streven daarbij is om de pluspunten van het onderwijs ook bij onderwijs op afstand te bewaren.


De dagelijkse VU-praktijk is dat de docent bij vrijwel iedere cursus een Blackboardsite inricht. Op die site staat over het algemeen informatie over de cursus zoals de leerdoelen, het rooster en de syllabus met eventuele opdrachten. Soms zijn zelfstudietoetsen toegevoegd of plaatst de docent na het college de presentaties op de site. De Blackboardsite ondersteunt op die manier de hoor- en of werkcolleges waarin de vakinhoud wordt aangeboden.

De vraag is of een dergelijke aanpak ook geschikt is voor studenten die de cursus deels op afstand volgen, en hoe de Blackboardsite zich verhoudt tot andere delen van de cursus die al dan niet op afstand worden gegeven.


Met deze notitie bieden wij de docenten, die (een deel van het) onderwijs op afstand willen aanbieden, een handreiking om aan de hand van de eindtermen, leerdoelen en de kenmerken van de studenten een keuze te maken voor de werkvorm waarin hij de studentenactiviteiten gaat aanbieden. In de literatuur wordt de term ‘blended learning’ gebruikt voor een mix van online en offline onderwijs. Deze term wordt echter ook gebruikt als het gaat om een mix van werkvormen, onafhankelijk van de wijze van aanbieden. In deze notitie willen wij de term ‘blended learning’ niet meer gebruiken. Wij sluiten ons aan bij de opvatting dat goed onderwijs altijd een mix is van werkvormen die gedeeltelijk online en gedeeltelijk offline plaatsvinden.


(Her)ontwerp van de cursus

Wanneer een bestaande cursus deels op afstand aangeboden gaat worden, is herontwerp van de cursus over het algemeen noodzakelijk. Het contact tussen studenten en docent verandert immers als de studenten minder vaak naar de universiteit komen. De docent moet o.a. opnieuw beslissen voor welke onderdelen de studenten bij elkaar moeten komen (synchroon, virtueel of face-to-face) en wat de student zelfstandig (a-synchroon, individueel of in groepen) op afstand kan doen.


Uit evaluaties blijkt dat studenten er de voorkeur aan geven om, als er slechts weinig contactmomenten zijn, deze niet te gebruiken voor het overdragen van vakinhoudelijke informatie. De studenten vinden de face-to-face bijeenkomsten het zinvolst om elkaar beter te leren kennen, voor het presenteren van groepswerk, om te toetsen, voor het ontmoeten van een expert en voor het aanleren van specifieke vaardigheden zoals laboratoriumvaardigheden. Groepen die al langer samenwerken en waarbij de sociale rollen ‘vastliggen’ hebben minder behoefte aan synchrone bijeenkomsten dan groepen die net gevormd zijn. Dat zou kunnen betekenen dat het aantal contactmomenten in de loop van de cursus of het cursusjaar kan afnemen. Studenten zelf plaatsen kanttekeningen bij het hardnekkige idee dat klassikaal onderwijs in alle gevallen de beste werkvorm is. De aard van de taak die de studenten moeten uitvoeren en de persoonlijke situatie van de studenten (tijd, voorkennis, motivatie) zijn namelijk eveneens belangrijke aspecten. Een zinvolle vraag bij het (her)ontwerpen van onderwijs dat (deels) op afstand zal worden aangeboden is dan ook: Is het voor de studenten noodzakelijk/zinvol om hiervoor naar de universiteit te komen?


Helaas zijn er geen algemeen geldende richtlijnen te geven voor het maken van de juiste mix tussen werkvormen op afstand en klassikaal onderwijs. Het hangt af van de inhoud van de cursus, de taak die de studenten moeten uitvoeren, de eigenschappen van de studenten en randvoorwaarden als tijd en geld. Duidelijk is wel dat klassikale bijeenkomsten in afstandsleren een andere rol spelen dan bij reguliere cursussen.


De ideale mix ontstaat alleen als de docent (ontwerper) bij het (her)ontwerp de inhoud van de cursus, de doelgroep en de randvoorwaarden kritisch bekijkt, zeker als de bestaande cursus sterk steunt op klassikale bijeenkomsten.
Bij ieder onderdeel moet de docent/ontwerper zich afvragen:

1.Wat is de beste manier om deze inhoud aan te bieden;

2.Wat is het beste manier voor deze doelgroep;

3.Wat is de beste manier gezien de randvoorwaarden als infrastructuur, context en kosten.

Deze drie aspecten zullen hieronder kort aan bod komen.


1. Inhoud

Bij herontwerp van een bestaande cursus zijn de eindtermen richtinggevend. De leerdoelen die van die eindtermen afgeleid zijn, kunnen aan de hand van de onderstaande leerdoelentypologie gedefinieerd worden:
Kennis, oplopend niveau:

-Feitenkennis

-Toepassen van kennis op laag toepassingsniveau ( kan uitgelegde procedure nadoen)

-Inzichtniveau ( kan binnen de stof ordenen, verbanden aanbrengen, hoofdzaken bijzaken onderscheiden)

-Toepassen van kennis in nieuwe situaties (= hoog toepassingsniveau, geleerde in nieuwe situaties toepassen ed)

-Kritisch denken en probleemoplossend werken

Vaardigheden:

-Sociale- communicatieve vaardigheden

-Technische vaardigheden: lab- en computervaardigheden

-Houding (attitude, reflectie)


Deze leerdoelentypologie zegt niets over het niveau van het cursusonderdeel of de inhoud daarvan, maar geeft aan op welke wijze de student met de verworven kennis om kan gaan. De studentenactiviteit kan qua leerdoelentypologie dus gekenschetst worden als ‘feitenkennisniveau’ terwijl de te behandelen materie van hoog niveau is en andersom.

In het tweede deel van deze notitie hebben we per werkvorm aangegeven welke leerdoeltypologie volgens ons van toepassing is en het gebruik van ICT daarbij.


De vraag is welke leerdoelen beter bereikt worden als zij digitaal – synchroon dan wel a-synchroon – aangeboden worden en voor welke doelen face-to-face contact noodzakelijk is. Voor sommige leerdoelen ligt het voor de hand, zoals bij het verwerven van laboratoriumvaardigheden, opgravingstechnieken of het leren transcriberen. Deze vaardigheden ontwikkelen studenten door te doen, niet door naar instructievideo’s te kijken. Voor andere leerdoelen zijn er vaak meerdere mogelijkheden.

Kennis kan in principe geheel digitaal en a-synchroon aangeboden worden. Er bestaan talrijke voorbeelden van digitale werkvormen die daarbij passen zoals digitale colleges, experts op afstand (videoconferencing), digitale discussielijsten, webmeetings. Voor het ontwikkelen van attitudes en nieuw gedrag voldoen synchrone (web)meetings, groepsprojecten (eventueel digitaal ondersteund) en rollenspelen het beste. Voor het aanleren van vaardigheden is, afhankelijk van de vaardigheid, een combinatie van zelfinstructie met mogelijkheden van klassikale ondersteuning een goede optie. Aan het eind van deze notitie zijn mogelijke scenario’s opgenomen voor het overdragen van kennis, attitudes en vaardigheden in diverse werkvormen.


