Hoe bekend bent u met social software? En gebruikt u het al in uw onderwijs?

Hoe bekend bent u met social software? En gebruikt u het al voor onderwijsdoeleinden?


Bent u goed bekend met social software? Met onze korte online test kunt u het nagaan. Bij de score meteen wat tips om (nog meer) bekend te raken. Maar dan nog de volgende vraag: Weet u ook dat social software heel goed in te zetten is in uw onderwijs?



Doe de social software kennistest

Bent u als een grootgebruiker van social software of heeft u eigenlijk geen idee of u er al gebruik van maakt? Doe de test <klik hier: http://www.proprofs.com/quiz-school/quizview.php?id=1500> . Bij de einduitslag vindt u verwijzingen naar diverse vormen van social software. Mocht u er nog niet bekend mee zijn, dan kunt u meteen aan de slag. Al kunt u uiteraard ook eerst even dit artikel verder lezen.


Wat is social software?

Met social software wordt bedoeld: “Alle software die tot doel heeft om het tot stand brengen en houden van netwerken tussen mensen te vereenvoudigen” (Gorissen, 2006). Peter Sloep, de eerste lector in Nederland die onderzoek doet op dit gebied, onderscheidt in het artikel “Social software: fascinerend maar niet zonder risico’s” (2006), twee categorieën social software:

-“recommender tools” (bijvoorbeeld: Amazons met hun aanbevelingen voor boeken gebaseerd op wat anderen die hetzelfde boek kochten, ook nog hebben gekocht).

-“communication tools” (software ten behoeve van communicatieve taalhandelingen, zoals blogservers, die het mogelijke maken online een dagboek bij te houden en je geschriften te delen met anderen). Met behulp van dergelijke tools worden er sociale netwerken gecreëerd.

Dat social software zich zo snel ontwikkelt en veel toepassingen kent, is leuk, maar in Sloep’s artikel wordt meteen ook de andere kant van de medaille duidelijk gemaakt. Niet iedereen zit, als hij/zij iets wil kopen, te wachten op aanbevelingen voor andere artikelen. En wie zegt dat bepaalde firma’s niet de zaak achter de schermen manipuleren? Via openbare weblogs, kunnen ook een hoop onzin of nare geruchten de wereld in worden geholpen (al dan niet onder pseudoniem). Nog afgezien van de stortvloed aan ‘spam’ dat ook langs die kanalen haar weg vindt.

Het is dus niet alleen maar rozengeur en maneschijn, maar er zitten zeker genoeg mogelijkheden en positieve kanten aan het gebruik van social software om je er goed in te verdiepen. Niet alleen voor persoonlijk gebruik, maar ook voor het gebruik voor onderwijsdoeleinden.

Wat is er voorhanden aan social software en hoe kun je dit inzetten in het onderwijs?

Wat er aan social software voorhanden is breidt zich in zeer snel tempo uit. Hieronder volgt een opsomming van enkele bekendere vormen van social software en voorbeelden van gebruiksmogelijkheden in het onderwijs, gebaseerd op het rapport van Gorissen “Social Software in het onderwijs” (samengesteld in opdracht van Stichting Kennisnet ICT op school en SURFnet bv). Deze lijst en de mogelijkheden die worden genoemd zijn zeker niet uitputtend. Afgezien nog van het feit dat de verschillende softwarevormen ook nog eens in combinatie zijn in te zetten, waardoor de gebruiksmogelijkheden sterk toenemen.


Social software

Functie

Voorbeelden van programma’s

Te gebruiken in het onderwijs…

Instant

messaging

of chat

software om
online te

communiceren.

Oorspronkelijk gebeurde dit

alleen via

teksten,

tegenwoordig zijn

de mogelijkheden

uitgebreid met

audio en video-

opties

MSN Messenger, Skype, ICQ

in het taalonderwijs (ook voor vreemde talen) voor het oefenen van schriftelijke en mondelinge communicatieve vaardigheden; voor het stellen van vragen aan de docent gedurende “spreekuren”; voor mentor- of coachings-gesprekken.

