Specificatietabel voor een toets (toetsmatrijs)

(Door Hilde ter Horst (Zoëzi) en Riet Martens)

Toetsen kunnen verschillende functies hebben. Zeker als er voor de student belangrijke beslissingen worden genomen op grond van een toets (zakken of slagen), moeten toetsen voldoen aan een aantal kwaliteitseisen. Zo is het onder andere belangrijk dat de toets meet wat deze beoogd te meten (de leerdoelen) en dat de toets representatief is (validiteit). Je kunt natuurlijk nooit alle leerstof toetsen. Het gaat erom dat je een representatieve selectie maakt, waarbij wel alle leerdoelen worden getoetst en waarbij de belangrijke leerdoelen ook zwaarder meetellen in het eindoordeel.

Een handig hulpmiddel bij de samenstelling van een representatieve toets is een specificatietabel (ook wel toetsmatrijs genoemd). Dit is als het ware een blauwdruk voor de toets, waarin je aangeeft hoe toetsvragen worden verdeeld over leerstof en vaardigheden. Met name bij gesloten vragen is het lastig vragen te formuleren die meer toetsen dan de reproductie van kennis. Een specificatietabel helpt je om ook vragen op het niveau van inzicht en toepassen in de toets op te nemen en is een hulpmiddel om de validiteit van je toets te optimaliseren.

Ook maakt een specificatietabel het mogelijk over dezelfde leerstof (en leerdoelen) meerdere toetsen te construeren die inhoudelijk vergelijkbaar zijn.

Voordelen van een toetsmatrijs of specificatietabel

Het maken van een toetsmatrijs kost tijd, en bij eenvoudige toetsen moet je afwegen of dit opweegt tegen de voordelen. Maar bij belangrijke toetsen (zakken of slagen) is de tijdsinvestering zeker de moeite waard om de kwaliteit te optimaliseren. Voordelen van het maken van een toetsmatrijs:

-

je vermijdt dat er te veel vragen of opdrachten worden gemaakt/gebruikt die gericht zijn op dezelfde leerstof dan wel dezelfde vaardigheden

-

de kans dat de toets een representatieve steekproef vormt van de te toetsen leerdoelen is groter

-

je kunt als je twee toetsen over dezelfde leerstof wilt maken de gelijkwaardigheid tussen die toetsen vergroten door ze beide op te stellen aan de hand van één toetsmatrijs

-

de toetsmatrijs kan dienen als een verantwoording van de inhoud van de toets naar anderen, zoals collega’s, visitatiecommissies etc.

Hoe maak je een toetsmatrijs?

Een toetsmatrijs werkt als een blauwdruk voor een toets. In één oogopslag is te zien om welke leerstof het in de toets zal moeten gaan en over welke vaardigheden de student zal moeten beschikken (welk gedrag hij/zij zal moeten vertonen). Onderstaande tabel geeft aan hoe in algemene zin een toetsmatrijs eruit ziet.

Leerdoel

Leerstof

Gedrag

Totaal aantal vragen per leerdoel

Reproductie

Productie

1

A

 

 

4

2

B

 

 

3

3

C

 

 

4

4

D

 

 

1

 

Totaal

4

8

In totaal 12 vragen of een veelvoud ervan

Uit de matrijs is af te lezen dat in de toets over leerstof A vier keer zoveel vragen opgenomen dienen te worden dan over leerstof D. Hieruit blijkt (verhouding 4:1) dat het ene onderdeel belangrijker is dan het andere.

Het hangt van de leerdoelen af welke vaardigheden in de toetsmatrijs dienen te worden opgenomen. In het voorbeeld zijn als gedragsaspecten reproductie en productie gehanteerd, een in de praktijk veel voorkomend onderscheid. Wanneer productie wordt verlangd, dient de student een uitwerking, bewerking, verklaring, samenvatting, uitleg of beoordeling te kunnen geven van de geven informatie.

Specificatietabel op Blackboard (onzichtbaar voor studenten)

Tip: Plaats de specificatietabel op de Blackboard pagina van het vak dat je verzorgt, dan kun je hem volgend jaar weer gebruiken om een vergelijkbare representatieve toets samen te stellen. Je kunt dit doen zonder dat het zichtbaar is voor studenten:

Stap 1: Een groep maken:

Ga naar je vak op vak blackboard en klik op “CONTROL PANEL”; Klik onder het blok COURSE TOOLS op “Advanced Group Tool” en daarna op “Create groups”; Klik onder optie 2 “Group Options” de optie “Group File Exchange Available” aan; Klik rechtsonder aan het scherm op de SUBMIT knop.

Stap 2: Rechten uitdelen:

Klik bij de “Advanced Group Tool” op  “Manually Enroll People”; Klik aan de rechterzijde van het scherm de namen van de docenten aan die de rechten op de nieuwe groep krijgen; Stel in het middelste blok onder Actions bij “Add selected users to group”  de groep in die je zojuist gemaakt hebt en klik op de ADD knop; Klik rechtsonder aan het scherm op de SUBMIT knop.

Stap 3: De knop “Groups” aanzetten (alléén als deze nog niet aan stond) :

De groep is aangemaakt en de rechten zijn uitgedeeld, nu moet de knop “Groups” nog aangezet worden zodat de alle instructors snel naar de File Exchange kunnen om daar documenten te bekijken of te plaatsen. Zet de knop als volgt aan: Ga naar “CONTROL PANEL” en klik onder het blok COURSE OPTIONS op “Manage Course Menu”; Klik achter de button met de naam “Groups” op de “MODIFY” knop en zorg dat de optie “Available for Student/Participant users ” aangevinkt is. Klik rechtsonder aan het scherm op de SUBMIT knop.

Hierna is de knop “Groups” in het linker menu van het vak zichtbaar en kunnen docenten door op File Exchange te klikken in hun eigen werkplaatsje documenten neerzetten die niet voor studenten zichtbaar zijn.

Bronnen:

http://toetswijzer.kennisnet.nl/html/toetsconstructie/toetsmatrijs.htm

## ga naar overzicht job-aids