Informatie

Opzet evaluatie

Evaluatie nationale crisisbeheersingsorganisatie vlucht MH17

Een team van onafhankelijke onderzoekers van de Universiteit Twente evalueert het functioneren van de nationale crisisbeheersingsorganisatie na het neerstorten van vlucht MH17. De evaluatie betreft verschillende aspecten van de nationale crisisbeheersingsorganisatie vanaf het moment van de ramp met vlucht MH17. Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Veiligheid en Justitie.


Doelstelling van de evaluatie

De doelstelling van de evaluatie is om inzicht te krijgen in de vragen:

-in hoeverre de nationale crisisbeheersingsorganisatie na het neerstorten van vlucht MH17 heeft gefunctioneerd zoals beschreven in het Instellingsbesluit MCCb 2013 en het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming 2013,

-in hoeverre dat functioneren heeft bijgedragen aan het beheersen van de crisis en

-hoe de communicatie/infor­matie­voorziening is verlopen van de Rijksoverheid richting nabestaanden, samenleving, Tweede Kamer en media.


Met deze inzichten dienen, waar nodig en waar mogelijk, lessen te worden getrokken voor het functioneren van de nationale crisis­beheersingsorganisatie bij toekomstige crises.


Startdatum

De startdatum van het onderzoek is 24 februari 2015.


Projectleiding

Projectleider van het onderzoek is René Torenvlied, hoogleraar publiek management van de vakgroep bestuurskunde van de Universiteit Twente.


Contactinformatie

Contactpersonen voor de pers: Hinke Mulder, 06- 48 59 00 47 of Janneke van den Elshout, 06- 13 95 00 17.





Opzet van de evaluatie

De evaluatie kent drie deelonderzoeken:

Deelonderzoek 1: Evaluatie functioneren nationale crisisbeheersingsorganisatie vlucht MH17

Deelonderzoek 2: Nabestaandenonderzoek vlucht MH17

Deelonderzoek 3: Evaluatie informatievoorziening en crisiscommunicatie vlucht MH17


Deelonderzoek 1: Evaluatie functioneren nationale crisisbeheersingsorganisatie vlucht MH17

Onderzoeksvragen

1.1a: Welke feitelijke rol hebben de actoren binnen de nationale crisis­beheersingsorganisatie gespeeld in de crisis?

1.1b: Wat is de mate van overeenstemming tussen de feitelijke rol en de rol zoals voorgeschreven in het Instellingsbesluit MCCb 2013 en het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming 2013?

1.2a: Op welke wijze hebben de actoren binnen de nationale crisis­beheersingsorganisatie een flexibele invulling kunnen geven aan het spanningsveld tussen protocollering en (discretionaire) ruimte in de organisatie; dit ten behoeve van een adequate beheersing van de crisis?

1.2b: Hoe is de samenwerking verlopen van de nationale crisisbeheersingsorganisatie met partijen die hebben bijgedragen aan de beheersing van de crisis maar geen deel uitmaken van de nationale crisisbeheersingsorganisatie?

1.2c: Op welke wijze heeft de internationale politieke dynamiek van het Oekraïneconflict mede vorm gegeven aan de besluitvorming en het functioneren van de actoren van de nationale crisisbeheersings­organisatie?


Respondenten

Sleutelinformanten van de crisisbeheersingsorganisatie en van externe partijen die daarmee samenwerkten


Onderzoeksmethoden

•Desk research op documenten over het verloop van de crisisbeheersing

•Interviews met sleutelinformanten van de crisisbeheersingsorganisatie

•Interviews met sleutelinformanten van externe partijen

•Internationaal-juridische analyse van de omstandigheden waarbinnen de nationale crisisbeheersingsorganisatie moest opereren


Deelonderzoek 2: Nabestaandenonderzoek vlucht MH17

Onderzoeksvragen

2a: Hoe is de nazorg verlopen die is geboden aan de nabestaanden?

2b: Hoe is de communicatie verlopen naar en met de nabestaanden?


Respondenten

Familierechercheurs en (families van) nabestaanden van Nederlandse slachtoffers


Onderzoeksmethoden

•Desk research op open bronnen (overheidssites, media)

•Interviews met familierechercheurs

•Online inventarisatie onder de nabestaanden

•Persoonlijke gesprekken met (families van) nabestaanden van Nederlandse slachtoffers


Deelonderzoek 3: Evaluatie informatievoorziening en crisiscommunicatie vlucht MH17

Onderzoeksvragen

3a: Hoe is de informatievoorziening verlopen richting de Tweede Kamer?