Forums

discussie-

platforms, met

mogelijkheden

om berichten te

lezen en hierop

te reageren

Yahoo! Groups, Google discussiegroepen, phpBB (open source software om toe te passen op eigen websites)

als online vraagbaak (een student stelt een vraag en de docent en/of andere studenten geven antwoord); voor menings- of visievorming rond een bepaald thema in het kader van een vak; voor het inleveren en onderling bekijken van de resultaten van opdrachten (studenten kunnen elkaars werk bekijken en eventueel ook daarop reageren).
Voorbeeld: Scholierenlab – online ondersteuning bij profielwerkstukken (TUD). Via een online forum worden vwo-scholieren bij het maken van profielwerkstukken en bij vragen over technische onderwerpen ondersteund.

Weblog

online (chrono-

logisch of op

andere wijze

gearchiveerd)

‘dagboek’; op een

persoonlijke

website worden

regelmatig

berichten gezet,

waarop anderen

kunnen reageren

Blogger, Web-log.nl, Wordpress (open source toepassing), Edublogs.nl (over ICT en onderwijs)

als online logboeken (voor practica); voor stageverslagen gedurende de stageperiode; voor reflectieverslagen; om kennis op te doen of te delen over relevante (onderzoeks)thema’s

Podcast

software om

audiofragmenten

op te slaan; te

zien als een

weblog maar dan

met audio-

bijdragen

Podfeed.nl, ITunes, Podsafe Music Network

voor het online presenteren van audioregistraties van colleges, gastpresentaties, conferenties (e.d.); als discussiemedium binnen een bepaald vak; voor afname en registratie van interviews bij onderzoek

Videoblogs/

Vodcast

een weblog met

(of opslagmoge-

lijkheid voor)

beeldmateriaal (+

audio)

(rechtstreeks te

bekijken via

streaming video

of te downloaden)

Mefeedia, Dailymotion, Rocketboom, Izzyvideo (videofilpjes over het maken van digitale video’s)

voor het online presenteren van registraties van colleges, gastpresentaties, conferenties (e.d.); om belangrijk visueel materiaal te tonen (bijvoorbeeld de handelingen tijdens een operatie); om illustratief, informatief- of motivationeel materiaal aan te bieden (bijvoorbeeld voorlichtingsfilmpjes, een filmpje van een stagebedrijf); voor afname en registratie van interviews bij onderzoek

Webcon-

ferencing

een online

vergaderruimte,

waarbij je met

mensen die zich

op verschillende

locaties bevinden

kunt vergaderen

en elkaar daarbij

kunt zien

(webcam),

gelijktijdig kun je

bijv. via Internet

documenten en

internet

appplicaties

uitwisselen

Breeze, Skype

voor het stimuleren van samenwerken (op afstand) bij bijvoorbeeld afstandsonderwijs of wanneer je als stagebegeleider met je student en zijn/haar externe begeleider(s) in het buitenland wilt overleggen.

Voorbeeld: Samenwerkend leren op afstand (VU). Een experiment met de inzet van programma’s Breeze en Skype om het samenwerken op afstand tussen studenten te stimuleren.


Wiki’s

kenniscontructie-

netwerken;

digitale

encyclopedieën

die door een

ieder (van een

selecte groep)

met kennis kan

worden

aangevuld of

aangepast

Wikipedia, Edulogs wiki (over ICT en onderwijs), Wikimatrix (over wikisoftware).

voor raadpleging en kennisverwerving; als gemeenschappelijke kennisbron in het kader van een vak of een project (door de studenten te vullen en daarna door anderen te raadplegen); voor groepswerk rond een bepaald kennisthema

Social

Network

Services

een virtuele

‘ruimte’

waarbinnen

mensen

gekoppeld

worden. De

relaties zijn veelal

gebaseerd op

een gezamenlijk

kenmerk,

achtergrond of

interessegebied

LinkedIn, Schoolbank, OpenBC (bedrijfsmatige contacten), MySpace, Hyves

voor studenten om ten behoeve van bijvoorbeeld onderzoek(sprojecten) of hun overstap naar de arbeidsmarkt te netwerken; om kennis te vergaren en uit te wisselen binnen thema-communities.