2. Doelgroep

Op welke manier een leerdoel het best bereikt wordt, hangt mede af van de eigenschappen van de student. Hierbij spelen de volgende studenteigenschappen een belangrijke rol in onderwijs dat (deels) op afstand wordt aangeboden:

1.Studievaardigheden:
Studenten moeten goed zelfstandig en in groepen kunnen werken, moeten kritisch kunnen nadenken, en moeten in staat zijn te reflecteren op de opdrachten die ze moeten uitvoeren. Als de studenten onzeker zijn over hun manier van leren, is het beter om meer face-to-face bijeenkomsten te beleggen of gebruik te maken van e-tutoring (webconferencing), discussiefora.(Clark,2003).

2.Motivatie
Motivatie speelt altijd een cruciale rol bij succesvol leren. De ervaring leert dat motivatie bij afstandsleren mogelijk een nog belangrijkere rol speelt. Als het leren altijd en overal kan, bestaat de neiging bij de student om het voor zich uit te schuiven. Opdrachten die aansluiten bij de belevingswereld van de student, die uitdagend zijn (niet te moeilijk maar vooral ook niet te gemakkelijk) en het duidelijk stellen van deadlines helpen de student zich aan de planning te houden. Als het zien van medestudenten een belangrijke rol speelt bij de motivatie moet daar rekening mee gehouden worden.

3.Tijdsbesteding en discipline
Afstandsleren vraagt meer discipline (zie motivatie). Het studeren concurreert met andere activiteiten van studenten. Als de reistijd de contacttijd overtreft geven studenten de voorkeur aan digitale, online bijeenkomsten.

4.Vaardigheid om de computer te gebruiken
Deze vaardigheden hebben de meeste studenten opgedaan in hun vooropleiding.

5.Digitale communicatieve vaardigheden

De studenten die nu naar de universiteit komen, zijn opgegroeid met computers, mobiele telefoons, MSN en games. Deze studenten zijn mede daardoor minder tekstgericht en vaak visueler ingesteld. Hiermee moet de docent moet rekening bij het ontwerpen van onderwijs.

6.Vaardigheden bij verschillende rollen
Een student kan bij het werken in groepen verschillende rollen krijgen: voorzitter, notuleren, moderator bij digitale discussies. Als een student geen ervaring heeft met deze rollen, moet hij erin getraind worden.


Daarnaast speelt ook de homogeniteit of heterogeniteit van de groep met betrekking tot de genoemde competenties en voorkennis een rol.


3. Randvoorwaarden

De belangrijkste randvoorwaarde is of de studenten het aangeboden materiaal ook daadwerkelijk kunnen ontvangen en gebruiken zoals bedoeld. Hierbij gaat het o.a. om de snelheid waarmee studenten gegevens via het Internet kunnen uitwisselen en de mogelijkheid om thuis gebruik te maken van software die noodzakelijk is om bepaalde opdrachten uit te voeren. Als er technische problemen zijn of als studenten het idee hebben dat zij niet snel genoeg geholpen worden als zij vastzitten, neemt de motivatie af. Dat geldt voor gewone cursussen, maar zeker voor afstandsleren. Naast de eigenschappen die studenten moeten bezitten om onderwijs op afstand met behulp van digitale leermiddelen te kunnen volgen, moeten ook docenten over bepaalde competenties beschikken om een cursus met digitale leermiddelen te ontwerpen en uit te voeren. Behalve didactische vaardigheden moet een docent op de hoogte zijn van de mogelijkheden die er bestaan voor wat betreft geschikte werkvormen en het gebruik ICT daarbij in het afstandsleren.


Bij een efficiënte aanpak voor het (her)ontwerp van onderwijs dat (deels) op afstand zal worden aangeboden is het dus raadzaam de eindtermen en leerdoelen als uitgangspunt te nemen en de inhoud, doelgroep en randvoorwaarden van het betreffende onderdeel in kaart te brengen, waarna er een keuze gemaakt moet worden omtrent de werkvormen per leerdoel en deze werkvormen verder uitgewerkt zullen moeten worden. In de volgende alinea’s van deze notitie komen diverse werkvormen en ICT-tools die hierbij ingezet kunnen worden aan de orde.


Onderwijskundige toepassingen van ICT in diverse werkvormen

Hieronder treft u een overzicht aan van de in het Hoger Onderwijs gebruikelijke werkvormen met een opsomming van de voor de desbetreffende werkvorm belangrijkste (zeker niet alle) onderwijskundige toepassingen van ICT. Deze indeling is tot stand gekomen door de inzet van ICT in het onderwijs in twee faculteiten te vergelijken en te leggen naast recent verschenen literatuur op dit vlak in het kader van het project Intercampus ICT (2005-2006).


De werkvormen zijn omschreven aan de hand van hun kenmerken, studentactiviteiten en leerdoelentypolgie. In het daaropvolgende overzicht is elke ICT-toepassing voorzien van een korte omschrijving met voor- en nadelen, van verwijzingen naar meer info en van een scenario in het alfa- en bèta- (en wellicht in de toekomst ook in het gamma-)domein. Met deze scenario’s worden praktische toepassingen voor wat betreft de desbetreffende ICT-tool gepresenteerd om op die manier de docent in staat te stellen ideeën op te doen voor het concreter vormgeven van het onderwijsontwerp.

Door de onderwijskundige toepassingen van ICT aan de hand van werkvormen te presenteren hopen we dat de informatie over mogelijke ICT-toepassingen in het onderwijs op een praktisch niveau aansluit bij het onderwijsontwerp voor onderwijs (evt. deels op afstand) dat met behulp van de handreiking xxx is ontwikkeld. Uiteraard is de hier gekozen indeling van het overzicht in werkvormen voor discussie vatbaar, zijn niet álle ICT-tools opgenomen en worden de toepassingen niet uitputtend behandeld. Ondanks dat hopen we met dit overzicht docenten een handreiking te bieden bij de keuze van werkvormen en de manier waarop zij ICT-tools op een zinnige wijze kunnen inzetten in hun onderwijs.


Tabel 1: Overzicht van werkvormen en kenmerken


werkvormen

kenmerken

studentactiviteiten

leerdoelentypologie

ICT-tools


hoorcolleges

frontaal onderwijs

studenten luisteren en geven eventueel hooguit in tweetallen minimale input

feitenkennisniveau, laag toepassings-niveau

PowerPoint

Concept mapping

CPS (votingsystem)

SMS

Digitale video

Digitale audio

Whiteboard

hoorcolleges op afstand

frontaal onderwijs digitaal

studenten luisteren individueel

feitenkennisniveau, laag toepassings-niveau

Podcast

Vodcast

Virtual classroom

Videoconferencing

werkgroepen

samenwerkend leren in kleine groepen

samenwerken aan opdrachten

van laag toepassings-niveau tot en met niveau van kritisch denken en probleem oplossen

Wiki

Documentsharing

Instant messaging

Conceptmaps

Discussiefora

Social bookmarking

Webconferencing

Collabarative real-time editing

zelfstudie

zelfstandig leren

zelfstandig werken aan opdrachten, literatuurstudie, tentamens voorbereiden, scriptie schrijven

van feitenkennis-niveau tot en met niveau van kritisch denken en probleem oplossen

