veiligheidseffecten_snelheidsaanpassing

8 december 2005

Afstudeeropdracht bij de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV)

Effectafschatting van snelheidsondersteuning met microsimulatie

Snelheidsondersteuning:

Snelheid is een centraal thema in verkeer en vervoer. Het heeft een grote impact op verkeersveiligheid en tegelijkertijd ook op optimale benutting van het wegennet, bereikbaarheid, milieu en rijcomfort. Systemen voor snelheidsondersteuning kunnen de bestuurder helpen de meest geschikte snelheid te kiezen in een bepaalde wegomgeving en in bepaalde verkeersomstandigheden. De intelligente snelheidsassistent (ISA), die snelheidinformatie in het voertuig brengt, is een bekend voorbeeld hiervan. Naast veel aandacht vanuit de onderzoekswereld, krijgen varianten van dit systeem in toenemende mate belangstelling van beleidsmakers. Een belangrijk aandachtspunt hierin is een goede afschatting van het te verwachten effect op verkeersveiligheid en de andere beleidsterreinen op korte en langere termijn. Daarbij is het van groot belang de toegevoegde waarde van deze systemen t.o.v. andere maatregelen (zoals politiehandhaving, aanpassing van de infrastructuur, educatie) te kunnen vaststellen.

Microsimulatie:

Numerieke modellering is een aantrekkelijke methode voor onderzoek naar verkeersveiligheid. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met een gebrek aan in-depth meetgegevens, de mogelijkheid om in een geconditioneerde omgeving een aspect van het verkeerssysteem te kunnen onderzoeken, en het kunnen doorrekenen van scenarios voor de toekomst. Relevante modellering kan op verschillende niveau's plaatsvinden, zoals hieronder kort aangeduid:

§

Als de verdeling van ongevallen en de verkeersafwikkeling over het wegennet bekend is, kunnen risicocijfers voor wegen worden bepaald. Zo kan de veiligheid van het wegennet worden vastgesteld als functie van verkeersintensiteiten. Deze methode wordt binnen de SWOV verder uitgebreid, o.a. met verdisconteren van specifieke wegkenmerken.

§

Op het niveau van individuele verkeersdeelnemers kunnen risicofactoren voor het optreden van ongevallen en letsel worden benoemd. Karakteristieken van het verkeer bepalen dan de mate van onveiligheid. Voorbeelden daarvan zijn te hoge snelheid en menging van snel verkeer met langzaam verkeer (fietsers, voetgangers). Vervolgens kan bestudeerd worden hoe de risico's veranderen bij verschillende maatregelen.

Deze studie richt zich met name op de toepassing van microsimulatiemodellen op het tweede niveau. Dat type model wordt in toenemende mate gebruikt. Veelal gaat het dan om vraagstukken gericht op verkeersafwikkeling en netwerkontwerp, waarbij veiligheid meer een randvoorwaarde dan een ontwerpcriterium is. In de toekomst is het zeer wenselijk verkeersveiligheid op een volwaardiger manier te betrekken in de modellering. In deze opdracht gaat het meer specifiek om beter dan voorheen de effecten van in-voertuig snelheidsondersteuning op verkeersveiligheid te kunnen benoemen, in samenhang met andere beleidsdoelen. Belangrijke aspecten in succesvolle toepassing van de modellen voor dit doeleinde zijn geschikte indicatoren en bestuurdersmodellen. Op beide terreinen is sprake van activiteit, maar de mogelijke doorwerking daarvan dient te worden verduidelijkt. T.a.v. de bestuurdersmodellen is er een duidelijk raakvlak met rijsimulatoronderzoek. Om te beginnen is het pakket Paramics2000, met ISA functie, bij de SWOV beschikbaar voor de studie. Daarnaast is het bestuderen en toepassen van andere pakketten gewenst voor inventarisatie en vergelijking om daarmee de state-of-the-art te kunnen vaststellen.

Aandachtspunten in de opdracht (in overleg nadere accenten te leggen):

Literatuurstudie:

§

Inventariseren van geschikte verkeersveiligheidsindicatoren (op basis van bijv. absolute snelheden van individuele voertuigen, spreiding van snelheden in de verkeersstroom, acceleratieprofielen, time-to-collision,…)

§

Inventariseren en bestuderen van bestuurdersmodellen in gangbare microsimulatie pakketten en in de wetenschappelijke literatuur

Methode ontwikkeling:

§

Op basis van het voorgaande: voorstellen voor de verbetering van indicatoren en (aspecten van) bestuurdersmodellen opstellen.

§

In kaart brengen van de invloed van veranderingen in bestuurdersmodellen op uitkomsten van benoemde indicatoren.

§

Voorstellen voor veranderingen in bestuurdersmodel en indicatoren uitontwikkelen en implementeren.

Case study (met Paramics en eventueel andere pakketten):

§

Case study naar de effecten van snelheidsondersteuning op verkeersveiligheid. Aan de hand van een netwerk met verschillende wegtypen, met als mogelijke variabelen: type ondersteuning (wel/niet ingrijpen in de rijtaak), snelheidslimieten per weg.

§

Case study gericht op multi-objective optimalisatie met verkeersveiligheid en bijvoorbeeld benutting/doorstroming, milieu en rijcomfort als doelfuncties.

§

Vergelijking van verschillende microsimulatiepakketten d.m.v. een benchmark op basis van de genoemde case studies.

Contact:

Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid

Ir. P.L.J. Morsink MTD

Duindoorn 32

2260 BB Leidschendam

tel.: 070-3173389

e-mail: peter.morsink@swov.nl

Contact UT : Prof Dr Ir Bart van Arem

Uitvoering:

Bij voorkeur op locatie bij de SWOV in Leidschendam (www.swov.nl).

Mogelijke startdatum: 1e kwartaal 2006