Voorbeeld: Leren
met Hyves voor studenten Communicatie- en Informatie-wetenschappen (UU
) als studieobject én leeromgeving binnen het Practicum Nieuwe Media, ter stimulatie van het samenwerkend leren en discussie.

Social

Book-

marking

een online

opslagsysteem

voor al je

favoriete

internetadressen,

waar je andere

mensen toegang

toe kunt verlenen.

Het systeem kan

op basis van je

favorieten

adviezen

verstrekken over

mogelijk

interessante

favorieten (op

basis van de

favorietenlijsten

van anderen)

FURL, Del.icio.us (met daarbinnen een verzameling afgeleide tools)

voor de docent om favorietenlijsten rond een bepaald thema, zoals een onderzoeks-gebied, met de studenten te delen en desgewenst door de studenten (e.a.) te laten aanvullen; binnen projectonderwijs voor het zoeken naar en vastleggen van geraadpleegde Internetbronnen.

Collabora-

tive real-

time

editing

een systeem om

met meerdere

personen

gelijktijdig aan

een document

(bijv. ook

rekenbladen) te

werken; ook te

gebruiken voor

bijvoorbeeld

brainstormen in

een groep of om

datalijsten aan

te vullen. De

invoer is meteen

zichtbaar

SynchroEdit; Moonedit; SURFgroepen

door studenten die aan een gezamenlijk document werken; voor real-time commentaar op het werk van studenten door de docent of door mede-studenten; voor brainstormsessies.

Voorbeeld: The Writing Studio, een online leeromgeving voor schrijfvaardigheid. Een online schrijfcentrum waarin studenten academische en zakelijke schrijfvaardigheid kunnen ontwikkelen via modules, een leeromgeving en een community van gebruikers. Studenten en docenten kunnen samenwerken aan schrijftaken binnen een complete community van gebruikers.

Virtual

Worlds

een virtuele 3D-

wereld waarin je

kunt ‘rondlopen’,

met andere

gebruikers kunt

communiceren en

handelingen kunt

verrichten. In

Virtual Worlds

kunnen een

aantal eerder

genoemde

functionaliteiten

worden

gecombineerd,

bijvoorbeeld

beeldmateriaal in

combinatie met

chatfuncties.

Second Life; Active Worlds; Habbo hotel

software zoals Second Life en Active World bieden speciale mogelijkheden voor onderwijsdoeleinden, vaak tegen gereduceerd tarief of gratis. Een virtuele ‘spreekkamer’ kan worden ingericht voor de studenten om bij een studentbegeleider of docent met vragen of problemen langs te gaan; virtuele werkruimtes kunnen worden ingericht voor projectgroepen of voor docenten om hun materialen te bewaren en uit te wisselen; gastsprekers kunnen vanuit hun eigen virtuele wereld een presentatie houden voor studenten (steeds meer bedrijven vinden een plek op bijvoorbeeld Second Life).



Naast alle genoemde software, bestaan er ook weer ondersteunende tools, zoals RSSfeeds, waarmee bijgehouden kan worden of bijvoorbeeld weblogs of forums van nieuwe informatie zijn voorzien. Dit is een handige tool wanneer je als docent (tutor) een projectgroep begeleidt die met social software werkt en je wilt alert kunnen reageren of in ieder geval kunnen bijhouden wanneer de projectgroep nieuwe informatie heeft toegevoegd. Wie hierin geïnteresseerd is, kan er meer over lezen in bijvoorbeeld het artikel “Kennis maken met RSS” van Wilfred Rubens.