Weblog

Portfolio

Website

Streaming video

Streaming audio

Practica

praktijkgericht onderwijs in kleine groepen

zelfstandig of in kleine groepen werken aan experimenten

van laag toepassings-niveau tot en met hoog toepassings-niveau

Streaming video

Simulaties

veldwerk

praktijkgericht onderwijs buiten

uitvoeren van praktijkonderzoek

van feitenkennis-niveau tot en niveau van kritisch denken en probleemoplossen

Pda

Gps




Werkvormen

Hoorcolleges (traditioneel)

Kenmerken

frontaal onderwijs

Studentactiviteiten

studenten luisteren en geven eventueel hooguit in tweetallen minimale input

Leerdoelentypologie

feitenkennisniveau, laag toepassingsniveau


ICT-tool

PowerPoint

omschrijving

Software voor het maken van een digitale diavoorstelling.

voordelen

Biedt structuur aan het hoorcollege, handouts kunnen vooraf bekeken worden, na afloop kan de PPT beschikbaar worden gesteld.
Het biedt niet veel flexibiliteit.

nadelen

Studenten zijn geneigd om alles uit te printen.

meer informatie

http://www.icto.vu.nl/didactiek/didactisch_powerpoint.htm

scenario / voorbeeld alfa

Bij het openingscollege van de afdeling Geschiedenis over New Orleans vanuit sociaal-economisch perspectief is de door een docent van tevoren gemaakte PowerPoint-presentatie een belangrijk onderdeel. D.m.v. korte tekstdia's kan hij de structuur van zijn betoog weergeven en is daarnaast in staat om luchtfoto's van het gebied, korte videofragmenten, geografische kaarten uit diverse perioden, computeranimaties die de vorming van het landschap weergeven en foto's te projecteren en op een eenvoudige wijze muzieknummers die de ‘New Orleans Sound’ vertolken ten gehore te brengen.

scenario / voorbeeld bèta

Een docent maakt voorafgaand aan het college een PowerPointpresentatie en zet die op Blackboard. De studenten bestuderen van te voren de PowerPoint en printen de handouts uit. Deze nemen ze mee naar het college.


ICT-tool

Concept mapping

omschrijving

Met behulp van een concept map is het mogelijk om kennis visueel weer te geven in de vorm van begrippen en relaties daartussen.

voordelen

Als docent ben je niet afhankelijk van de structuur in de presentatie. Reacties van studenten kunnen direct tijdens het college worden ingevoerd in het presentatiescherm.

nadelen


meer informatie

http://www.du.nl/digiuni/index.cfm/site/C-maps/pageid/A79EF2D7-F894-9A64-3F65BD7EC8447C28/index.cfm

scenario / voorbeeld alfa

Een docent filosofie werd tijdens het voorbereiden van een college aan Letterenstudenten geconfronteerd met de beperkingen van PowerPoint. Dit programma leent zich goed voor het puntsgewijs behandelen van stof, maar minder goed voor het overdragen van begripsmatige samenhang en de argumentatieve structuur van een filosofisch betoog. Door voor aanvang van een college een Concept Map te maken en die tijdens het hoorcollege met de studenten te bespreken waarbij begrippen rond een concept zichtbaar gemaakt en weer verborgen kunnen worden is de docent in staat om op een flexibele manier de stof te behandelen en daarnaast in de gelegenheid om toevoegingen van de student aan te brengen in het bestaande schema zodat daar verder op gereflecteerd kan worden.

Afbeelding



ICT-tool

CPS (votingsystem)

Omschrijving

Mogelijheid om studenten meerkeuzevragen te laten beantwoorden tijdens het college m.v.b. stemkastjes. De uitslag kan direct vanaf een laptop gepresenteerd worden.

Voordelen

Het activeert het college, studenten zijn met de inhoud bezig en krijgen direct feedback bij het beantwoorden van de vragen.

Nadelen

Er is een voting system benodigd. Bij de VU is een CPS te lenen bij het Onderwijscentrum VU.

meer informatie

Redactie: op de ut is dit het beste te doen door stemmen met de mobiel, zie het vorige nummer van VoP.

scenario / voorbeeld bèta

Aan het begin van het college wil de docent weten wat de voorkennis is van de studenten. Hij maakt van te voren een meerkeuzetoets met behulp van een CPS-programma. Aan het begin van het college projecteert de docent de vragen een voor een. De studenten beantwoorden individueel of in kleine groepjes de vragen met behulp van een afstandsbediening. De “uitslag” is meteen zichtbaar.

De hele sessie kan worden opgeslagen zodat na afloop van het college de docent de resultaten nog een keer kan doornemen om te zien wat wel en niet begrepen is/wordt.



ICT-tool

SMS

omschrijving

Short Message Service, mogelijkheid om een kort bericht te sturen naar één of meerdere mobiele telefoons of mobile devices.

voordelen

Interactief (zie CPS)

nadelen

Het kost studenten geld.

meer informatie


scenario / voorbeeld alfa


scenario / voorbeeld bèta

In plaats van te werken met afstandbediening (zie CPS-voting) kan een docent ook met SMS werken. Dit systeem combineert SMS-technologie met een database en internet. De antwoorden op de vragen worden opgeslagen in een database die via internet te benaderen is.

De docent kan ter plaatse een vraag bedenken en stellen. De antwoorden op zijn vraag worden opgeslagen in een database en desgewenst in kleurige grafieken omgezet die meteen geprojecteerd worden in de collegezaal.


ICT-tool

Digitale video

omschrijving

Bewegend beeld in digitaal formaat (DVD, MPEG, etc.).

voordelen

Authentiek materiaal kan tijdens het college vertoond worden. Activeert het college, studenten kunnen het na afloop nog eens rustig bekijken.

nadelen

Kost voorwerk, lijkt moeilijk maar is het niet.

meer informatie

https://videotheek.surfnet.nl/asset-view/32608/

scenario / voorbeeld alfa

In het MA-onderdeel Applied Semantics, waarin rechtzaken vanuit semantisch perspectief worden geanalyseerd, laat een docent tijdens de colleges videofragmenten zien van rechtszaken die door de studenten van te voren aan de hand van transcripten zijn bestudeerd. Zij illustreert haar verhaal met behulp van authentiek materiaal uit de praktijk en kan stil staan bij specifieke fragmenten waarbij de argumentatie van het betoog van de advocaten de behandelde theorie aan de orde komt.

scenario / voorbeeld bèta

Een docent bereidt een college voor over stamcellen voor tweedejaars studenten medische biologie. Zij weet dat stamcellen een onderwerp was van een Noorderlicht uitzending. Tijdens dat programma lieten ze ook hele mooie filmpjes en animaties zien. Op videotheek.surfnet.nl zoekt zij in Academia naar het programma en knipt virtueel stukjes uit het programma. Hier maakt zij eenvoudig clipjes van. De link naar het clipje komt op Blackboard. Tijdens het college laat zij de clipjes zien en bespreekt de inhoud. Na afloop van het college kunnen de studenten de clipjes nog een keer zien, samen met de clipjes waarvoor tijdens het college geen tijd was.