3b: Hoe is de informatievoorziening verlopen richting de media en de samenleving?

3c: Wat is de waardering van de informatievoorziening door de media en de samenleving?


Respondenten

Sleutelinformanten van de crisisbeheersingsorganisatie, media, burgers


Onderzoeksmethoden

•Desk research op schriftelijke bronnen binnen de crisisbeheersingsorganisatie en op de informatievoorziening richting de Tweede Kamer

•Interviews met sleutelinformanten van de crisisbeheersingsorganisatie

•Trendanalyse van de sociale media (Facebook en Twitter) voor omvang en sentiment van het berichtenverkeer

•Inhoudsanalyse op opiniërende stukken in de (massa-)media

•Online enquête onder een representatieve groep Nederlanders over hun beleving en waardering van de communicatie en informatievoorziening van de Rijksoverheid


Tijdshorizon

De tijdshorizon voor de evaluatie loopt van 17 juli 2014 (het moment waarop vlucht MH17 is neergestort en de nationale crisisbeheersingsorganisatie in werking is getreden) tot en met het voorjaar van 2015 (teneinde gebeurtenissen en percepties over een zo lang mogelijke periode te kunnen meenemen).


Fasering van de evaluatie

Het evaluatieonderzoek valt uiteen in vier opeenvolgende fasen:

A.In fase A worden nadere werkafspraken gemaakt tussen de onderzoekers en het WODC als opdrachtgever van de evaluatie. Daarbij worden de eerste belangrijke stappen gezet ten behoeve van toegang tot het veld (interviews) en toegang tot documenten.

B.In fase B wordt een tijdlijn gereconstrueerd van gebeurtenissen, activiteiten en handelingen van de crisisorganisatie, ten behoeve van de drie deelonderzoeken.

C.In fase C vinden de drie deelonderzoeken plaats, waarbij nadere gegevens worden verzameld en analyses worden verricht per deelonderzoek.

D.In fase D wordt gerapporteerd over de bevindingen.


Multidisciplinair onderzoeksteam

De volgende disciplines zijn betrokken in het onderzoek:

Bestuurskunde: Bestuurskundige kennis van crises, complexe uitvoerings­processen en samenwerking in netwerken, in het bijzonder om de uitvoeringspraktijk van de nationale crisisbeheersingsorganisatie te analyseren ten tijde van de crisis rond het neerstorten van vlucht MH17.

Internationaal recht: Een internationaal-juridische benadering voor het analyseren van de randvoorwaarden en beperkingen in termen van internationaal recht en diplomatie waarbinnen de nationale crisisbeheersingsorganisatie moest opereren om de nationale en internationale doelstellingen in de crisisbeheersing te verwezenlijken.

Psychologie: Expertise op het snijvlak van sociale en klinische psychologie om de nazorg voor en communicatie met nabestaanden te evalueren en om het perspectief van de nabestaanden in kaart te brengen.

Communicatiewetenschap: Expertise op het gebied van crisiscommunicatie en massacommunicatie over risico's en veiligheid om een analyse te maken van de wijze waarop de informatievoorziening en communicatie naar Tweede Kamer, media en samenleving is verlopen en hoe dat door die actoren is ervaren.


De evaluatie wordt uitgevoerd door het volgende team van onderzoekers:

•Prof.dr. R. Torenvlied, projectleider (hoogleraar publiek management aan de Universiteit Twente, vakgroep Bestuurskunde).

•Prof.dr. R. Wessel (hoogleraar internationaal en Europees institutioneel recht aan de Universiteit Twente, vakgroep Bestuurskunde).

•Prof.dr. E. Giebels (hoogleraar sociale psychologie van conflict en veiligheid aan de Universiteit Twente, vakgroep Psychologie van Conflict, Risico en Veiligheid).

•Dr. J. Gutteling (universitair hoofddocent crisis- en risicocommunicatie, sociale psychologie en communicatiewetenschap aan de Universiteit Twente, vakgroep Psychologie van Conflict, Risico en Veiligheid).

•W. Broekema, MSc (docent/onderzoeker aan de Universiteit Leiden, Instituut Bestuurskunde).

•Drs. M. Moorkamp (promovendus aan de Technische Universiteit Delft en docent Security Management aan de Saxion Hogeschool).