Het debat als onderwijsvorm

debatterende mensenStudenten een debat laten voeren kan een zeer stimulerende en leerzame onderwijsvorm zijn. Maar hoe organiseer je zo’n debat? Hoe kun je er voor zorgen dat alle deelnemers actief meedoen? Hoe bereik je dat er ook echt wat van geleerd wordt? In dit artikel enkele suggesties en tip voor het debat als onderwijsvorm.

Een debat kun je op veel manieren inrichten. Het meest bekend is de vorm, gebruikt in de media, zoals het “Lagerhuisdebat”. Maar welke debatvormen zijn nu geschikt om juist in het onderwijs te gebruiken? Hiernavolgend bespreek ik vormen die geschikt zijn om het leerrendement te verhogen en alle deelnemers actief te houden.

Een debatvorm voor het onderwijs

In debatten leer je anderen overtuigen. Het gaat dan om sterk argumenteren, scherp luisteren, kritisch denken en vaardig spreken.

De meeste debatten hebben vier kenmerken: een stelling, voor- en tegenstanders, vaste spreektijden en beoordeling door een jury of publiek.

In deze vorm vervullen teams van 3-10 personen hiervoor drie rollen: die van voor-, tegenstander en jury. In die teams kan de woordvoerder gekozen worden. Niet alleen het debat zelf is de oefenplek. De voorbereiding en bedenktijd tussendoor in de teams zijn eveneens krachtige leermomenten. Op die momenten zal de inhoud van de leerstof verwerkt worden, terwijl nieuwe vragen opduiken die studenten later willen uitzoeken. In die interactie ontstaat toetsing van wat je weet en tevens de motivatie om er meer van te weten. Daarin ligt de kracht van deze onderwijsvorm.

Ga bijvoorbeeld als volgt te werk:

Kies een stelling, vaste spreektijden en een overzichtelijk volgorde:


Voorstander: stelling neerzetten 3 min

hamerTegenstander: stelling weerleggen 3 min

Voorstander 2e ronde, verweren 3 min

Tegenstander 2e ronde, verweren 3 min

Tegenstander 3e ronde, conclusie 3 min

Tegenstander 3e ronde, concludie 3 min

Deze 18 minuten spreektijd, zijn te onderbreken door korte denkrondes van 3 minuten. Met een team als jury, die na overleg komt met een beargumenteerd oordeel, en een reflectiemoment, waarin ieder aan het eind de gelegenheid krijgt om de belangrijkste argumenten pro en contra voor zichzelf op papier samen te vatten, past dit in een tijdsbestek van 45 minuten, mits onder strakke leiding geregisseerd.

Deze vorm is geschikt voor groepen van 10-40 personen.

Verlenging van het leermoment na het debat

Ook na het debat kan er nog van het debat geleerd worden. Ik hoorde van voorbeelden waarin de reflecties na afloop worden ingeleverd via Teletop, zodat de docent een indruk krijgt van het geleerde en de student een stimulans om het geleerde te verwoorden. Digitaal debatteren lijkt ook heel goed mogelijk, maar daar zijn nog weinig goede voorbeelden van.

Een debat organiseren voor grote groepen studenten

Bij grotere groepen, kan de groep onderverdeeld worden in kleinere groepen van 20, waarin het jury-team het bovenstaande draaiboek bewaakt. Zo kun je zelfs een groep van 100-300 studenten in deze sterke werkvorm onderdompelen. Wel geldt dat je er als docent minder greep op hebt en je kunt dan niet achteraf nog ingaan op wat er gezegd is. Dit nadeel heeft ook een voordeel: studenten voelen zich vrijer als de docent niet meeluistert.

Het is handiger om als docent alles wat je wilde zeggen, in het voorwerk te doen: in de keuze van de stelling, verwijzing naar achtergrond literatuur en in de criteria van de jury.

Oefen vooraf

Er zijn allerlei vormen voor een debat denkbaar die zich ook lenen voor het onderwijs; met en zonder interruptie, vrije discussie en kruisverhoor, met interrupties vanuit het publiek.

Als het debat je een aantrekkelijk werkvorm vindt en je hebt het nog nooit gedaan, oefen dan eerst in een kleine groep en vraag steun van studentassistenten. Ook op medewerkers van de Onderwijskundige Dienst (ITBE –UT) kan een beroep gedaan worden bij het voorwerk, tijdens het debat zelf of ter reflectie en evaluatie achteraf.