ICT-tool

Digitale audio

omschrijving

Geluid in digitaal formaat (CD, streaming, .mp3, etc.).

voordelen

Authentiek materiaal kan tijdens het college afgespeeld worden. Activeert het college, studenten kunnen het na vooraf rustig beluisteren.

nadelen

Kost voorbereidingstijd.

meer informatie


scenario / voorbeeld alfa

Een docent ontwikkelt samen met studenten een multimedia-presentatie over het satirische dierenepos Roman de Fauvel (ca. 1315) en de literaire en cultuurhistorische (ontstaans)achtergrond van deze tekst. In deze presentatie kunnen muziekfragmenten van cd's in BB worden afgespeeld, terwijl ook de liedtekst en de afbeeldingen geraadpleegd kunnen worden. Tijdens college worden de muziekfragmenten besproken.

scenario / voorbeeld bèta

Een docent bereidt een college medische ethiek voor. Op www.academia.nl zoekt zij naar experts die een uitgesproken standpunt innemen over het gebruik van embryonale stamcellen. Zij maakt op de Blackboardsite links naar deze audioclips en maakt er een opdracht bij. De studenten moeten deze opdracht voorafgaand aan het college maken. Tijdens het college stelt zij er vragen over.


ICT-tool

Smartboard

omschrijving

Electronisch schoolbord met functionaliteiten van een beeldscherm waarop ook geschreven kan worden en die tekst opgeslagen kan worden.

voordelen

Notities die tijdens college gemaakt worden, kunnen ook opgeslagen en verspreid worden

nadelen

Duur (vergeleken met bord en krijt), kwetsbaar voor beschadiging

meer informatie

http://www.abzhw.nl/digibord/cgi-oic/pagedb.exe/show?no=603&fromno=656

scenario / voorbeeld alfa

Een docent laat tijdens college een PowerPointpresentatie zien en maakt aantekeningen bij de dia’s. Deze aantekeningen kunnen vervolgens weer opgeslagen worden.


Werkvormen

Hoorcolleges op afstand

Kenmerken

frontaal onderwijs digitaal

Studentactiviteiten

studenten luisteren.

Leerdoelentypologie

Feitenkennisniveau, laag toepassingsniveau


ICT-tool

Podcast

omschrijving

audiobestand (MP3) met discussies, commentaar, muziek etc. beschikbaar stellen via Internet.

voordelen

Kan via iTunes binnen gehaald worden en is dan te bekijken en te beluisteren op de MP3speler van de student, dus ook onderweg.

nadelen

Je moet IT-vaardig zijn om het zonder al te veel tijd voor elkaar te krijgen.

Hiervoor is wel hulp beschikbaar bij AVC (kost geld) en Onderwijscentrum VU.

meer informatie

http://www.edublogs.nl/wiki/PodCasting

scenario / voorbeeld alfa

Een onderwijskundige toepassing van podcasts is het online zetten van hoorcolleges. Bij het PreMaster-onderdeel Document Design, dat deels op afstand kan worden gevolgd, biedt de docent korte tot middellange audiofragmenten van speciaal voor dit doel opgenomen hoorcolleges aan via Internet.



ICT-tool

Vodcast

omschrijving

Videobestand met voordracht, discussies, demonstratie etc. beschikbaar stellen via Internet.

voordelen

Kan via iTunes binnen gehaald worden en is dan te bekijken en te beluisteren op de MP3speler van de student, dus ook onderweg.

nadelen

Je moet IT-vaardig zijn om het zonder al te veel tijd voor elkaar te krijgen.

Hiervoor is wel hulp beschikbaar bij AVC (kost geld) en Onderwijscentrum VU.

meer informatie

Gorissen, P., (2006) Social Software in het onderwijs. SURF

scenario / voorbeeld alfa

Met behulp van korte instructiefilmpjes kan de docent van het onderdeel Materialen en technieken van de Bacheloropleiding Kunstgeschiedenis het gebruik van diverse technieken zoals verfwrijven, gravure, houtsnede, etc. op een eenvoudige wijze demonstreren. Het voordeel is dat de filmpjes, eenmaal opgenomen, ieder jaar weer getoond kunnen worden.


ICT-tool

Digicollege (met behulp van PowerPoint producer)

omschrijving

Met behulp van powerpoint Producer is het eenvoudig om een ‘college’ te digitaliseren. Hierbij wordt er bij de verschillende slides een video opname van de het college getoond.

voordelen

Studenten kunnen bij het bestuderen van de stof terugvallen op het digitale college.

nadelen

Als het gebruikt wordt ter vervanging van een hoorcollege, is het grote nadeel dat er geen interactiviteit is. Talking heads zijn heel saai om naar te kijken (langer dan 5 minuten).

Je moet IT-vaardig zijn om het zonder al te veel tijd voor elkaar te krijgen. Hiervoor is wel hulp beschikbaar bij AVC (kost geld).

meer informatie

http://goodpractices.surf.nl/gp/goodpractices/82

scenario / voorbeeld alfa

Bij het PreMaster-onderdeel Document Design, dat deels op afstand kan worden gevolgd, heeft de docent korte audiofragmenten (max. 10 minuten) opgenomen en met behulp van MS Producer voorzien van PowerPoint-dia’s.

scenario / voorbeeld bèta

De docent neemt het college op (met of zonder studenten). Met behulp van het programma PowerPoint Producer synchroniseert de docent het college met de slides. Het digicollege plaatst hij op Blackboard. Studenten die het college gemist hebben bekijken het college later. Ook voor de voorbereiding op het tentamen, bekijken de studenten de digicols regelmatig.


ICT-tool

Virtual classroom

omschrijving

Geïntegreerde chat- en documentshare-omgeving.

voordelen

Leerlingen kunnen vanaf thuis of school in contact komen met een expert (in dit geval de docent van de VU).

nadelen

Afhankelijk van de instelling van de thuiscomputer (firewall, snelle internetverbinding). Afspraken zijn nodig, synchroon. Toegang tot een DLO nodig.

meer informatie

Blackboard heeft Virual Classroom functie.

scenario / voorbeeld alfa

Binnen Blackboard of iedere andere DLO kan een docent Virtual Classroom gebruiken om te communiceren met studenten die zich op andere locaties bevinden. De Virtual Classroom van Blackboard voorziet niet in videobeeld (zie Webconferencing Breeze). Wel chatmogelijkheden en het uitwisselen van documenten.

scenario / voorbeeld bèta

Leerlingen van het Ignatiuscollege Amsterdam hebben een masterclass Infectieziekten gevolgd op de VU. Bij een van de experimenten is een gel gemaakt waarop eiwitten zijn gescheiden. Het kleuren van de gel duurt een nacht. De volgende dag bespreekt de docent de resultaten met de leerlingen, op afstand,. Het bespreken van de resultaten gaat via de Virtual Classroom. De docent spreekt met de leerlingen een moment af waarop ze zich melden in de VC. De docent bereidt de bijeenkomst voor door van de resultaten plaatjes te maken en vragen voor de studenten voor te bereiden.


