Gemak boven privacy

Marieke Martens

Marieke Martens: gemak boven privacy

(interview kernteam Toekomst Mobiliteit van provincie Gelderland)

Marieke Martens werkt sinds 2014 bij de Universiteit Twente als Hoogleraar ITS en Human Factors. Ze is gedragswetenschapper, ook werkzaam bij TNO en is ook betrokken geweest bij STT verkenning naar de toekomst van superintelligent vervoer in de maatschappij.

Welke trends komen bovendrijven?

Er zijn allerlei trends gaande, maar het is de vraag welke straks het meest bepalend is. In de hoek van data uitwisseling, diepere technologie en automatische voertuigen staat veel te gebeuren. 'Vehicle to vehicle' communicatie is al erg dichtbij. OV en auto lopen ook steeds meer in elkaar over. Gemak en prijs bepalen de mate van gebruik, al krijg je de verstokte automobilist niet snel in de trein. Ook zal het begrip 'eigen auto' veel flexibeler worden. Car-sharing, Car to go zijn hier al voorbeelden van.

Drie belangrijke ontwikkelingen verder beschouwd

Door de combinatie van app's, data, goederen en mensen kan er veel efficiënter gebruik worden gemaakt van het systeem. Je kunt snel iets meenemen op een route die je toch al rijdt. Zeker als dit geld oplevert. Kijk naar bedrijven als Bol.com die nu proberen alles zo snel mogelijk te leveren, zelfs indien dat niet nodig is. Indien een product er meerdere dagen over mag doen om de klant te bereiken kun je dus ook veel kosten-effectiever leveren door reizen slim te combineren.

Concepten als Greenwheels zijn het begin geweest van verdere car-sharing. Greenwheels is nu nog te gebruiksonvriendelijk, maar als je straks de auto achter kan laten daar waar je reisdoel eindigt, heel makkelijk kan betalen en je niet hoeft aan te geven hoe lang je ergens blijft gaat het concept groeien.

Big data is een driver die veel gedrag gaat sturen. Nu kom je in supermarkten met wel 100-en soorten cornflakes, dit levert keuzestress op? Keuzevrijheid is een groot goed, maar mensen kunnen en willen niet altijd kiezen. Nieuwe diensten spelen in op deze behoefte en helpen de keuze te vereenvoudigen. Deze worden gevoed door data die we overal achterlaten. Op basis van je gegevens worden je dan bijvoorbeeld er maar 3 of 4 soorten aangeboden, die heel goed aansluiten op je wensen waar je dan uit kan kiezen. Dat is veel eenvoudiger in het woud van keuzes. Een dergelijke aanbodservice is een nieuwe dienst, waarbij privacy nog wel een tijdje een issue zal blijven. Geven we dat op voor meer gemak? Waarschijnlijk wel. Mensen zijn nu al bereid, bewust maar vooral onbewust, om persoonlijke gegevens te delen en daarmee hun privacy op te geven, zolang deze gegevens maar niet gebruikt worden voor zaken waar men nadeel van ondervindt.

Rol van de overheid

De rol die de overheid bij deze ontwikkelingen moet gaan aannemen, is niet zomaar aan te geven binnen deze drie ontwikkelingen. Slimme infra blijft voorlopig nog nodig. Een 'lege weg' zonder verkeersborden zal er niet snel komen, aangezien de huidige slimme voertuigen juist gebruik maken van de huidige bebording. Ook hebben slimme voertuigen voorlopig de infrastructuur nodig, zoals wegmarkering voor zelfsturende auto's op korte termijn nog essentieel is. Vele app's en bedrijven maken nu ook gebruik van de bewegwijzering langs infrastructuur, zoals bijvoorbeeld navigatiesystemen. Op langere termijn zijn er weer meer flexibelere mogelijkheden zoals direct herkennen van de omgeving en daarmee ook positie en zal de rol van de infrastructuur kunnen veranderen, maar dit zal nog lang duren.

De klassieke modaliteiten zijn voorlopig wel robuust naar de toekomst: de trein, fiets en auto zullen ons ook straks blijven vervoeren, maar er zal een meer hybride en flexibel systeem ontstaan. Ook hierin zullen meer kleurschakeringen ontstaan, zoals dat ook het geval is geweest met E-bike of de elektrische (deel)auto. Het één wordt een succes en het ander heeft een verwaarloosbaar effect. De Segway heeft geen groot aandeel gekregen. Waarom? De omgeving laat sommige nieuwe modaliteiten niet goed toe omdat het niet voldoende toevoegt aan onze mobiliteit of dat er voldoende praktische bezwaren aan kleven. Dat is ook een interessant gegeven naar de toekomst. De omgeving (infra, draagvlak) is sterk bepalend voor wat komt bovendrijven en wat niet. En, past het bij de andere modaliteiten?

Big data/digitalisering zorgt voor nieuwe ontmoetingsplekken die logischer zijn dan bestaande, waarbij je dus niet meer alleen een modaliteit kiest bij je bestemming, maar je je bestemming onder de loep neemt. Algoritmes laten al zien dat dit mogelijk is. Kijk nu al naar Seats to meet achtige plekken, op goed bereikbare plekken. Het is bij alle nieuwe ontwikkelingen telkens de vraag hoe ver de verantwoordelijkheid van de overheid gaat. Bovendien heb je nog de onderverdeling tussen overheden die het niet altijd eenvoudig maakt. Overheidsingrijpen is soms ook lastig, aangezien de maatschappij soms opeens geconfronteerd wordt met nieuwe technologieën, waarbij je dan als overheid eigenlijk in een achterstandspositie terecht komt. Anticiperen of snel reageren wordt steeds belangrijker. Als Tesla een update doet, is het fijn als de RDW al een aantal criteria ter beoordeling klaar heeft liggen. Bij Uber kwam de reactie vanuit de overheid laat, aangezien dit plotseling werd geïntroduceerd. De overheid zou in specifieke pilots kunnen werken aan thema's waarvan we weten dat deze op ons afkomen, zoals oefenen met pilots rondom data en veiligheid. Ook kunnen ze wellicht een uitwisseling faciliteren met gebruikers, kennispartijen en ontwikkelaars om nieuwe concepten te testen en te kijken naar de benodigde (digitale) infrastructuur om nieuwe mobiliteit versneld te implementeren. Hierin kan de overheid de rol pakken van makelaar en integrator.

Welke rol denk jij dat de overheid moet aannemen binnen de digitalisering van de wereld? Moet de overheid het ongevraagde gebruik van data aan banden leggen?