Studeren alleen voor liefhebbers? Help ze liefhebben!

Studeren alleen voor wie het leuk vindt? Of maken we het leuk(er)?

Studeren voor liefhebbers - de documentaire

Twee studenten Liberal Arts & Sciences van de Universiteit Utrecht, Ruben van Hoof en Tim Woensdregt, maakten vorig jaar een documentaire over de demotivatie onder studenten in Nederland: Studeren voor liefhebbers. In deze documentaire komen o.a. André Klukhuhn (filosoof en schrijver) en Frans van Vught (ex rector Universiteit Twente) aan het woord.

Wat beide studenten feitelijk aan de orde wilden stellen, is het demotiverende studieklimaat op universiteiten. In een essay in het Ublad geven zij hiervoor een tweetal oorzaken aan:

Ten eerste ontbreekt het bij veel vakken aan betekenisgeving. Het ergste voorbeeld is een vak dat geheel bestaat uit hoorcolleges en wordt afgesloten met een multiplechoicetentamen. Efficiënt is het zeker, maar zo worden we niet echt door de stof gegrepen…. Docenten moeten niet alleen worden aangesproken op hoe zij stof samenvatten, maar ook op hoe zij de stof tot leven brengen. Natuurlijk kan niet elke les één groot feest zijn, maar er is genoeg ruimte om studenten kennis op een directe manier te laten ervaren.”

Het tweede probleem is: massaliteit. Door de grote aantallen studenten wordt contact met docenten ontmoedigd. … Wanneer we docenten in het wild spreken of tijdens college een goede vraag stellen, kan opeens een bevlogen spreker verschijnen, die met een aanstekelijke passie over 'zijn onderwerp' vertelt. Dàt is de docent die studenten persoonlijk weet aan te spreken, die hen ertoe beweegt om iets te gaan leren en die hen de passie voor zijn vakgebied overbrengt. Daarom is het belangrijk dat wij docenten en onderzoekers spreken buiten de normale verhouding van 'opdrachtgever' en 'aannemer' om. Natuurlijk ligt de verantwoordelijkheid hiervoor bij studenten zelf, maar de setting zou best wat uitnodigender kunnen.”

De twee studenten zien wat zij aanduiden als “ de 'afvinkcultuur' onder studenten” niet doorbroken worden door te dreigen met tentamens, studievertraging, het BSA of een GPA. Deze methoden wekken naar hun mening bij studenten juist de indruk dat het bij studeren alleen gaat om cijfers, studiepunten en diploma's. Er zou meer aandacht moeten komen voor de intrinsieke motivatie. Te stimuleren door kleinschalig, inspirerend,

activerend, praktijkgerelateerd onderwijs, met ook activiteiten buiten het curriculum om, dat wordt aangeboden door docenten met passie voor het vakgebied en betrokkenheid bij de studenten.

Bekijk de documentaire (10 min.): Studeren voor Liefhebbers

Reacties en documentaire deel 2

Lang niet overal werd de eerste documentaire positief ontvangen. Niet alle opleidingen en docenten herkennen zich in het negatieve beeld dat wordt geschetst; de docenten worden nu te veel als ‘schuldigen’ betiteld, terwijl de verantwoordelijkheid en het gedrag van studenten onderbelicht is, werd regelmatig als commentaar gegeven.

De documentaire lokte in ieder geval discussie uit, bij de UU maar ook landelijk, en dat werd in het algemeen en in het bijzonder door de VSNU, in het kader van hun bijeenkomsten over bachelorrendementen, als positief ervaren.

De twee studenten werden uitgedaagd een vervolg te maken waarin ze laten zien hoe het onderwijs er dan wel dient uit te zien. In Studeren voor liefhebbers II worden enkele oplossingen en tips aangegeven en aan de hand van een vak Poldox van de UvA wordt getoond hoe het onderwijs in de praktijk ook ‘anders’ kan.

Door het maken van de tweede film en hun betrokkenheid bij de VSNU-bijeenkomsten over

bachelorrendementen, zijn de filmmakers wat positiever gestemd geraakt over de veranderings-bereidheid in het onderwijsveld. “Maar”, stellen ze, “het stimuleren moet niet blijven steken in af en toe ad hoc wat beleid maken of projectjes opzetten. Er moet op worden gestuurd.”

Bekijk de documentaire (10 min.): Studeren voor liefhebbers II

Motivatie-verlagers en -verhogers

Wat zorgt voor een afname van de motivatie bij studenten in het hoger onderwijs? Wat verhoogt juist de motivatie van studenten?