ICT-tool

Video conferencing

omschrijving

Online communicatie met behulp van synchrone video.

voordelen

Studenten hoeven niet te reizen.

nadelen

Vergt organisatie en ervaring. AVC kan, tegen betaling, ondersteunen.

meer informatie

www.surfgroepen.nl,

www.expertopafstand.nl

scenario / voorbeeld alfa

Bij de opleiding Spaans aan de Universiteit Utrecht is enkele jaren geleden een videoconferencing-project van start gegaan. Via videoconferencing hebben studenten Spaans die in Utrecht studeren kunnen communiceren met native speakers, studenten aan de Universiteit van Granada, in de doeltaal. Er zijn diverse typen opdrachten ontwikkeld, zoals een groepscommunicatie-opdracht, een organisatie-opdracht en een schrijfopdracht. Bij deze laatste opdracht kreeg de student in Utrecht de instructie om over een bepaald onderwerp een kort stuk te schrijven; deze werd tijdens de sessie besproken en verbeterd door de native speaker. http://www.let.uu.nl/users/Kristi.Jauregi/personal/videoconference.htm

scenario / voorbeeld bèta

Studenten van de opleiding Gezondheids- en Levenswetenschappen in Zwolle werken in groepen aan specialistische deelonderwerpen tijdens de cursus Gedrag en gezondheid. In het rooster is opgenomen dat zij door middel van videoconferencing aan de hoogleraar in Amsterdam vragen kunnen stellen. De docent spreekt met het AVC een moment af en overlegt in Zwolle of de videoconferencingruimte in Zwolle ook vrij is. Het AVC voert samen met de collega’s in Zwolle een test uit. Op de dag zelf begeleidt het AVC de sessie.

Aan de andere kant is eveneens een technicus aanwezig, naast de Zwolse docent.

Na afloop zijn de studenten enthousiast over deze mogelijkheid om in contact te komen met een expert op “hun” gebied.



Werkvormen

Werkcolleges

Kenmerken

Samenwerkend leren in kleine groepen

Studentactiviteiten

studenten werken samen aan opdrachten

Leerdoelentypologie

Van laag toepassingsniveau tot en met niveau van kritisch denken en probleem oplossen


ICT-tool

Wiki

omschrijving

een webapplicatie om samen online informatie te publiceren en te bewerken. (zoals bijvoorbeeld www.wikipedia.com).

voordelen

Gezamenlijk online aan een document werken, elkaar feedback geven. Eenvoudig na te gaan wie welke wijziging heeft aangebracht.

nadelen

Niet alle WIki’s zijn gebruikersvriendelijk

meer informatie

http://www.edublogs.nl/wiki/StartPagina


scenario / voorbeeld alfa

Bij het onderdeel Politieke en maatschappelijke verhoudingen in Nederland, 1815-1940 zet de docent een Wiki in om studenten samen te laten online schrijven aan teksten. Elke groepje studenten heeft een eigen thema toegewezen gekregen, maar het is voorstelbaar dat studenten ook buiten hun eigen thema aanvullingen en correcties zullen aanbrengen.

scenario / voorbeeld bèta

Studenten gezondheidswetenschappen die geen biologie hebben gehad op het VWO volgen de cursus Humane Biologie. In die cursus werken zij gezamenlijk aan een Biologische begrippenlijst. Hiervoor is er op de server van het Onderwijscentrum een wiki aangemaakt. De begrippen die de studenten moeten omschrijven zijn onderling verdeeld. Iedereen leest de beschrijvingen van de anderen en kan daar verbeteringen op aanbrengen.

Aan het eind van de cursus kijkt de docent, aan de hand van de historie welke studenten hier actief mee bezig zijn geweest en welke niet. De wiki blijft ook de rest van jaar toegankelijk zodat de studenten ook later in het jaar nog begrippen kunnen toevoegen, en de site kunnen raadplegen.


ICT-tool

Documentsharing

omschrijving

Mogelijkheid om documenten te delen via bijvoorbeeld DLO, surfgroepen (Share-point) of docs.google.com

voordelen

Hulp bij samenwerkend leren

nadelen

Goede afspraken nodig bij versiebeleid ed.

meer informatie

http://www.surfgroepen.nl kiezen voor snelle start.

scenario / voorbeeld alfa

Een docent Archeologie heeft in zijn college een projectgroep samengesteld uit studenten voor de uitwerking van een opgraving. De deelnemers van de projectgroep kregen ieder een eigen functie (projectleider, tekenaar, schervenspecialist, digitaliseerder, etc.) en konden tijdens wekelijkse bijeenkomsten overleggen over de voortgang en de planning. De bestanden met gegevens die de studenten verzamelden en vervolgens hadden bewerkt werden op een gedeelde schijfruimte geplaatst. Het uiteindelijke resultaat was een gezamenlijke publicatie met bijdragen van alle projectleden en een overkoepelende inleiding en conclusie.


ICT-tool

Concept maps

omschrijving

Concept mapping is het visueel weergeven van kennis in de vorm van begrippen en relaties daartussen. De begrippen (concepten) kunnen onderling worden verbonden door middel van pijlen die de relaties weergeven. De pijlen kunnen worden voorzien van een verbale aanduiding om de aard van de relatie tussen de betreffende concepten aan te geven. Op deze manier kunnen complexe kennisstructuren op een heldere en overzichtelijke (visuele) manier worden weergegeven.

voordelen

Door het maken van een conceptmap leggen de studenten verbanden tussen de verschillende onderwerpen die ze bestuderen.

Docenten kunnen aan de hand van de door studenten gemaakt conceptmaps vrij snel misconcepten opsporen.


nadelen

Als de map te groot is, wordt het onoverzichtelijk.

meer informatie

http://www.du.nl/digiuni/index.cfm/site/C-maps/pageid/A79EF2D7-F894-9A64-3F65BD7EC8447C28/index.cfm

scenario / voorbeeld bèta

Tijdens de cursus celbiologie krijgen eerstejaars studenten Algemene Gezondheidswetenschappen de opdracht in groepjes van 6-7 studenten een rapport te schrijven over darmkanker. Het onderwerp is opgedeeld in deelonderwerpen die afzonderlijk worden bestudeerd. De groeiende kennis over het onderwerp werken ze uit in een conceptmap. De studenten gebruiken hiervoor Inspiration. De conceptmap kunnen zij exporteren naar een word documenten of een html-file.


ICT-tool

Discussiefora

omschrijving

Een discussielijst biedt de mogelijkheid om activerende werkvormen te ondersteunen

door informatie-uitwisseling. Als docent kunt u opdrachten geven, studenten kunnen eenvoudig werkstukken inleveren, elkaars werk bekijken en daar weer commentaar op geven. Het beste zijn opdrachten waarin studenten tot een gemeenschappelijk eindresultaat moeten komen. Voorbeelden hiervan zijn het ontwikkelen en verzamelen van vragen, het analyseren en oplossen van cases, het ontwikkelen van een probleemstelling, een visie, een product of een werkwijze. Discussielijsten kunnen ook gebruikt worden om studenten te stimuleren het college of practicum voor te bereiden.

voordelen

Deelnemers kunnen hun eigen tijd indelen voor het bekijken, nadenken over en formuleren van berichten. Berichten kunnen eenvoudig en altijd opnieuw bekeken worden voor beoordelingsdoeleinden, reflectie of zelfstudie. Op internet is het gemakkelijker voor alle deelnemers om een bijdrage te leveren in een discussie dan in een college of werkgroep. Dat komt doordat het discussiëren op internet een asynchroon proces is en niemand door fysieke aanwezigheid of geluidsvolume anderen het spreken onmogelijk maakt.