Wat stimuleert het gebruik van social software in het onderwijs?

Voor onderwijsgebruik kunnen de beschreven vormen van social software gekoppeld worden aan (geïntegreerd worden met) de elektronische leeromgeving. Dit maakt het gebruik van bepaalde toepassingen toegankelijker en aantrekkelijker. Door bepaalde software via studenten- en medewerkersportals aan te bieden, zal het gebruik van die softwareprogramma’s tevens worden gestimuleerd.

De genoemde voorzieningen stimuleren de toegankelijkheid en daarmee indirect het gebruik, maar om een goed beeld te verkrijgen van de toepassingsmogelijkheden in de onderwijscontext, is het wachten nu vooral op veel ‘good practices’ en uitwisseling van de ervaringen. Wie durven en willen er pionieren op dit gebied? Een aantal voorbeelden van toepassingen in Nederland zijn in het gepresenteerde schema al aangegeven. Andere voorbeelden zijn te vinden in een artikel dat Liesbeth Mantel van de Erasmus Universiteit Rotterdam schreef naar aanleiding van haar bezoek aan Educause 2006 (EDUCAUSE 2006: Social software in leerprocessen).

Good practices zijn niet alleen belangrijk zijn om de toepassingsmogelijkheden te onderzoeken, maar ook om de valkuilen, de voorwaarden en eventuele negatieve effecten boven tafel te krijgen (zie bijvoorbeeld het artikel “Gebruik en misbruik van sociale software toepassingen in een onderwijscontext” van Ivan D'haese en Frank Sierens, 2006). Het gebruik van social software brengt namelijk ook weer allerlei vragen met zich mee rond thema’s als: copyright, privacy, fraude, het onderscheiden van bijdragen van verschillende mensen aan producten, anonimiteit (of juist niet) en veiligheid. Het vergt ook richtlijnen en normen en waarden in relatie tot het verantwoordelijk online opereren. Zo kun je in een project- of werkgroepje best eens onenigheid hebben en wat minder vriendelijke woorden tegen elkaar zeggen, maar als dit online gebeurt kan het een heel eigen leven gaan leiden.

Verder lezen

Enkele artikelen/sites met informatie over social software (in een onderwijscontext):


Social Software in het onderwijs

Pierre Gorissen, maart 2006, Fontys Hogescholen, Afdeling Onderwijs – Centrum voor Onderwijsinnovatie en Onderzoek. In opdracht van Stichting Kennisnet ICT op School en SURFnet bv.

http://www.gorissen.info/Pierre/files/socialsoftwarev2p0.pdf


Rapportage Masterclass Social Software

http://www.frankwatching.com/archive/2006/05/17/reportage-masterclass-social-software/

Nb. Frankwatching is een weblog met nieuws en opinie over digitale trends.


Gebruik en misbruik van sociale software toepassingen in een onderwijscontext

Auteur: Ivan D'haese, Frank Sierens (2006)

http://www.digitaledidactiek.nl/dd/themas/1299


Social software in het hoger onderwijs

Wilfred Rubens en Marja Verstelle

http://www.te-learning.nl/artikelsocialsoftwareOvO.pdf


Presentatie e-learning 2.0 tijdens het afscheidssymposium van de UT-GW hoogleraar Pløn Verhagen

Een door Wilfred Rubens in jan. 2007 verzorgde presentatie tijdens het afscheidssymposium van de UT-GW hoogleraar Pløn Verhagen. In de presentatie wordt ingegaan op de rol die social software kan spelen bij kennisontwikkeling en op de relatie van social software met e-learning 2.0. Tevens een artikel over dit onderwerp, een bewerking van een artikel dat de auteur samen met Marja Verstelle schreef:

http://wilfredrubens.typepad.com/wilfred_rubens_weblog/2007/01/presentatie_ele.html