Slecht voor de motivatie

Goed voor de motivatie

- de leerstof en de studieomgeving staan los van de werkelijkheid; het meeste bestaat uit hoorcolleges (veel theorie) en een tentamen; er is geen duidelijke samenhang en richting

- praktijkvoorbeelden tijdens colleges; praktijkopdrachten; gastsprekers uit de praktijk; projectonderwijs; probleemgestuurd onderwijs; stages; geef de relatie aan tussen curriculumonderdelen, bied structuur en geef betekenis aan onderdelen

- de sfeer is competitief, gericht op extrinsieke beloningen (cijfers, studiepunten), geen mogelijkheid eigen interesses te volgen binnen de opleiding, geen ruimte voor fouten en ‘afwijkend’ werk of gedrag

- stimulering zelfontplooiing (binnen en buiten het onderwijsprogramma); differentiatie op basis van capaciteiten, interesses en ambitie; competentiegericht onderwijs; vraaggestuurde en flexibele onderwijsprogramma’s; veilige onderwijssetting (fouten maken mag, experimenteren wordt gestimuleerd)

- massaliteit, het gevoel dat wat jij als student doet niet zo van belang is, geen gevoel van betrokkenheid

- kleinschaligheid; regelmatig contactmomenten met medestudenten en docenten; samenwerken in kleine groepjes; betrokken docenten; individuele contacten met docenten; persoonsgerichte studieloopbaanbegeleiding

- nadruk op uit het hoofd leren’, laag niveau, weinig uitdaging, toetsing alleen via (mc) tentamens, academisch denken wordt niet gestimuleerd

- toepassingsgericht onderwijs; betekenisgeving aan de leerstof; praktijkvoorbeelden van toepassingen; uitdagende opdrachten; diverse toetsvormen; stimulering van academisch denken door goede voorbeelden, passende werkvormen en opdrachten

- onduidelijkheid over wat er verwacht wordt, je merkt als student herhaaldelijk dat je niet begrepen hebt wat de bedoeling was (gevolg: slecht werk en slecht cijfer)

- duidelijkheid over leerdoelen; goede opdrachtbeschrijvingen; heldere beschrijving van en uitleg over beoordelingscriteria; goede feedback o.b.v. gemaakt werk

- het studeren wil niet goed lukken, studieproblemen, studievertraging die niet goed in te lopen is, keer op keer onvoldoende voor hetzelfde vak

- de mogelijkheid voor probleemanalyse en studie(loopbaan)advies (via studieadviseur, mentor, studentenpsycholoog); beschikbare training en begeleiding bij onvoldoende studievaardigheden, uitstelgedrag, persoonlijke problemen; begeleide zelfstudie; studeerbaar onderwijsprogramma; docenten zijn benaderbaar bij vragen en voor hulp

Voor meer tips, ideeën en informatie

Meer achtergrondinformatie over de motivatie van studenten, tips over het scheppen van een positieve, stimulerende leeromgeving voor studenten of inspirerende ideeën en discussiepunten, zijn te vinden via:

-

Onderwijsrendement - Inzet van studenten. Een Wikipedia-site ICLON – Universiteit Leiden, opgezet door ter bevordering van kennisdeling rondom diverse Hoger Onderwijs thema’s.

-

presentatie (filmpje) van Liz Coleman (Bennington College) over radicale hervormingen in het hoger onderwijs. Ze bepleit het instellen van ‘cross-disciplinary education’.

-

boek: Motiveren van studenten in het hoger onderwijs (Boekaerts, 2007) gepubliceerd door: Noordhoff Uitgevers, Groningen. In het Tijdschrift voor Hoger Onderwijs, jaargang 2008, nr. 2 een recensie door Albert Pilot. In Onderzoek van Onderwijs, 2008, nr.1, een bespreking door Jos Moust.

-

Verkenning: Onderzoeksstages (pdf). Passie en motivatie. Over studenten, onderzoek en de ideale academische gemeenschap. Geschreven door de Studentenpartij Mei, UvA, 2007.

-

kijk ook eens in VoP onder Tips en/of Onderwijslinks of kom langs bij de Onderwijskundige Dienst voor advies en concrete ondersteuning.

Gebruikte bronnen:

-

Echte studenten studeren niet! (Essay van Ruben van Hoof en Tim Woensdregt in Ublad 18 (39).

-

Films van twee Utrechtse studenten dragen bij aan aantrekkelijker onderwijs. Artikel van Xander Bronkhorst in Ublad 23 (40).

-

Interesses en talenten. Reactie van Ria van der Lecq, opleidingscoördinator en hoofddocent Liberal Arts & Sciences n.a.v. documentaire Studeren voor liefhebbers. In Ublad 20 (39)

-

'Onderwijs is een feestje, maar je moet zelf de slingers ophangen' (Versteeg en Hardeman). Diverse reacties op documentaire Studeren voor liefhebbers in Ublad 20 (39).

-

Gemotiveerd blijven voor een opleiding. Artikel op Carrièretijger.

Auteur: Helma Vlas, Onderwijskundige Dienst (OD/S&O ), Universiteit Twente. In VoP, aflevering 21, september 2009.