Nadelen

Er is geen mogelijkheid om met houdingen, gebaren en intonatie het bericht van meta-informatie te voorzien. Het lastig om informatie visueel (met pijlen werken, cirkels trekken) te becommentariëren.

Om berichten in te sturen zullen deelnemers ingelogd moeten zijn op een computer, op internet en in een discussieomgeving. Dat kost enige moeite en tijd.

Het is lastig om langere stukken tekst vanaf een beeldscherm te lezen. In de praktijk zullen delen van discussies geprint moeten worden.

Discussiëren op internet vraagt om een actieve houding van deelnemers. Deze moet door training en ervaring ontwikkeld worden.

meer informatie


scenario / voorbeeld alfa

Voor het uitvoeren van een opdracht van het onderdeel Tekstanalyse hebben studenten gebruik gemaakt van een discussieforum. In het forum hebben ze in tweetallen de analyse die ze van een tekst hadden gemaakt met elkaar vergeleken en zijn uiteindelijk gekomen tot één nieuwe versie. Het discussieforum is zowel gebruikt om organisatorische zaken te bespreken als om inhoudelijke opmerkingen te maken.

scenario / voorbeeld bèta

Voor het practicum zijn groepen van 10-12 studenten gevormd. In de syllabus staan per practicum een aantal voorbereidingsvragen. De studenten beantwoorden voorafgaand aan het practicum de vragen in de discussielijst. De andere studenten in de groep kunnen deze antwoorden bekijken en eventueel van vragen of verbeteringen voorzien. Voor aanvang van het practicum controleert de begeleider of de studenten de voorbereidingsopdrachten hebben gemaakt. De begeleider geeft feedback op de gegeven antwoorden. Studenten die de vragen niet hebben gemaakt mogen niet aan het betreffende practicum deelnemen.


ICT-tool

Social bookmarking

omschrijving

Online delen van favorite Internetpagina’s.

voordelen

Lokaliseren van belangrijke bronnen wordt zichtbaar gemaakt. Studenten kunnen zo een dynamische bronnenverwijzing opzetten.

Via internet altijd de favorieten toegankelijk.

nadelen

Vergt discipline om te gebruiken, losse toepassing.

Site als del.icio.us zijn niet heel overzichtelijk.

meer informatie

http://e-learning.surf.nl/e-learning/artikelen/2930


scenario / voorbeeld alfa

De docent kan verwijzingen naar relevante literatuur eenvoudig delen met studenten.

scenario / voorbeeld bèta

De tweedejaars studenten Biomedische wetenschappen moeten een literatuuronderzoek doen. Zij werken daarvoor samen in groepjes van drie studenten. Iedere student is echter tevens verantwoordelijk voor een eigen deelonderwerp. De studenten houden ieder een eigen bookmarklijst bij en spreken een uniek trefwoord af. Bij hun bookmark plaatsen zij ook de waarde van de link voor hun literatuuronderzoek. Op die manier leggen ze hun eigen maar tegelijk ook een gezamenlijke verzameling aan.
Aan het eind van de cursus delen de docenten delen hun favorietenlijst met links van het thema met de studenten. De studenten kunnen dan zien of zij de bekendste/belangrijkste bronnen hebben gelokaliseerd.


ICT-tool

Webconferencing

omschrijving

Synchroon, op afstand

voordelen

Geen reistijd voor studenten en docenten. Kan in principe ook vanaf thuis mits er een breedband internetverbinding is.

Bij gebruik van draadloos netwerk kan in de werkgroepruimtes de webconferenties kunnen plaatsvinden met laptops inclusief headset en webcam.

nadelen

Draadloos netwerk is minder stabiel.

Webcam met headset kost 70 euro.

meer informatie

www.surfgroepen.nl

scenario / voorbeeld bèta

Tijdens de cursus Bedreiging en Bescherming van de opleiding Gezondheids- en Levenswetenschappen (Zwolle) krijgen de studenten de opdracht om in groepen van 4-5 studenten een rapport te schrijven over screening bij darmkanker. Hiervoor bestuderen de studenten alleen of tweetallen een bepaald deelonderwerp. Alle studenten die aan hetzelfde deelonderwerp werken komen tenminste een keer bij elkaar om het deelonderwerp te bespreken samen met een docent. In plaats van een bijeenkomst in Zwolle, organiseren de docenten webmeetings waarbij de docenten in Amsterdam zijn en de studenten in Zwolle of thuis. Hiervoor hebben de docenten Breezekamers aangevraagd bij www.surfgroepen.nl. De studenten beschikken in Zwolle over laptops met een webcam en headset. De docenten hebben voorafgaand aan de online bijeenkomst de figuren die zij met de studenten willen bespreken in een PowerPointpresentatie gezet. In Breeze is het mogelijk om elkaar te zien en document te delen en te bespreken. Bij de uitvoering blijkt dat acht laptops op een accespoint teveel is, de tweede keer passen de docenten dat aan. De docenten evalueren de webconferenties met de studenten die er, zeker als ze vanuit thuis werken, de voordelen ervan inzien.

scenario / voorbeeld gamma

College dat in Zwolle en in Amsterdam tegelijk werd gegeven.


ICT-tool

Collabarative real-time editing

omschrijving

Samenwerkend synchroon op afstand aan een documentwerken (Breeze, via surfgroepen)

Netmeeting (via Windows)

voordelen

Studenten geven elkaar schriftelijk en mondeling feedback, en kunnen dat vanuit thuis eenvoudig regelen.

nadelen

Headset nodig eventueel webcam.

meer informatie

Http://www.surfgroepen.nl,

http://www.writeboard.com/

scenario / voorbeeld bèta

Studenten gezondheidswetenschappen moeten voor het Diabetesproject een essay schrijven. Zij schrijven een eerste versie en moeten dan feedback vragen aan een medestudent. In plaats van Blackboard willen een paar studenten gebruik maken van Breeze waarin de mogelijkheid om samen aan een document te werken aanwezig is. Op die manier kunnen ze vanuit thuis elkaars documenten van commentaar voorzien.

Beide studenten vragen een surfgroepen account aan. Student A activeert zijn Teamsite en nodigt student B uit voor een Breeze bijeenkomst. Samen bespreken ze het document en formuleren de feedback.


ICT-tool

Voice board

omschrijving

Met behulp van een Voice board is het mogelijk om studenten gesproken taal te laten produceren en deze bijdragen op een later tijdstip af te luisteren.

voordelen


nadelen

Microfoon van redelijke kwaliteit nodig, stille omgeving.

meer informatie


scenario / voorbeeld alfa

Aan de Universiteit Groningen wordt bij de vreemde talen-opleidingen geëxperimenteerd met opdrachten waarbij studenten taalvaardigheidsopdrachten uitvoeren t.b.v. de uitspraak (voorlezen) en de spreekvaardigheid (reageren op ‘stimulus’). In beide gevallen houden de studenten een monoloog.



Werkvormen

Zelfstudie

Kenmerken

Zelfstandig leren

Studentactiviteiten

zelfstandig werken aan opdrachten, literatuurstudie, tentamens voorbereiden, scriptie schrijven

Leerdoelentypologie

van feiten niveau tot en met niveau van kritisch denken en probleem oplossen



ICT-tool

Weblog

omschrijving

Persoonlijk online dagboek.

voordelen

(overgenomen uit: Wilfred Rubens, Weblogs in hoger onderwijs)

Technisch laagdrempelig

Relaties met anderen
Persoonlijk

Toegankelijkheid is groot

nadelen

Vergt discipline om bij te houden, niet iedereen zal willen dat persoonlijke gegevens op het internet staan. (Sommige weblogs zijn wel af te sluiten met een wachtwoord.)

meer informatie

http://elearning.surf.nl/e-learning/artikelen/2326

scenario / voorbeeld alfa

Studenten kunnen worden gestimuleerd om hun ideeën over actuele en controversiële zaken op hun vakgebied te expliceren door deze te formuleren en becommentariëren in een blog. Bij de Masteropleiding Mediaculture bij de Faculteit der Cultuurwetenschappen van de Universiteit Maastricht worden weblogs ingezet om studenten zelf ervaring op laten doen met “on-line” publiceren, buiten de beschermde omgeving van Blackboard en worden weblogs gebruikt als een instrument om studenten de mogelijkheid te bieden hun eigen ontwikkeling als professional in kaart te brengen.

scenario / voorbeeld bèta

Een studente studeert aan de Universitaire lerarenopleiding van de VU en loopt stage op het Herman Wesselinkcollege in Amstelveen. In plaats van een logboek over haar stage houdt zij een weblog bij. Op de weblog vertelt zij over haar ervaringen met de leerlingen, de school en de collega’s. Zij plaats op de weblog ook videofragmenten van haar lessen en foto’s. Zij nodigt andere studenten hierop te reageren. http://weblog.leidenuniv.nl/bb/ictoblog/archives/-2006/02/07/videos_over_blogs_in_het_onderwijs.php#more


ICT-tool

Portfolio

omschrijving

(Digitale) map met producten die de student gemaakt heeft gekoppeld aan de betekenis van deze stukken in relatie tot zijn/haar opleiding.

voordelen

In situaties waarbij docententeams betrokken zijn, kunnen alle docenten na toestemming van de student beschikken over de benodigde informatie.

nadelen

Er moet een begeleidingsstructuur worden opgezet. Studenten zien vaak nut niet in, kost moeite om het dan toch door te zetten. De opleiding moet voor het gebruiken van een portfolio zijn opgezet, en interessante producten opleveren.

meer informatie

http://e-learning.surf.nl/portfolio/wat_is_nl_portfolio/3655


scenario / voorbeeld alfa

Bij de Masteropleiding Engels wordt een portfolio ingezet bij de monitoring van de taalvaardigheid van studenten. In het portfolio verzamelen studenten essays en opnames van presentaties bij andere vakken uit het curriculum en schrijven ze zelfreflectieverslagen waarin zij hun eigen ontwikkeling analyseren en beschrijven. In de begeleidingsgesprekken met de taalvaardigheidsdocent komen alle onderdelen uit het portfolio aan de orde en wordt een actieplan voor de komende periode opgesteld.

scenario / voorbeeld bèta

Bij de opleiding Gezondheids- en Levenswetenschappen in Zwolle maken de studenten gebruik van een digitaal portfolio. Het portfolio maakt deel uit van het onderwijs in Academische vaardigheden en wordt begeleid door tutoren.


ICT-tool

Streaming video

omschrijving

Digitaal bewegend beeld in streamingformaat.

voordelen

Meerdere jaren achtereen te gebruiken. Studenten kunnen het zelf ook opnieuw bekijken.

DiViDU: meer inzicht in het functioneren van de student in de klas. Studenten kunnen met een digitale videocamera snel zelf clips maken en via de handleiding stapsgewijs in DiViDu plaatsen.

nadelen

Maken van professionele videoclips is duur en kost veel tijd. AVC en het Onderwijscentrum VU kan daarbij helpen.

Streaming server nodig.


meer informatie

http://dividu.ilo.uva.nl/

http://video.surfnet.nl/info/home.jsp

http://video.surfnet.nl/info/webstroom/home.jsp


scenario / voorbeeld alfa

In het onderdeel Werkgroep Retorische filmanalyse van de opleiding Algemene Cultuurwetenschappen heeft de docent wekelijks kijkopdrachten beschikbaar gesteld aan studenten waarin videofragmenten van documentaires zijn opgenomen. Studenten trainen aan de hand van het invullen van schema’s die door de docent zijn aangeleverd hun analysevaardigheden.

scenario / voorbeeld bèta

Bij de lerarenopleiding maken studenten video-opnames van klassensituaties. De video-opnames bewerken zij zelf en plaatsen de clips in de website van DiViDU. Andere studenten kunnen commentaar geven op de clipjes.

Zij kunnen in hun digitale portfolio en link opnemen naar de clips.



ICT-tool

Streaming audio

omschrijving

Digitaal geluid in streamingformaat.

voordelen

Studenten kunne college nog eens beluisteren, beeld is niet altijd nodig.

nadelen

Moet professioneel zijn opgenomen.

meer informatie

Onderwijscentrum VU

scenario / voorbeeld alfa

Uit www.digitaledidactiek.nl: Het ligt voor de hand om audio toe te passen in het trainen van luister- en spreekvaardigheid van vreemde talen zoals bijvoorbeeld met luistervaardigheidsoefeningen. Bij spreekvaardigheid is het van belang dat er ook feedback gegeven kan worden. Een voorbeeld uit de praktijk hiervan is de docent Hebreeuws die bijbelteksten inspreekt in MP3 formaat, waarna studenten de teksten op zelf gekozen tijdstippen kunnen afspelen en op die manier de taal beter onder de knie krijgen.

scenario / voorbeeld bèta

Als bewegend beeld geen extra informatie biedt, kan een college ook in de vorm van streaming audio aan de studenten worden aangeboden via de Blackboardsite.




Werkvormen

Practica

Kenmerken

praktijkgericht onderwijs in kleine groepen

Studentactiviteiten

zelfstandig of in kleine groepen werken aan experimenten

Leerdoelentypologie

van laag toepassingsniveau tot en met hoog toepassingsniveau


ICT-tool

Streaming video

omschrijving

Video opnames streamen en via internet beschikbaar maken

voordelen

Studenten kunnen zelf een college nog eens bekijken. Voor instructies heel geschikt.

nadelen

Maken van professionele videoclips is duur en kost veel tijd. AVC en het Onderwijscentrum VU kan daarbij helpen.

Streaming server nodig.

meer informatie

http://dividu.ilo.uva.nl/

http://video.surfnet.nl/info/home.jsp

http://video.surfnet.nl/info/webstroom/home.jsp

scenario / voorbeeld bèta

Onderdeel van de cursus Biologische chemie is Laboratorium Veiligheid. Er is een video gemaakt waarin aan de hand van een verhaal de studenten kennismaken met de veiligheidseisen die in laboratorium gelden. De video wordt streaming aangeboden via de speciale Blackboardsite Laboratoriumveiligheid.

Ook zijn er instructievideoclips opgenomen voor het bedienen van eenvoudige laboratoriumapparatuur.


Werkvormen

Veldwerk

Kenmerken

praktijkgericht onderwijs buiten

Studentactiviteiten

uitvoeren van praktijkonderzoek

Leerdoelentypologie

van feiten niveau tot en met niveau van kritisch denken en probleem oplossen


ICT-tool

PDA

omschrijving

Handheld computer met pocket-software functionaliteiten.

voordelen

Studenten leren vroeg in hun studie omgaan met locatiegegevens. Verzamelen van alle gegevens van een gebied is eenvoudiger, bovendien is het mogelijk om excursiegebieden door de jaren heen met elkaar te vergelijken of er veranderingen optreden en hoe die te verklaren zouden kunnen zijn.

nadelen

PDA’s met GPS zijn duur. Als studenten bij elkaar in de buurt blijven storen ze elkaars GPS.

meer informatie

Spinlab, EduGIS

http://goodpractices.surf.nl/gp/goodpractices/290


scenario / voorbeeld alfa

In het kader van field surveys doorkruisen studenten in groepjes van vijf een van tevoren uitgezocht landschap en leggen minutieus alle archeologische resten die zij vinden met behulp van Tablet PC’s of PDA’s vast.

scenario / voorbeeld bèta

Twee docenten voeren in het kader van het Manolo-project een pilot uit met het gebruik van PDA en GPS. De studenten krijgen tijdens de cursus per groepje van vier een PDA met GPS te leen. Op de PDA plaatsen de mensen van het Spinlab de kaarten van het gebied en de opname formulieren die speciaal voor het practicum ontwikkeld zijn. In het veld gebruiken de studenten de GPS/PDA om locatiegegevens te koppelen aan opnames van flora en fauna. De studenten gebruiken hiervoor de digitale opnameformulieren in de PDA.

Terug op de VU lezen de studenten hun gegevens uit en verzamelen alle informatie van het gebied. Hiervan maken zij een overzichtskaart. Door deze kaart te vergelijken met die van vorig jaar, kunnen zij zien of er veranderingen zijn in het gebied.


ICT-tool

GPS

omschrijving

Global Positioning System.

voordelen

Noodzakelijk voor veldwerk

nadelen

Apparatuur veroudert heel snel

meer informatie

Spinlab, Vrije Universiteit

scenario / voorbeeld alfa

In het kader van field surveys doorkruisen studenten in groepjes van vijf een van tevoren uitgezocht landschap en leggen minutieus alle archeologische resten die zij vinden vast. Bij het vastleggen van de coördinaten van een vondst of een doorzocht veld gebruiken zij GPS-ontvangers.

scenario / voorbeeld bèta

Zie PDA



Conclusie

Voor cursussen die deels op afstand gegeven worden is het belangrijk eerst te bepalen hoeveel contactonderwijs er gegeven kan worden.

Punten die daar een rol bij spelen zijn o.a.

oGrootte van de doelgroep studenten;

oVerspreiding van de studenten;

oVerwachtte uitval percentages;

oHoeveelheid docent-tutor-ondersteuning die er is;

oNoodzaak van‘just-in-time’ hulp;

oGeld: Is er geld voor het ontwikkelen of aanpassen content?

oTechnische mogelijkheden bijvoorbeeld de mogelijkheid thuis gebruik te maken van software die op de universiteitsnetwerk staat;

oToegang van de studenten tot internet (breedband) thuis.


De tijd dat de studenten niet op de universiteit zijn, moet er wel gestudeerd worden. Hiervoor zijn duidelijke opdrachten met een expliciete deadline noodzakelijk (Baars & Wieland, 2006). Ook de manier waarop de studenten moeten werken, individueel of in groepen moet voor de studenten aan het begin van de cursus helder zijn. Iedere onduidelijkheid levert een stroom van (hulp)vragen op, die dan per mail binnenkomen.


Blackboard is op zich geschikt om de cursus deels op afstand aan te bieden. Naast het aanleveren van vakinhoudelijke informatie en de opdrachten moeten dan echter de communicatietools meer ingezet worden. De mogelijkheden die Blackboard biedt zijn:

oEmail

oSafe assignment/Inleveren van opdrachten

oDiscussieplatform

oGroepspagina’s voor samenwerkend leren

oVirtual Classroom voor Chatsessie.


Bovenstaande tools worden in gewone cursussen slecht sporadisch ingezet, terwijl bij een online cursus hier juist de kracht ligt. Wat ontbreekt in Blackboard, zijn de mogelijkheden voor synchrone virtuele bijeenkomsten zoals webmeetings, videoconferencing. Webmeetings kunnen met behulp van Breeze (via Surfgroepn) vrij eenvoudig geregeld worden.

Voor het ontwikkelen van opdrachten voor digitaal samenwerken is er een supporttool ontwikkeld door de Digitale Universiteit (www.du.nl/Saldo).


Het overzicht van hoofdstuk 2 laat zien dat er ook, buiten Blackboard om, heel veel geschikte tools voor handen zijn die zowel onderwijs op afstand als face-to-face-onderwijs kunnen ondersteunen.


Literatuur


Baars, G.J.A., , Wieland A., Leren (en) doceren, Lemma Den Haag, (2006)


Baltzer, J, Berge, ten J.H., Poortinga J. Van prikkel tot project. Een doe-het-zelf-pakket voor het ontwerpen van opdrachten voor het Hoger Onderwijs. Amsterdam: Vrije Universiteit (2003)


Blend Ed http://www.blend-ed.ac.uk/)

Clark, D., Blended Learning, Epic White paper, Epic Group plc (2003)

http://www.epic.co.uk/content/resources/white_papers/Epic_Whtp_blended.pdf


Dennis, Alan R. Rethinking Media Richness: Towards a Theory of Media Synchronicity (1999)

http://csdl2.computer.org/comp/proceedings/hicss/1999/0001/01/00011017.PDF


Elk L. van, et al, Blended learning meer dan een mix, (e-learning research reeks 7) Stichting Surf (2005)

Felicia Douglis, Blended Learning: Choosing the Right blend http://coe.sdsu.edu/eet/articles/blendlearning/index.htm

Finn, A., A Case study approach to blended learning, Centra Software (2004)

Gorissen, P., Social software in het onderwijs, Surfnet/Kennisnet (2006)


Harrison, M., Blended learning II, blended learning in practice, Epic group, Ukhttp://www.epic.co.uk/content/resources/white_papers/Epic_Whtp_blended_practice_180703.pdf


Kerres, M. & C. de Witt (2003). A didactical framework for the design of blended learning

arrangements. Journal of Educational Media, 28, 101-114.

draft version of: Kerres, M. & C. de Witt (2003). A didactical framework for the design of blended learning

http://mediendidaktik.uni-duisburg-essen.de/drupal/files/Draft-JEM-BL.pdf


Lam, I. et al, Blended beleid voor blended learning, (e-learning research reeks 4), Stichting Surf (2005)


Oliver, M. Triwell, K., Can ‘Blended Learning’ Be Redeemed?

http://www.wwwords.co.uk/pdf/viewpdf.asp?j=elea&vol=2&issue=1&year=2005&article=3_Oliver_ELEA_2_1_web&id=130.37.80.140


Singh, H., Achieving success with blended learning, Centra Software (2001)